Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Моңғолия тауы – Қытай мен Ресеймен үшжақты шекараға жақын орналасқан Моңғолиядағы тау массиві. Оның ең биік шыңы – Хуйтен шыңы (бұрын Найрамдал шыңы деп те аталатын) – Моңғолияның ең биік нүктесі, теңіз деңгейінен 4374 метр биіктікте орналасқан. Таван-Богд массиві негізінен Моңғолияның Баян-Өлгі провинциясында орналасқан; оның солтүстік беткейлері Ресейдің Алтай Республикасында, ал батыс бөлігі Қытайдың Буркин ауданында орналасқан. Хуйтен шыңынан басқа, Таван-Богд массивіне тағы төрт шың кіреді: Найрамдал, Малчин, Бүргед (бүркіт) және Өлгі (отан).
Mongolian mountain
The italic=no (, ; "Five saints") is a mountain massif in Mongolia, near the triple border with China and Russia. Its highest peak, the Khüiten Peak (formerly also known as Nairamdal Peak), is the highest point of Mongolia at 4374 meters above sea level. The Tavan Bogd massif is located mostly within the Bayan Ölgii Province of Mongolia; its northern slopes are in Russia's Altai Republic, and western, in China's Burqin County. Besides the Khüiten Peak, the Tavan Bogd massif includes four other peaks: Nairamdal, Malchin, Bürged (eagle) and Ölgii (motherland).
Мұздық
Спутниктік өлшеулерге сәйкес, Таван-Богд массиві аймағындағы мұздықтардың жалпы ауданы 2009 жылы 204 км² құрады. 1989 жылы мұздықтардың ауданы 213 км² болды; яғни, мұздықтар сол 20 жыл ішінде ауданының 4,2%-ын жоғалтты. Массивті бөлісетін елдердің ішінде ең үлкен мұздық аумағы Моңғолияда, оған Потанин мұздығы (Моңғолияның ең ұзыны) және Александра мұздығы кіреді. 2011 жылғы бағалау бойынша Таван-Богд массивінің солтүстік (Ресей) беткейінде 12 мұздық бар, олардың жалпы ауданы 22,8 км²-ды құрайды. Ресейлік зерттеушілердің мәліметінше, массивтің солтүстік беткейіндегі мұздықтар 1962 мен 2002 жылдар аралығында ауданының 11%-ын, ал 2002–2009 жылдары тағы 12%-ын жоғалтты.
According to satellite measurements, the total area of the glaciation in the Tavan Bogd massif area amounted to 204 km2 in 2009. The glaciates area was 213 km2 in 1989; in other words, the glaciers lost 4.2% of their area over those 20 years. Out of the countries that share the massif, the largest glaciated area is in Mongolia; it includes the Potanin Glacier (Mongolia's longest) and the Alexandra Glacier. According to a 2011 estimate, the northern (Russian) slope of the Tavan Bogd massif contains 12 glaciers, which cover the total of 22.8 km2. According to the Russian researchers, the glaciers of the massif's northern slope lost 11% of their area between 1962 and 2002, and another 12% in 2002–2009.
Ұлттық парктер мен қорғалатын аумақтар
Таван Богдты бөлісетін үш елде де арнайы қорғалатын аймақтар белгіленді. Таван-Бог массивінің моңғол бөлігі Алтай Таван-Бог Ұлттық паркінің құрамына кіреді. Парк аумағы 6 362 км²-ді құрайды. Оған Хотон, Хурган және Даян көлдері кіреді. Қорғалатын аймақ арғалы қой, ибекс, қызыл бұғы, бұталы мартен, ақ бөрі, қар әтеш, алтын бүркіт сияқты альпілік жануарлардың көптеген түрлеріне пана болады. Ресей шекарасының жағында, солтүстіктен Таван-Бог массивіне іргелес орналасқан Укок платосы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген «Алтайдың Алтын таулары» деп аталады. Мұздықтан құйылған су ағыны масситтің батыс, қытайлық беткейінен кішігірім Ақкүл көліне (阿克库勒湖) құяды, ол өз кезегінде оңтүстікке қарай Қанас көліне құяды; Қанас көлі аймағы Қытай Ұлттық Туризм Басқармасымен AAAAA деңгейіндегі көрікті аймақ деп жарияланды. 5 588 км² аумақ Қанас табиғи қорығы (:zh:喀纳斯湖自然风景保护区) ретінде белгіленді.
Special protected areas have been designated in all three nations sharing the Tavan Bogd. The Mongolian part of the Tavan Bogd massif is within the Altai Tavan Bogd National Park. The park covers 6,362 km2. It includes the lakes Khoton, Khurgan, and Dayan. The protected area offers a home for many species of alpine animal, such as the Argali sheep, Ibex, Red deer, Beech marten, Moose, Snow cock, and Golden eagle. On the Russian side of the border, the Ukok Plateau, adjacent to the Tavan Bogd massif from the north, is part of the UNESCO World Heritage Site called the Golden Mountains of Altai. The glacier fed stream on the western, Chinese, slope of the massif flow into the small Akkul Lake (阿克库勒湖), which in its turn drains into the Kanas Lake farther south; the Kanas Lake area has been designated AAAAA scenic area by the China National Tourism Administration. An area of 5,588 km2 has been designated as the Kanas Nature Reserve (:zh:喀纳斯湖自然风景保护区).