Верхоянский қатар – Ресейдегі шығыс Сібірдегі тау жүйесі. Суық климатымен, геологиялық құрылымымен және мұздықтардың әсерімен ерекшеленеді. Сібір таулары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Верхоянский хребет (Ресей) – Ресейдің Саха Республикасындағы Верхоянск қаласының жанында орналасқан тау жотасы. Бұл Шығыс Сібір тауларының бір бөлігі. Тау жотасы Еуразия және Солтүстік Америка тектоникалық плиталарының шекарасынан батысқа қарай жатыр. Таулар қатпарлану нәтижесінде пайда болған және антиклиналаны көрсетеді. Верхоянский хребет соңғы мұздық дәуірінде мұздықтармен жабылған, ал солтүстік бөлігіндегі таулар, мысалы Орулган жотасы, әдеттегі альпілік бедерге ие. Тауларда көмір, күміс, қорғасын, қалайы және мырыш кен орындары бар.
Mountain range in eastern Siberia, Russia
The Verkhoyansk Range (Верхоянский хребет, Verhojanskiy Hrebet; , Üöhee Caaŋı sis xayata) is a mountain range in the Sakha Republic, Russia near the settlement of Verkhoyansk, well known for its frigid climate. It is part of the East Siberian Mountains. The range lies just west of the boundary of the Eurasian and the North American tectonic plates. The mountains were formed by folding, and represent an anticline. The Verkhoyansk Range was covered by glaciers during the Last Glacial Period and the mountains in the northern section, such as the Orulgan Range, display a typical Alpine relief. There are coal, silver, lead, tin, and zinc deposits in the mountains.
География
Солтүстік Буор-Хая шығанағының жағалауынан басталып, оңтүстікке қарай шамамен 1000 км (600 миль) созылады. Якутияның шығысында Орталық Якутияның жазығынан және Черский жотасының батысынан өте, оңтүстікте Лена платосына, ал оңтүстік-шығыста Юдома-Майя жоталарына жетеді. Ол Лена және Алдан өзендері аралығында батыста және Яна өзені аралығында шығыста кең доға тәрізді орналасқан. Верхоянск жотасы Сунтар-Хаята жотасынан биік, және кейде ол жеке жота жүйесі ретінде қарастырылады. Сондықтан, географиялық мағынада, жотаның ең биік нүктесі – Орулган жотасындағы атаусыз биік шың. Ұлахан Бом (ең биік нүкте), Сетте Дабан (ең биік нүкте) және Скалистий жотасы (Тасты жота, ең биік нүкте) оңтүстік бөлігінде орналасқан және классикалық географиялық еңбектерде жеке жоталар ретінде қарастырылған. Бұл екі жота 1934 жылы геолог Юрий Билибин (1901–1952) пен тау-кен инженері Евгений Бобин (1897–1941) Кеңес Одағы үкіметі жіберген экспедиция аясында зерттелген. Аймақтың алғашқы топографиялық сақтандыруын жүргізгеннен кейін, Билибин Скалистий және Сетте Дабан тау тізбектері Верхоянск тау жүйесіне жататынын анықтады. Билибин мен Бобин сондай-ақ алғаш рет Ұлахан Бом/Сетте Дабан/Скалисти жоталарының оңтүстік-шығысында орналасқан Юдома-Майя жоталарын зерттеді.
Rising from the shores of the Buor Khaya Gulf in the north, it runs southwards spanning roughly 1000 km (600 mi.) across Yakutia, east of the Central Yakutian Lowland, and west of the Chersky Range, reaching the Lena Plateau to the south and the Yudoma Maya Highlands to the southeast. It forms a vast arc between the Lena and Aldan rivers to the west and the Yana River to the east. The Verkhoyansk Range has a higher southeastern prolongation than the Suntar Khayata Range, which is occasionally considered as a separate range system. Thus the highest point of the range in a restricted geographical sense is an unnamed high peak in the Orulgan Range. The Ulakhan Bom, highest point , Sette Daban, highest point , and Skalisty Range (Rocky Range), highest point , are located at the southern end and were also considered separate ranges in classical geographic works. The two ranges were surveyed in 1934 by geologist Yuri Bilibin (1901–1952) together with mining engineer Evgeny Bobin (1897–1941) in the course of an expedition sent by the government of the Soviet Union. After conducting the first topographic survey of the area, Bilibin established that the Skalisty and Sette Daban mountain chains belong to the Verkhoyansk Mountain System. Bilibin and Bobin also explored for the first time the Yudoma Maya Highlands, located to the southeast of the Ulakhan Bom/Sette Daban/Skalisty ranges.
