Кіріспе
Германиядағы физика ұйымы
Неміс физикалық қоғамы (немісше: Deutsche Physikalische Gesellschaft, DPG) – физиктердің ең көне ұйымы. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, DPG-нің бүкіл әлемдегі мүшелерінің саны 52 220-ға жетеді, бұл оны әлемдегі ең ірі ұлттық физика қоғамдарының біріне айналдырады. DPG мүшелерінің саны 2014 жылы 63 000-ға жетіп, ең жоғары көрсеткішке ие болды, бірақ содан бері азайып келеді. Ұйым жыл сайынғы конференцияны (Jahrestagung) және DPG бөлімдерінің тақырыптарына сәйкес әртүрлі қалаларда өткізілетін бірнеше көктемгі конференцияларды (Frühjahrstagungen) ұйымдастырады. DPG таза және қолданбалы физика салаларына қызмет етеді. Оның басты мақсаттары – мүшелерін және Германияда тұратын барлық физиктерді біріктіру, олардың мүдделерін қорғау және мүшелері мен шетелдік әріптестер арасындағы идеялар алмасуын дамыту. DPG өзінің және мүшелерінің ғылымдағы еркіндік, төзімділік, шындық және қадір-қасиетті қорғауға, сондай-ақ ғылыммен айналысатын адамдардың жалпы адамзат қызметіне үлкен жауапкершіліктері бар екенін білуге міндеттендіреді.
Конференциялар
DPG өзі ешқандай зерттеу жүргізбейді, бірақ оның конференциялары физика саласындағы соңғы жаңалықтар туралы ақпарат алмасуға көмектеседі. DPG-нің жыл сайын елдің әртүрлі жерлерінде өткізілетін дәстүрлі көктемгі жиналыстары Еуропадағы ең ірі физика конференцияларының қатарына жатады, оған Германия мен шетелден 10 000-ға жуық сарапшы қатысады. Жас таланттарды қолдау – DPG-нің маңызды міндеттерінің бірі: оның конференциялары, әсіресе жас ғалымдар үшін платформа болып табылады. Конференциялар студенттерге белгілі ғалымдармен тікелей кездесуге мүмкіндік береді. DPG сонымен қатар "Жас DPG" жұмыс тобы арқылы физика студенттері үшін жалпыұлттық желі құрады. Физика саласындағы әйелдер жыл сайынғы Германиялық Әйелдер физика конференциясында өз форумын өткізеді. Бонн-Кельн физика және астрономия аспирантурасымен (BCGS) бірлесіп, DPG жыл сайынғы BCGS демалыс семинары арқылы аспиранттарға саланың жетекші мамандарымен байланыс орнатуға мүмкіндік беретін платформа ұсынады: физикалық лекциялар, экскурсиялар және қоғамдық шаралармен бірге бірнеше мамандық бойынша семинар.
Сыйлықтар мен мектеп жобалары
DPG физика саласындағы ең үлкен жетістіктерді халықаралық деңгейде танылған сыйлықтармен марапаттайды. DPG табыс ететін ең жоғары наградалар – 1929 жылы тұңғыш рет табыс етілген теориялық физикадағы еңбектері үшін Макс Планк медалі және 1933 жылы тұңғыш рет табыс етілген эксперименталды физикадағы еңбектері үшін Стерн-Герлах медалі. Кейбір сыйлықтар, мысалы, жас физиктерге арналған Густав Герц сыйлығы, жас дағдыларды қадағалауға бағытталған. Басқалары Германия мен шетелдегі басқа ұйымдармен бірлесіп DPG тарапынан табыс етіледі, мысалы Макс Борн медалі және сыйлығы немесе Отто Хан сыйлығы. DPG табиғат ғылымдары журналистикасы медалін ғылыми фактілерді жалпыхалыққа жеткізуге ерекше үлес қосқан тұлғаларға табыс етеді. Бұған қоса, DPG физика саласындағы ең үлкен жетістіктері үшін бүкіл ел бойынша мектеп бітірушілеріне сыйлықтар береді. Ол "Jugend forscht" (жас ғалымдарға арналған ұлттық ғылыми-зерттеу конкурсы) сияқты мектеп оқушылары үшін жарыстарды қолдайды, инновациялық мектеп жобаларын дамытады және оқытушылар үшін біліктілікті арттыру курстарын ұйымдастырады.
