2002 жылғы "Зои" дауылы

Кіріспе

2002 жылғы тропикалық циклон

Зои тропикалық циклон Зои – Оңтүстік жарты шардың тіркелген ең күшті екінші тропикалық циклон және 2002 жылғы әлемдегі ең күшті тропикалық циклон болды. Бұл жүйе алғаш рет 2002 жылдың 23 желтоқсанында Тувалудың шығысында, Оңтүстік Тынық мұхитының конвергенция аймағында пайда болған тропикалық депрессия ретінде тіркелді. Келесі екі күнде жүйе оңтүстік-батысқа қарай жылжып, 25 желтоқсанның таңында Халықаралық дата сызығын кесіп өтті. Осыдан кейін жүйе жақсы ұйымдастырылып, тропикалық циклон деп жарияланды және сол күні Зои деп аталды. Зои Соломон аралдарына қарай батыс-оңтүстік-батысқа жылжи бергенде, өте қолайлы жағдайларда қарқынды күшейді. 27 желтоқсанда жүйе Австралияның тропикалық циклон қарқындылығы шкаласы бойынша және Саффир-Симпсон дауылдық жел шкаласы бойынша 5-санатты тропикалық циклонға айналды. Сол күні жүйе Соломон аралдарының Темоту провинциясына әсер етті, содан кейін 10 минуттық тұрақты жел жылдамдығына жетіп, шыңына көтерілді. Жүйе шыңына жеткен кезде, Тикопия аралының маңындағы циклондық айналымды оңтүстік сағат тілімен бұрылыс жасады, себебі циклон үстінен өтетін басқару ағыны әлсіз және өзгергіш болды. 29 желтоқсанда жүйе төменгі қысымның жоғарғы деңгейі және Жаңа Каледонияның жанындағы бароклиникалық жүйемен қамтамасыз етілген күшейтілген басқару ағынына жауап ретінде оңтүстік-шығысқа қарай жылжуды бастады. Келесі бірнеше күнде жүйе әлсіреп, 2003 жылдың 1 қаңтарында тропикалық депрессияға айналды. Жүйе соңғы рет 4 қаңтарда Жаңа Каледонияның оңтүстік-шығысында байқалды. Зои циклон Ротума, Соломон аралдары және Вануату аймақтарына ауыр зиян келтірді. Соломон аралдарында, әсіресе Анута және Тикопия аралдарындағы қатты жаңбыр мен күшті желдер ерекше қиындықтар тудырды. Онда көптеген егістіктер мен жеміс ағаштары жойылды. Циклоннан пайда болған жоғары толқындардан жағажайлар да қатты эрозияға ұшырады. Вануатуда әсері аз болғанымен, елдің солтүстік аралдарында қатты су тасқыны болды және жағажайлар жойылды. Зои есімі қолданылғаннан кейін, ол тізімнен алынды.

Severe Tropical Cyclone Zoe was the second most intense tropical cyclone on record within the Southern Hemisphere and was the strongest tropical cyclone worldwide in 2002. The system was first noted on December 23, 2002, as a tropical depression that had developed, within the South Pacific Convergence Zone to the east of Tuvalu. Over the next couple of days, the system moved southwestwards and crossed the International Dateline early on December 25. After this, the system became better organized and was declared to be a tropical cyclone and named Zoe later that day. Zoe subsequently rapidly intensified in very favorable conditions as it continued to move west southwest towards the Solomon Islands. The system subsequently became a Category 5 tropical cyclone on both the Australian tropical cyclone intensity scale and the Saffir Simpson hurricane wind scale on December 27. The system subsequently affected the Solomon Islands Temotu Province during that day, before it peaked with 10 minute sustained wind speeds of As the system peaked, it performed a small clockwise cyclonic loop within the vicinity of Tikopia island, as a result of the steering flow over the cyclone becoming weak and variable. The system subsequently started to move towards the southeast during December 29, in response to a strengthening steering flow, provided by an upper level trough of low pressure and a baroclinic system near New Caledonia. Over the next few days the system weakened and degenerated into a tropical depression during January 1, 2003. The system was subsequently last noted during January 4, while it was located to the southeast of New Caledonia. Cyclone Zoe severely affected areas of Rotuma, the Solomon Islands, and Vanuatu. Heavy rainfall and strong winds were particularly disastrous to the Solomon Islands, especially on the islands of Anuta and Tikopia. There, numerous crops and fruit–bearing trees were destroyed. Beaches were also heavily eroded due to the high waves generated by the cyclone. Although effects were lesser in Vanuatu, the country's northernmost islands experienced heavy flooding and beaches destroyed by high waves. After this usage of the name Zoe, the name was retired.

