Кіріспе

Қытай дәрігері және әлеуметтік белсенді Лим Бун Кенг (18 қазан 1869 – 1 қаңтар 1957) – 20 ғасырдың басында Сингапурдағы әлеуметтік және білім беру реформаларын қолдаған пернакан дәрігері. 1921-1937 жылдары ол Қытайдағы Сямен университетінің президенті қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Лим 1869 жылғы 18 қазанда Сингапурда, Ұлыбританияның Түзу Местемелерінде, Фуцзянь провинциясының Лонхай қаласының Хайченг қаласынан тегі шыққан пернакандықтардың үшінші буыны ретінде дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі Лим Мах Пенг 1839 жылы Малайзияның Пенанг қаласына алғашқы болып көшіп келді, онда ол Түзу Местемелерде туған қытай әйеліне үйленді. Кейін Лим Мах Пенг Сингапурға көшіп барды, онда оның жалғыз ұлы, Лим Бун Кэннің әкесі Лим Тэан Гёу дүниеге келді. Лим Раффлс институтында оқыды. Дегенмен, бала кезінде ата-анасының қазасы оны медицина саласында мансап қууға шабыс тартты. 1887 жылы Лим Сингапурдан Королева стипендиясын алған алғашқы адам болды. Ол Эдинбург университетіне қабылданды және 1892 жылы медицина бойынша үздік дипломмен бітірді.

Мансап

1895 жылы Лим Сингапурдағы Тынық мұхит елді мекендерінің заң шығару кеңесінің мүшесі болды. Келесі жылы ол Сингапурдағы кедейліктің себептерін зерттеу комиссиясын басқарды. Ол сондай-ақ Бейбіт судья және Қытай консультативтік кеңесінің мүшесі болды. Лим Филоматикалық қоғамын құрды және 1897 жылы Сун Онг Сианмен бірге Стрейтс қоныстарындағы алғашқы қытай тіліндегі журнал – «The Straits Chinese Magazine» басылымын шығарды. Кейін доктор Ву Линте редактор ретінде қосылды. Сол жылы ол Қытайдағы Цин әулетін құлату мақсатымен қытай ерлерінің кезек шашуына қарсы науқан жүргізді. 1898 жылы Лим Кху Сук Юэнмен бірге «Тянь Нань Син Бао» (天南新报) газетін құрды. 1899 жылы Лим Сун Онг Сианмен бірге Сингапур қытай қыздар мектебін (SCGS) құрды. (20-ғасырға дейін қытай қыздарының білім алуына көңіл бөлмегендіктен, көптегені сауатсыз болған.) Келесі жылы Лим «Страйтс-қытай-британ» қауымдастығын құрып, кейін оның президенті болды. Заң шығару кеңесінің мүшесі болғандықтан, Лим опиумға тыйым салуды қалап, «Опиумға қарсы қоғамды» құрды. Алайда, Сингапур жапондықтар басып алғанда 1943 жылға дейін опиумға тыйым салынбады. Британдықтар опиумға тыйым салу арқылы үкімет опиумнан түсетін салықтан айырылып қалады деп ойлады. Бұл шығынды өтеу үшін британдық губернатор халықтан салық алуды ұсынды. Бұл салықтың ең көп тиесілі бөлігі саудагерлерге болатын. Сондықтан еуропалық және азиялық саудагерлер бұған қарсы шықты, опиумға салықтар арттырылса да, тыйым салынбады. Лим 1918 жылдың 12 наурызында (1918 жылдың 1 қаңтарына дейін кері күшімен) Британ империясы орденінің офицері болып тағайындалды. Лим Ни Сунмен бірге 1920 жылы OAC сақтандыру компаниясын құрды. OAC Сингапурда құрылған алғашқы жергілікті сақтандыру компаниясы болды. Келесі жылы маусым айында Сунь Ятсеннің өтініші бойынша Лим 1937 жылдың шілдесінде Екінші Қытай-жапон соғысы басталғанға дейін Сямен университетінің екінші президенті болды. Университетті Лимнің досы Тан Ка Ки құрған. Кейін Лим банк ісіне кірісіп, Oversea Chinese Banking Corporation (OCBC) компаниясын құрды. Сямен университетінің президенті ретінде Лим қытай поэмасы «Ли Сао»-дың (сонымен қатар «Кейуге кездескен ағым» деп те аталады) ағылшын тіліне аудармасын жариялады. 1937 жылы Лим Сингапурдың Қытайға көмек көрсету комитетін құрды, ол Екінші Қытай-жапон соғысы кезінде Қытайдың Жапонияға қарсы күресіне қолдау көрсетуге бағытталған.