Әлеуметтік және эконофизика бойынша жас ғалымдар сыйлығы
2002 жылдан бері «Фахвербанд Физик социоэкономишер Систем» (Социоэкономикалық жүйелер физикасы бөлімі) «қоғамдық-экономикалық проблемаларды жақсырақ түсінуге арналған физикалық әдістерді қолданатын ерекше және жаңа үлестерді» таниды. Марапатталушылар: Виттория Колиза (2013), Арне Траульсен (2012), Санто Фортунато (2011), Дирк Брокман (2010), Дункан Уоттс (2009), Фабрицио Лильо (2008), Катаржина Сзнайд Верон (2007) (Сзнайд моделі үшін), Ксавье Габаи (2006), Реувен Коэн (2005), Ильлес Фаркас (2004), Васлики Плеру (2002) және Дамиен Шалет (2002).
Жарияланымдар
DPG түрлі басылымдар шығарады. DPG Physik Journal журналы – DPG-нің және жалпы физиканың жаңалықтарын ұсынатын мүшелік журналы. Сонымен қатар, DPG Британдық физика институтымен бірлесіп, New Journal of Physics электрондық ашық қолжетімді журналын жариялайды. Мұнда жарияланған мақалалар New Journal of Physics журналының қатаң ғылыми сапа стандарттарына сәйкес қатаң сараптаудан өтеді. Бұдан өзге, DPG жыл сайын конференция бағдарламасын Verhandlungen der DPG (DPG конференцияларының бағдарламалық кітапшалары) деген атпен жариялайды, онда шамамен 8000 мақаланың тезистері тізімделген. Ал www.weltderphysik.de веб-порталы, DPG және Федералды білім және ғылыми зерттеулер министрлігі (BMBF) тарапынан бірлесіп басқарылады, физика туралы көптеген ақпаратты тіпті мамандар емес адамдарға да ұсынады.
Физика және жұртшылықпен байланыс
DPG ғылым мен жалпы халық арасындағы диалогта белсенді роль атқарады, оның ішінде танымал ғылыми жарияланымдар, физиканы насихаттау және қоғамдық іс-шаралар бар. Осы іс-шаралардың қатарында физиканың жарқын тұстары, ДПГ мен Федералды білім және зерттеу министрлігі бірлесіп ұйымдастыратын жылдық физика фестивалі де бар. Бұл Германиядағы осындай фестивальдердің ең ірісі болып табылады және әр жылы шамамен 30 000 адамға есік жабады.
Әлеуметтік талқылаулар
DPG баспасөз мәлімдемелерін жариялап, зерттеулер жүргізу, пікір білдіру және парламенттік кештерге қатысу арқылы қоғамдық-саяси мәселелерді талқылайды. Ол жас дағдыларды дамыту, климатты қорғау, энергиямен қамтамасыз ету, қаруды бақылау сияқты, сондай-ақ ғылым мен мәдени-тарихи мәселелерді қарастырады. DPG әйелдер мен ерлердің тең мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге және табиғат ғылымдарындағы әйелдерді қолдауға ерекше мән береді.
