Кіріспе

Христиандық кітап, ережелер мен рәсімдерді қамтитын.

Әдет-ғұрып – бұл христиандық литургиялық кітап, ол белгілі бір жағдайға, әдетте жергілікті шіркеу салтына және нақты шіркеу ғимараттарына бейімделген діни рәсімдер мен ғұрыптарды қамтиды. Әдет-ғұрып көбінесе консветудинарий (лат. consuetudinarius немесе consuetudinarium) дегенмен синонимді және кейде оның құрамына кіреді, ол белгілі бір монастырь, діни орден немесе кафедральдардың қызметтері мен қауымдық тәжірибелерінде қолданылатын рәсімдер мен ережелердің толық жиынтығын қамтиды. Орта ғасырлық литургиялық қолданыстың ерекшеліктері көбінесе әдет-ғұрыптарда сипатталады. Қазіргі заманда әдет-ғұрыпты әдет кітабы деп те атай беруге болады.

Сипаттама

Әдет-ғұрыптар – әдетте, белгілі бір жер немесе топтың діни және нормативтік әдет-ғұрыптарын қамтитын литургиялық кітаптар. Олар әдетте, берілген діни отбасының белгілі бір рәсімді тойлауға арналған негізгі мәтіндеріне бағынышты және сәйкес келеді – мысалы, Англикандықтардағы «Ортақ дұғалар кітабының» басылымдары. Олар бұл мәтіндерді нақты шіркеу ғимараттарының, соборлардың немесе діни қауымдардың кеңістіктік шектеулеріне бейімдейді. Жеке монастырлар Еуропаның ортағасырлық кезеңінде көбінесе дербес немесе жартылай дербес болғанымен, әдет-ғұрыптар Монте-Кассино сияқты ірі замандас монастырлық қауымдардың үлгісімен үйлесуге ұмтылды. Олар литургиялық тойлаудың барлық аспектілерін басқаратын және діни ордендер контекстінде монастырлық ережелерді толықтырған, бір-бірімен байланысты басқа кітаптардың құрамына кірді.

Академиялық бағалау

Ортағасырлық әдет-ғұрыптар соңғы кезде академиялық қызығушылыққа ие болды, әсіресе монастырь тарихшылары, олар рәсімдердің сипаттамаларындағы және олардың жергілікті инфрақұрылыммен байланысындағы егжей-тегжейліліктерді бағалайды. 20-ғасырдың бірінші жартысынан бастап, әдет-ғұрыптарды зерттеу жеке ғылым саласы ретінде қалыптасты. Бұл әдебиеттерге деген қызығушылықты жаңартқан маңызды жариялымдардың қатарында Бруно Альберстің 1905-1912 жылдар аралығында жарық көрген Consuetudines monasticae және 1963 жылы алғаш рет Kassius Hallinger редакторы ретінде жарық көрген, бенедиктиндік әдет-ғұрыптар туралы ең толық мәліметтерді қамтитын Corpus Consuetudinum Monasticarum кітабы бар. Кейбір жағдайларда сәулет тарихшылары тарихи әдет-ғұрыптардағы толық мәліметтерді пайдаланып, аббат шіркеулерінің өткендегі әртүрлі кезеңдердегі сыртқы келбетін қайта жасайды. Монастырлық қауымдастықтарда консветудинарий жаңа ережелер мен тәжірибелерді енгізе алады; зиялылық дұғаға қатысты алғашқы талаптардың бірі 12-ғасырғы Картузиан консветудинариисінде қамтылған. Солсбери соборындағы Сарум тәжірибесі сияқты жағдайларда, консветудинарийдің ең маңызды бөліктері Фрере анықтаған әдет-ғұрыпқа біріктірілді. Солсбери мысалында, консветудинарий шамамен 1210 жылға датирленген, бірақ 1173-1220 жылдар аралығында болған. Сарум консветудинариисі ординалға сілтеме жасап, нақты бір ритуалды толық орындау үшін оған сүйенді. 1279 жылға дейінгі Сарум ординалы мен консветудинариисінің қолжазбалары, собордан тыс жерлерден шыққан және Солсбери соборының тәжірибесі Пурдың декандық кезінен өзгергенін көрсететін қосымша жазбаларды қамтиды. Бірте-бірте, Миссаны орындау үшін қажетті мәтіндер – сакраментарий, градуаль, Евангелие және хаттар кітабы – миссалға, ал канондық сағаттардың мәтіндері – псалтир, антифонал және басқалары – бревиарийге біріктірілді. Бұл ординалдың қажеттілігін жойды, ал Сарум тәжірибесінде ол консветудинарийге ішінара енгізілді. Әдет-ғұрыптар католик монастырь тағылымында да жалғасуда, онда бенедиктиндік швейцариялық-американдық және американдық Кассинес конгрегациялары сияқты монастырьлар өздерінің консветудинарияларын жасауға конгрегациялық конституцияларымен міндетті.