Метеорологиялық тарих

Қатты тропикалық циклон Зоидің пайда болуына 22 желтоқсанда Самоа аралдарының солтүстігіндегі Оңтүстік Тынық мұхитының конвергенция аймағында дамыған конвективті бұлт шоғыры себеп болды. Жүйе кейіннен Оңтүстік Тынық мұхитының конвергенция аймағынан шығып, Тувалудағы Фунафутидің шығысында орналасқан 04F тропикалық депрессиясы ретінде жіктелді. Келесі екі күнде жүйе жоғары қысымның орта деңгейдегі субтропикалық жотасының ықпалымен батыс-оңтүстік-батысқа қарай бағытталды. Сол күні сағат 21:00 UTC (26 желтоқсан күні сағат 08:00 SIT) FMS депрессияның Австралия тропикалық циклон қарқындылығы шкаласы бойынша 1-ші санаттағы тропикалық циклонға айналғанын және оған Зои деген ат берілгенін хабарлады. Зоидің көзі кейіннен көрінетін және инфрақызыл спутниктік суреттерде анық байқалды, жүйе одан әрі күшейіп, 27 желтоқсанда 5-ші санаттағы қатты тропикалық циклонға айналды. Зои кейін оңтүстік-батысқа бұрылып, Тасман теңізіндегі төменгі қысымның жоғарғы деңгейіне жауап ретінде субтропикалық жота әлсірегендіктен, Анута мен Фатака Соломон аралдары арасынан өтті. Келесі екі күнде жүйе желдің тік қиылуының күшеюі, құрғақ ауа және теңіз бетінің салқындауының әсерінен тез әлсіреді. Одан әрі әлсіреуі салдарынан JTWC 2003 жылдың 1 қаңтарында Зои туралы соңғы ескертуді жариялады, ал FMS Зоидің тропикалық депрессияға дейін әлсірегенін хабарлады. Бұл жүйе және оған байланысты төменгі қысым Фиджи мен Вануатудың солтүстік аралдарына әсер етті. Бірақ, қатты тропикалық циклон Зоидің салдарынан ешқандай қаза болған жоқ. Осы жүйенің әсерінен Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым Зои атауын Оңтүстік Тынық мұхитындағы тропикалық циклон атау тізімінен алып тастады. 26 желтоқсанның таңында RSMC Nadi және TCWC Брисбен Вануату мен Соломон аралдарының метеорологиялық қызметтерін қолдау үшін циклонды қадағалауға қатысты ескертулер жариялай бастады. TCWC Брисбен 29 желтоқсанның кешкі уақытында Соломон аралдарына арналған кеңестерін тоқтатты, ал RSMC Nadi келесі күні таңға дейін Вануату үшін кеңес беруді жалғастырды. Соломон аралдарының ауа райы қызметімен бірқатар мәселелер болды, мысалы, олар жұмыс істейтін кеңселерге жалға төленбеді және электр энергиясын жеткізу сенімді болмады. Сондықтан TCWC Брисбен алғашқы ескертуді тікелей Соломон аралдары радио хабар тарату корпорациясына (SIBC) жіберді, олар оны желісі арқылы таратуы мүмкін болды. Бұл хабарлама тек ағылшын тілінде болды. Ескертулер SIBC-ге түскенін растағаннан кейін, TCWC Брисбен оларға әр 3 сағат сайын ескерту жібере бастады. Келесі күні радио Австралиямен байланыс орнатылып, ескертулерді қабылдап, таратуға жағдай жасалды. Ескерту хабарламалары жетпеді деген алаңдау туды, себебі Тикопия мен Анутада адамдармен екі жақты радиобайланыс болмады, сондықтан билік өкілдері қандай ақпарат алғандарын білуге және оларға хабарлаудың басқа жолы болмады. Алайда, циклон қаупі сейілгеннен кейін байланыс қалпына келтірілгенде, кейбір ескертулер қысқа толқынды қабылдау мүмкіндігі болған кезде әр түрлі уақытта алынғаны анықталды, 27 желтоқсанның кешкі уақытына дейін байланыс үзілгенге дейін. Ескертулерді түсінбегендерге, дауыл жақындап келе жатқанын хабарлау үшін қорадан-қораға, шіркеулерге жүгіріп барған адамдар көмектесті. Жаңа жылды тойлауға арналған шаралар тоқтатылды немесе адамдар баспана іздеп, қоғамдық үйлерге көшірілді. Зоидің күштілігі соншалықты артқаннан кейін, тұрғын үйлерді су басу қаупі туғанда немесе бұзыла бастағанда ғана эвакуациялау туралы әрекеттер жасалды. Зои үлкен құрлықтарға тимесе де, ол 1700-ге жуық халқы бар бірнеше аралға әсер етті. Зоидің ең ауыр зардабы Тикопияда болды, ол толығымен қирады. Текопияда жел мен толқындар кішкентай аралды қиратып, бірде-бір үй тірі қалмады. Баспасөз хабарларына сәйкес, арал толығымен қирады және "тек құм мен қиындықтар" ғана қалды. Дауылдан бес күн өткен соң, ең қатты зардап шеккен аралдармен байланыс орнатылмағаны үшін көптеген адамдар қаза табатынынан қорқынышты. Ауадан қираған жерлерді суретке түсірген фотограф, көптеген адамдар қаза болмаса, бұл керемет болар еді деді. Анутада үйлердің 90%-ы, ал егістіктердің 70%-ы зардап көрмеді. Аралмен бір апта бойы байланыс үзілді. Вануатуда ауыл тұрғындары балық аулап, ауылдық жерлерден балық жинады.