Гидрографиялық
Верхоянск тау жүйесі батыста және оңтүстік-батыста Лена өзенінің бассейндерін, ал шығыста және солтүстік-шығыста Омолой мен Яна өзендерін бөліп тұрады. Оны өзендер аралық таулық аңғарлар терең тіліп жатыр. Ленаның көптеген оң жақ салалары таудың ішінде бастау алып, батысқа қарай ағады, олардың ішінде Кюндюдей, Ундиюлюнг, Бегидян, Соболох Майян, Менкере, Жарджан, Уэль Сиктях, Куранах Сиктях, Биосюке, Тикян, Дьянышка, Ляписке, Белянка, Мунни, Келе, Тукулан, Тумара, Нуора және Барай бар. Солтүстік-шығысқа қарай Омолойдың сол жақ салалары – Құранах Юрьях, Арга Юрьях, Бухурук және Сиетинде ағып жатыр. Тамопа өзені оңтүстік бөлігінде Сунтар Хаятадан бастау алып, тау жүйесі арқылы өтеді. Алдан аңғары оңтүстікте орналасқан, онда өзен кең иілім жасайды. Шығыс беткейлерінен Дулгалакх және Сартанг өзендері ағып, олар Яна өзенін құрады, сондай-ақ оның салалары – Байтантай, Нельгезе, Дербеке және Баки де осы өзендерге қосылады. Таулы аймақтардағы өзендер әдетте қыркүйектен мамырға дейін мұздап қатып жатады.
The Verkhoyansk mountain system separates the basins of the Lena River to the west and southwest and the Omoloy and Yana to the east and northeast. It is deeply cut by riverine intermontane basins. Many right tributaries of the Lena flow westwards, having their sources in the range, including the Kyundyudey, Undyulyung, Begidyan, Sobolokh Mayan, Menkere, Dzhardzhan, Uel Siktyakh, Kuranakh Siktyakh, Byosyuke, Tikyan, Dyanyshka, Lyapiske, Belyanka, Munni, Kele, Tukulan, Tumara, Nuora, and Baray, among others. To the northeast flow left tributaries of the Omoloy such as the Kuranakh Yuryakh, Arga Yuryakh, Bukhuruk, and Sietinde. The Tompo cuts across the range in its southern part, flowing from its source in the Suntar Khayata. The valley of the Aldan is located to the south, where the river makes a wide bend. From the eastern slopes flow the rivers Dulgalakh and Sartang, which form river Yana further north, as well as its tributaries Bytantay, Nelgese, Derbeke, and Baky, among others. Rivers in the mountainous areas are usually frozen between September and May.
Климат және өсімдіктер
Бұл аймақта адамдар тұратын жерлердегі ең төменгі температуралар тіркелген, және жылдың көп бөлігінде қар жамылғысы тым терең болады. Тау қатарында альпілік тундра орналасқан, ол түрлі мохтар мен лишайниктерге жатады. Жұмсақ беткейлерде негізінен қарақай және кіндік сибір шыршасы өсетін сирек орманды ормандар кездеседі.
The world's lowest temperatures for inhabited places have been recorded in this region, and there is quite deep snow cover for most of the year. The mountain range is home to an alpine tundra, supporting various species of mosses and lichens. Some sparsely wooded forests of mainly larch and dwarf Siberian pine are found on smooth slopes.