Кіріспе

Румын әншісі және актрисасы Мария Танасе (; 25 қыркүйек 1913 – 22 маусым 1963) – румын әншісі және актрисасы. Оның музыкасы дәстүрлі румын музыкасынан бастап романтика, танго, шансон және опереттаға дейін кең ауқымды. Румынияда Танасе Франциядағы Эдит Пиаф сияқты немесе Португалиядағы Амалия Родригес сияқты маңызға ие. Шамамен үш онжылдық сахналық өмірінде ол Румынияның ұлттық дивасы ретінде кеңінен танылып, өзінің ерекшелігі, дауысы, сыртқы келбеті және харизмасы үшін жоғары бағаланды. Румынияда ол ХХ ғасырдың маңызды мәдени символы ретінде есептеледі. 2006 жылы жалпыұлттық сауалнама нәтижесінде ол барлық уақыттағы 100 ең ұлы румынның тізіміне енді. Оның әндерінің ішінде «Cine iubește și lasă» (1937), «Leliță cârciumăreasă» (1939), «Bun îi vinul ghiurghiuliu» (1938), «Doina din Maramureș» (1956), «Ciuleandra» (1956) және «Până când nu te iubeam» бар.

Өмірбаян

Бухарест қаласының Cărămidarii de Jos немесе Cărămidari шағын ауданында туған Мария Танасе, Табакаридегі 11-ші бастауыш мектепте оқыды. Оның әкесі, Ион Коанда Танасе – бағбан және гүлші, сондай-ақ Бухаресттің шетінде үлкен гүлзардың иесі, онда Румынияның түрлі аймақтарынан келген әйелдер жұмыс істеді. Осы әйелдер өз кезегінде дәстүрлі халық әндері мен әңгімелерін бөлісіп, кішкентай Марияны қатты әсерге түсірді, бұл оның бойына мәңгілік із қалдырды. Ол сахнадағы алғашқы өнерін "Ион Хелиаде Радулеску" орта мектебінде, Cărămidarii de Jos шағын ауданында көрсетті. 1934 жылы ол сол кезде өзінің серігі болған газетші Санду Элиадтың көмегімен және кеңесімен Константин Танасенің "Cărăbuș" театрына қосылды. Оның нағыз дебюті 1934 жылдың 2 маусымында Мэри Атанасиу деген сахналық есіммен өтті. 1937 жылдың күзінде ол Бухаресттегі Columbia студиясында алғашқы халық әндерін жазды. 1938 жылдың 20 ақпанында оның дауысы алғаш рет радиода естілді. Ұзақ өтпей ол жергілікті және халықаралық деңгейде жанкүйерлерді жинады. 1939 жылы ол Нью-Йоркте өткен Дүниежүзілік көрмеде Румынияны өкілдік етті. Ұлттық легионерлік мемлекеттің алғашқы айларында Танасеге қоғамдық жерлерде өнер көрсетуге тыйым салынды және оның жазбалары жойылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Джордж Энеску, Джордж Врака және Константин Танасемен бірге ол сахнада өнер көрсетіп, майданда жарақат алған сарбаздардың алдында ән шырқады. 1943 жылдың желтоқсан айында ол Рождество мерекесінде Рояль кавалерия полкінде ән айтты, онда Румыния королі Михаил I, Ион Антонеску, Михай Антонеску және үкімет мүшелері қонақ ретінде қатысты. 1944 жылы Танасе Эдмонд Одранның "Mascota" (Маскота) опереттасында ән айтуға уақыт тапты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Review Ensemble Theatre және "Константин Танасе" сатирикалық және музыкалық театрында өнер көрсетті. 1945 жылы ол Лев Толстойдың "Тірі дене" және 1956 жылы Михаил Давидоглудың "Хорья" пьесаларында ойнады. 1946 жылы ол Ралф Бенацкийдің "Голливуд Сфинксі" музыкалық комедиясында басты рөлді орындады. Ол 1947 жылы "Румыния" фильмінде ән шырқады, ал 1958 жылы "Ciulinii Bărăganului" (Бараганның шөптері) және "Amintiri din București" (Бухаресттен естеліктер) қысқа фильмінде өнер көрсетті. Осы жылдары Мария көп саяхаттап жүрді, Нью-Йоркке қырықтан астам сапар жасады. 1952 жылы Мария Танасеге Бухаресттегі №1 музыка мектебінде, жаңа құрылған дәстүрлі халық әндері бөлімінде жұмыс істеу ұсынылды. 1962 жылы ол өзінің тілегі бойынша "Taraful Gorjului" (Горж халық музыкасы тобы) мен "taraf" тобының музыканттарына жетекшілік етті. 1963 жылдың 1 мамырында Хунэдоарада өткен концерттен кейін ол ауруына байланысты гастрольдік саяхатын және басқа да өнер көрсетулерін тоқтатуға мәжбүр болды. 1963 жылдың 22 маусымында ол қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ол Румынияның Бухарест қаласындағы Беллу зиратында жерленген. 1955 жылы Мария Танасе Мемлекеттік сыйлықты алды, ал 1957 жылы өнерге қосқан үлесі үшін "Ordinul Muncii" (Еңбек ордені), "Premiul de Stat" (Мемлекеттік сыйлық) медальдарымен және "Artistă Emerită" (Республиканың еңбегі сіңген артисі) атағымен марапатталды. Алайда, өмірінде көптеген румындар оны өздерінің Эдит Пиаф, француз әншісі ретінде еске алды. Танасе 1963 жылдың маусым айында өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды, 50 жасқа толуына үш ай қалғанда, ал Эдит Пиаф қазан айында, 48 жасқа толуына екі ай қалғанда қайтыс болды. Оның қайтыс болған күндері Бухарест көшелерін халық толқыны басып, өз елінің халық музыкасын танымал етуге көмектескен әйелдің есімін құрметтеді.

