Кіріспе

Бельгияда қолданылатын ым тілі

Фламанд ым тілі (Vlaamse Gebarentaal, VGT) – Бельгиядағы саңырлардың ым тілі. Ол француздық белгиялық ым тілімен тығыз байланысты, бірақ қазіргі таңда олар екі бөлек тіл ретінде мойындалған. VGT-ны қолданушылардың саны шамамен 6000 адамды құрайды деп есептеледі (Loots және басқалар, 2003).

Тарих

Фландрияда алғашқы саңыралар мектебі құрылған кезде мұғалімдерге тікелей немесе жанама түрде Париждегі National Institution des Sourds Muets (соның салдарынан француз тілінің қол тілі) әдістері әсер етті. Олар Парижде немесе Нидерландыдағы (Гронинген және Синт-Михиелсгетте) есту қабілеті нашар балаларға арналған екі мектепте оқыды. Басқа көршілес елдердегідей, саңыра балаларды оқыту 1880 жылғы Милан конференциясында қабылданған шешімдердің күшті ықпалында болды. Бұл шешімдер саңыра балаларды оқытуда қол тілінің қолданылуын тыйымдап, ауызша әдіске басымдық берді. Бұл қол тілі тарихындағы қаралы күн ретінде қарастырылады. 2010 жылы Дүниежүзілік Саңыралар Федерациясы 1880 жылғы Милан конференциясының ауызша бағытталған шешімдерінен бас тартты. ХХ ғасырдың басында Фландрияның ірі қалаларының әрқайсысында саңыралар мектебі болды. Кейбір қалаларда тіпті екі мектеп болды: біреу ұлдарға, біреу қыздарға арналған. Көптеген мектептер интернат түрінде болды, оқушылар демалыс күндері ғана үйге қайтатын, кейіннен апта соңында да үйге бару мүмкіндігі болды. Осының нәтижесінде әр мектептің маңында аймақтық қол тілінің нұсқалары дами бастады.

Өңірлік айырмашылық

Қазіргі таңда фламанд тілінің бес аймақтық түрі бар екені жалпыға мәлім және зерттеулермен расталған. Олар әртүрлі фламанд саңырау мектептерінде және олардың төңірегінде қалыптасқан: Батыс Фландрия, Шығыс Фландрия, Антверпен, Фламанд Брабанты және Лимбург (De Weerdt және басқалар, 2003). Аймақтар арасындағы айырмашылықтардан өзге, аймақ ішінде де өзгерістер кездеседі. 1970 жылға дейін саңыра ұлдар мен қыздар үшін бөлек мектептер болған, бұл жынысқа байланысты айырмашылықтарға алып келді. Көптеген қазіргі қолданыстағы белгілер бастапқыда ұлдар немесе қыздар қолданған белгілер болған. Аймақ ішіндегі айырмашылықтың салыстырмалы жоғары деңгейіне басқа да себептер бар. Қазіргі уақытта Фландрияда стандартталған ым тілі жоқ. Дегенмен, спонтанды түрде стандарттау процесі жүріп жатыр (көбінесе әртүрлі аймақтардан келген саңырау адамдардың байланысының артуына байланысты).

Фламанд саңыраулар парламенті

2013–2014 жылдары Гент университеті мен Fevlado фламанд саңыралар қауымдастығы үшін бірқатар қалалық жиналыстар ұйымдастырды. Саңыралар мәдениеті саласындағы фламанд ғалымы доктор Гудэле А. М. Де Клерк осы бастаманы іске асыруға көмектесті және тәжірибе туралы ғылыми мақала жариялады. Бельгиядағы G1000 демократиялық қатысу жобасы/ой-сана орталығы Фламанд саңыралар Парламенті қолданған интеграция әдістемесіне жетекшілік етті. G1000 аясында әртүрлі тілдік топтардың өкілдері бір бөлмеде отырып, бір топтың екінші топқа деген сезімін бағалады және топтар арасындағы талқылаулар осы сезімдерді қалай өзгерткенін байқады. Фламанд саңыралар Парламентінің мақсаты – саңыралар қауымын шешім қабылдау процесіне және фламанд өміріне тарту болды. Талқылаулардың тақырыптары кең ауқымды болды, олардың ішінде фламанд саңыралары үшін ақпаратқа қолжетімділікті арттыру, саяси қатысу мүмкіндіктерін ұлғайту жолдары, фламанд саңыраларының мәдени және әлеуметтік-тілдік тарихы, фламанд саңыралар қауымдастығын сақтап қалу мәселелері қарастырылды. Білім беру және мансаптық мүмкіндіктер, соның ішінде өмір бойы білім алу, ДХХ (есту қабілеті бұзылған) адамдардың әлеуметтік мобильдігін арттыру және саңыралар мектептерінен жалпы білім беру жүйесіне өту кезінде студенттерге тиімді қолдау көрсету талқыланды. Сондай-ақ, саңыралар қауымдастығындағы жас ұрпақтар арасындағы өзара әрекетті күшейту қажеттілігі, әсіресе жастарға үлгі болатын тұлғаларды ұсыну, өмір кезеңдері арасындағы көмекпен өту және егде саяқтыларға күтімді жақсарту мәселелері де талқыланды. Саңыралардың мүмкіндіктерін арттыру және әлемдегі басқа саңыралар қауымдастықтарының тәжірибесінен үйрену де маңызды мәселе ретінде қарастырылды. Қазіргі уақытта Фландриядағы көптеген саңыралар клубтары осы қажеттіліктерді қанағаттандыруда. Мысалы, Брюггедегі Nowedo, Кортрейктегі De Haerne Club, Антверпендегі Madosa, Тернхоуттағы Piramime және Хассельттегі Limburgia саңыраларға ресурстар мен әлеуметтенуге мүмкіндік береді.

Қолданылуы

2012 жылдың желтоқсанынан бастап VRT жаңалықтары фламанд тілінің қол тілінде қолжетімді. Фламанд Парламенті парламенттік дебаттар үшін қол тілі аудармашыларын пайдаланды, ал Хельга Стивенс, есту қабілеті бұзылған адам, парламент мүшесі болды. Сәбилердің есту қабілетін тексеру 1998 жылы Фландрияда кеңінен енгізілді. 2019 жылғы деректер бойынша, Фландриядағы барлық жаңа туған нәрестелердің шамамен 97%-ы үш айлық жасқа дейін есту қабілетін тексеруден өтеді. Есту қабілетінің бұзылуы анықталған нәрестелер үшін алты айлық шамасында вестибулярлық тексеру де жүргізіледі. Балалар екі жасқа толғанға дейін, ASL VCSL тізімінен VGT-ге бейімделген әдістеме қолданыла отырып, тілдік даму кезеңдерін бағалау жүргізіледі.