Бонн мен Берлинде
Бас атқарушы Бернхард Нуннер басқаратын DPG кеңсесі, Бонн федералды қаласы мен университетінің жанында, Physikzentrum Bad Honnef (Бад-Хоннефтегі физика конференциялық орталығында) орналасқан. Physikzentrum – Германиядағы физика үшін маңызды кездесу орны және талқылау алабы ғана емес, сонымен қатар физика ғылымының халықаралық танымал бренді. Студенттер мен жетекші ғалымдар, тіпті Нобель сыйлығының лауреаттары ғылыми деңгейде өз ойларымен және идеяларымен бөлісу үшін осы жерде жиналады. Оқытушылар да таза физика және оның оқыту әдістемесіне қатысты ДПГ ұйымдастыратын семинарлар мен оқу курстарын тыңдау үшін Бад-Хоннефке жиі келеді. DPG Германияның астанасы Берлинде де белсенді жұмыс істейді. 1990 жылы Шығыс Германияның Физикалық қоғамымен біріккеннен бері ол Берлиндегі Магнус үйін басқарып келеді. 1760 жылы салынған бұл қалалық сарай, табиғат зерттеушісі Густав Магнустың есімін алып, ДПГ тарихымен тығыз байланысты: 19 ғасырда ол ғалымдардың тұрақты жиналатын орны болды, нәтижесінде 1845 жылы Берлин Физикалық қоғамы құрылды, ол кейіннен ДПГ-ге айналды. Бүгінде Магнус үйі физикалық және қоғамдық-саяси мәселелер бойынша кездесулер мен лекциялар өткізу орталығы. Сондай-ақ, Магнус үйінде ДПГ-нің тарихи мұрағаты орналасқан.
Ұлттық социализм кезінде
DPG жалпы алғанда ұлттық социализмнің еврейлерді қудалауына және олардың Deutsche Physik-ті қолдауына қарсы болды. 1933 жылдың 7 сәуірінде, Адольф Гитлердің 1933 жылдың 30 қаңтарында билікке келгеннен кейін шамамен екі ай өткен соң, кәсіби мемлекеттік қызметті қалпына келтіру туралы заң қабылданды; осы заң бойынша еврей мемлекеттік қызметкерлер мен режимге қарсы шығушылар жұмыстан шығарылды. Бұл саясаттар Германиядағы физикаға айтарлықтай әсер етті, себебі эмиграция нәтижесінде физиктердің сапалық және сандық шығындары болды, сондай-ақ академиялық және ғылыми қарастыруларға қарамай саяси шешімдер қабылдалды; 1932–1933 жылдары академиялық лауазымдарды иеленген физиктердің 25% осы саясаттың салдарынан жұмысын жоғалтты. Оппозиция, мысалы, кәсіби мемлекеттік қызметті қалпына келтіру туралы заң қабылданғаннан кейін еврейлерді дереу жұмыстан босатпаған DPG, 1933 жылы Вюрцбургте өткен физика конвенциясының ашылуында Макс фон Лауэнің сөйлеген сөзі, Иоганнес Старктің физиканың диктаторы болуға тырысуда Фюрер принципін қолдануына қарсылық білдіруі және Карл Рамсауэрдің білім беруді саясаттастыруға қарсылығы: 1933 жылы кәсіби мемлекеттік қызметті қалпына келтіру туралы заң қабылданған кезде, DPG бес жылдан астам уақыт бойы еврейлерді жұмыстан босату ісін кешіктірді. Тек 1938 жылдың соңында Герберт Стюарт пен Вильгельм Ортманның бастамасымен DPG еврей мүшелерінен мүшеліктен шығуды сұрады. 1933 жылы Вюрцбургте өткен физика конгресінде ДПГ төрағасы Макс фон Лауэ ашылу сөзін сөйледі. Онда ол Галилейді қудалауды және Коперниктің Күн туралы ғылыми көзқарастарына жасалған қысымды, сол кездегі қақтығыс пен салыстырмалылық теориясы бойынша Германия физикасының жақтастарының Эйнштейннің салыстырмалылық теориясына қарсы "еврей физикасы" деп атап көрсеткен қуғын-сүргінмен салыстырды. Иоганнес Старк, физика саласындағы Нобель сыйлығының иегері, Deutsche Physik-тің жақтасы болды. Фюрер принципіне сүйене отырып, Старк Германияның ғылыми қоғамдарын Ұлттық Социалистік идеология мен саясатқа қайта ұйымдастыру және үйлестіру жоспарының бөлігі ретінде "физика диктаторына" айналуға тырысты. Бұл әрекеттерге DPG мүшелері қарсылық көрсетті. Мысалы, Макс фон Лауэ 1933 жылы Старктің Пруссия ғылым академиясына тұрақты мүше болып кіруіне кедергі келтірді. Сонымен қатар, 1933 жылы Физикалық-техникалық Бундесансталт (PTR) президенті Старк, өндірістік физик және Osram басшысы Карл Мейге қарсы DPG президенті лауазымына үміткер болды. Старк тек екі дауыс алды! Жаза ретінде Старк DPG-нің PTR-дегі бөлмелерін пайдалануын тоқтатты, оның қызметкерлерінің DPG кездесулеріне қатысуына қажетті PTR-дің жол шығыстарын жойды және PTR қызметкерлеріне DPG кездесулерінде дәріс оқуға тыйым салды. 