Жыл Атауы Жазу 1994 Ең үлкен хиттер Intercont Music 1994 Мария Танасе I том Electrecord 1997 Мария Танасе II том Electrecord 2000 Мария Танасе III том Electrecord 2000 Ашықтық музыка Oriente Musik 2001 Циулеандра Oriente Musik 2002 Сиқырлы құс – Ерте жылдар Oriente Musik 2007 Мария Танасе I бөлім Jurnalul Național 2007 Мария Танасе II бөлім Jurnalul Național 2008 Discul de aur Jurnalul Național 2011 '30–'40 жылдар Electrecord 2013 Халық әндері. 1953–1961 Editura Casa Radio

Мұра

1939 жылы Константин Бранкузи Танасемен алғаш кездескен соң оған: «Сенің әніңді естігенде, Мария, мен әр әнімізге ғарышқа ұшатын Құс жасауға шабыттанамын!» деді. Ол оны «барлық румындардың символы» деп есептеді. Танымал орыс сопраносы Лидия Липковская да оның өнеріне тәнті болды: «Ешкім мені дәстүрлі әндер мен эстрадалық шығармаларды осылай түсіндіріп, оған ұқсата алмады. Оның дауысы маған терең үңіліп, сезімдерімді оятып, мазалайды, сондықтан мен әрқашан керемет эликсирден дәм татқандай сезінемін; өзімнің сезімімді бақылай алмайтындаймын!» Николае Иорга оны «Pasărea măiastră» («Ұлы құс») деп атады. Михаил Садовеану оны румындардың «алғашқы нағыз рапсоды» деп санады. 2009 жылғы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Герта Мюллер Мария Танастың өзіне тигізген әсері туралы көп рет айтты: «Мария Танасты алғаш естігенімде, ол маған керемет естілді, мен алғаш рет фольклордың мәнін сезіндім. Румын халық музыкасы өмірмен тығыз байланысты. Бірақ неміс фольклоры маған ешқандай шабыт сыйламады». Британдық музыкант Найджел Кеннеди және поляк Kroke тобы оның есімін сақтап, «Мария Танасеге арналған тағзым» атты үнтаспасын жарыққа шығарды, ол 2003 жылғы «East Meets East» альбомына енді. Бұл жолдың музыкалық тақырыбы – Мария Танасенің «Luncă, luncă» (Жазираме, жазираме) және Георге Замфирдің «Sârba bătrânească» әндері. Оливия Мэннингтің «Соғыс бақыты» трилогиясының бірінші романындағы Флорика кейіпкері Мария Танастың прототипі болған деп есептеледі. 2013 жылы Pink Martini музыкалық тобы Мария Танасені өздерінің ең үлкен шабыт көзінің бірі деп атап, «Până când nu te iubeam» әнін орындады. 2013 жылы Берлинде тұратын румын әншісі Оана Каталина Чицу Мария Танасенің репертуарынан әндер жинаған «Divine» альбомын шығарды. 2013 жылдың 25 қыркүйегінде Google Romania Мария Танасенің есімін doodle арқылы атап өтті, ол оның 100 жылдық мерейтойына орай жасалды.