Жеке өмір

Лим 1896 жылы пресвитериан шіркеуінде Сибу пионері Вонг Най Сионгтың үлкен қызы Маргарет Вонг Туан Кэнге үйленді. Олардың төрт ұлы болды: Роберт Лим Хо Сенг, Фрэнсис Лим Хо Бенг, Уолтер Лим Хо Ленг және Джон Лим Хо Лиау. Вонг 1905 жылы қайтыс болып, Букит Браун зиратында жерленді. Лим 1908 жылы Грейс Инге, С. С. Иннің қарындасымен қайтадан үйленді. Олардың бір ұлы Лим Пэн Хан болды, ол кейін жарыс жүргізушісі болды және Ұлыбританиядағы Бруклендсте жарысқа шыққан алғашқы қытай адам болды. Олардың Ена Лим Гуат Кхенг есімді қызы да болды. Лимтің екінші әйелі Чүй Гектің қызы Джордж Лим Пэн Тьямнан тағы бір ұлы болды.

ОСА президенті

1942 жылы Лимнің отбасы Араб көшесіндегі жапондық концлагерге қамалды. Жапондықтар Лимді Шетелдегі қытай қауымдастығының (OCA) басшысы болуға шақырды. Лим бұған жауап ретінде президенттік лауазымға өте қарт екенін айтып, бас тартты. Содан кейін Лимнің әйелі төрт сағат бойы күннің күйдіретін ыстығында тізе бүгіп, тағы да басқа қорлауларға ұшырады. Шинозаки оған сыра ішуге рұқсат беріп, президенттік лауазымның көп жұмыс істемейтін, тек көрнекі рөл екендігін айтып көндіргеннен кейін, Лим ақыры мойынсұнды. 1942 жылдың наурыз айында жапондықтар Лимге 50 миллион доллар көлемінде "қорлық" жинауды бұйырды. Бірақ көп қиындықпен 28 миллион доллар ғана жиналды. Такасенің ашуына жауап ретінде Лим құмарлықпен сөйледі: "Біз ешқашан жалған айтқан емеспіз. Әскери үлесімді береміз десек, соны істейміз. Қазіргі қаржылық жағдай біздің бақылауымыздан шығып кетті. Төлей алмасақ, өлсек те болады. Бірақ, Үкіметтің осы әскери үлесімді жинау әдісі ешбір елде кездеспейтінін атап өткім келеді". Соңында жапондықтар қалған соманы Йокогама Specie Bank арқылы несие ретінде алуға келісті. Сингапурлық қытай қауымының құрметті ағасы ретінде танылған Лим, жапондықтардың оккупациясы кезінде олармен ынтымақтастықтан гөрі, мас күйде болғандай көрінді.

Кейінгі өмірі

Лим қалған өмірін Сингапурда жалғыз өмір сүріп, қарапайым азамат ретінде өткізді. Ол 1957 жылғы 1 қаңтарда, 87 жасқа толып екі айдан кейін дүние салды. Ол Сингапурдың Бидадари зиратына жерленді. Оның әйелі Грейс 1972 жылы қайтыс болды және сол жерге қойылды.

Мұра

Қазір Бун Кенг деп белгілі аудан, оның ішінде Бун Кенг метро станциясы, Бун Кенг көшесі және Жоғарғы Бун Кенг көшесі Лимнің құрметіне аталған.