1940–1945 жылдары DPG президенті болған Карл Рамзауэр және оның орынбасары Вольфганг Финкельнбург, ұлттық социалистердің партиялық бағытынан және антисемиттік және теориялық физикаға, әсіресе қазіргі физикаға, яғни кванттық механикаға қарсы Deutsche Physik-ке қарсы тәуелсіз бағытты ұстанды. 1942 жылдың басында ДПГ төрағасы ретінде Рамзауэр Феликс Кляйннің бастамасымен және Людвиг Прандтлдің қолдауымен рейхс министрі Бернхард Рустке рейхсерзиенгсминистриумға (рейхс білім министрлігіне) өтініш берді. Өтінішхат, хат және алты қосымша Германиядағы физика білімінің аяусыз жағдайына қатысты, Рамзауэр білім беруді саясаттастырудың нәтижесі деп қорытындылады.
When the Law for the Restoration of the Professional Civil Service was passed in 1933, the DPG dragged its feet in the dismissal of Jews for more than five years. It was not until the end of 1938, on the initiation of Herbert Stuart and Wilhelm Orthmann, that the DPG asked Jewish members to withdraw their membership. Max von Laue, as chairman of the DPG, gave the opening address at the 1933 physics convention held in Würzburg. In it, he compared the persecution of Galileo and the oppression of his scientific views on the Solar theory of Copernicus to the then conflict and persecution over the theory of relativity by the proponents of Deutsche Physik, against Einstein's theory of relativity, labeled as “Jewish physics.”
Johannes Stark, a holder of the Nobel Prize in Physics, was a proponent of Deutsche Physik. Acting under the Führerprinzip, Stark attempted to become “dictator of physics,” as part of a plan to reorganize and coordinate German scientific societies to National Socialist ideology and policies. These actions brought opposition from members of the DPG. For example, Max von Laue, in 1933, blocked Stark's regular membership in the [[Prussian Academy of Sciences. Furthermore, also in 1933, Stark, President of the [[Physikalisch Technische Bundesanstalt (PTR), ran for president of the DPG against Karl Mey, the industrial physicist and head of Osram. Stark received only two votes! In retribution, Stark canceled the DPG's use of its rooms in the PTR, deleted PTR travel expenses for its personnel to attend DPG meetings, and forbade PTR personnel from lecturing at DPG meetings. Carl Ramsauer, president of the DPG 1940 to 1945, and his deputy, Wolfgang Finkelnburg, steered a relatively independent course from the party line of the National Socialists and against Deutsche Physik, which was anti Semitic and anti theoretical physics, especially including modern physics, i. e., quantum mechanics. Early in 1942, as chairman of the DPG, Ramsauer, on Felix Klein's initiative and with the support of Ludwig Prandtl, submitted a petition to Reich Minister Bernhard Rust, at the Reichserziehungsministerium (Reich Education Ministry). The petition, a letter and six attachments, addressed the atrocious state of physics instruction in Germany, which Ramsauer concluded was the result of politicization of education.
Қайта бірігу
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1946 жылы, фон Лауэ британдық аймақта ғана Deutsche Physikalische Gesellschaft қоғамын құруға бастама берді, себебі одақтас бақылау кеңесі бастапқыда оккупациялық аймақтардың шекарасын кесіп өтетін ұйымдарға рұқсат бермеді. DPG кейіннен американдық және француз секторларында жеке-жеке қайта құрылды. Бұл жеке құрылған қоғамдар 1949 жылғы 23 мамырда Германия Федеративтік Республикасы құрылғаннан кейін 1950 жылы Батыс Германияда біріктірілді. Берлин қабырғасы құлағаннан кейін ғана DPG Германия бойынша толыққанды қайта бірікті.