The origins of Severe Tropical Cyclone Zoe can be traced back to a convective cloud cluster, that had developed by December 22, within the South Pacific Convergence Zone to the north of the Samoan Islands. The system subsequently emerged out of the South Pacific Convergence Zone and was classified as Tropical Depression 04F, while it was located to the east of Funafuti in Tuvalu. Over the next couple of days the system was steered towards the west southwest, under the influence of a mid level subtropical ridge of high pressure. Later that day at 21:00 UTC (08:00 December 26 SIT) the FMS reported that the depression had become a Category 1 tropical cyclone, on the Australian tropical cyclone intensity scale and named it Zoe. Zoe's eye subsequently became obvious on both visible and infrared satellite imagery, while the system continued to intensify and became a Category 5 severe tropical cyclone during December 27. Zoe subsequently turned towards the southwest and passed in between the Solomon Islands of Anuta and Fataka, as the subtropical ridge weakened in response to an upper level trough of low pressure over the Tasman Sea. Over the next couple of days the system rapidly weakened under the influence of: strengthening vertical wind shear, dry air and cooler sea surface temperatures. As a result of further weakening, the JTWC issued their final warning on Zoe during January 1, 2003, while the FMS reported that Zoe had weakened into a tropical depression. The system and associated trough of low pressure, subsequently impacted Fiji and the northern islands of Vanuatu. However, there were no deaths reported, as a result of Severe Tropical Cyclone Zoe. As a result of the impact of this system, the name Zoe was retired from the South Pacific tropical cyclone naming lists by the World Meteorological Organization. Early on December 26, both RSMC Nadi and TCWC Brisbane started to issue warnings to support the meteorological services of Vanuatu and the Solomon Islands in tracking the cyclone. TCWC Brisbane cancelled their advisories for the Solomon Islands, late on December 29 while RSMC Nadi continued to issue advisories for Vanuatu until early the next day. Due to a number of problems with the Solomon Islands Weather Service, such as the rent not being paid on the offices they were working out of and the supply of electricity being unreliable, TCWC Brisbane sent the first advisory directly to the Solomon Islands Broadcasting Corporation (SIBC), so they could broadcast them through its network. These were broadcast in English only. After confirmation that the warnings were being received by the SIBC, TCWC Brisbane started to pass warnings to them every 3 hours. The next day Radio Australia was contacted so that arrangements could be made for them to receive and broadcast the warnings. Initial concerns that warning messages had not gotten through arose because there was no two way radio communication with people on either Tikopia or Anuta, thus authorities had no way of knowing what information people had received and no other way of informing them. However, when communications were restored after the cyclone threat had passed it was discovered that some of the warnings had been received when a shortwave reception was available at various times, until late on December 27 when communications were cut. Those people who could not understand the warnings, were advised by runners who went from hut to hut and to churches to advise people about the oncoming storm, People started preparing straight away cutting Palm fronds and banana trunks in an attempt to support and strengthen roofs and walls. Celebrations to celebrate the new year were cancelled, or moved into communal huts with people sheltering indoors. There were no attempts to evacuate until Zoe had become so intense that dwellings were threatened with imminent inundation or had begun to break up. Although Zoe never met large land masses, it did affect several inhabited islands which had a total population of around 1700. The most severe damage wrought by Zoe took place on Tikopia which was completely decimated. Across Tikopia, no home was left standing after waves along with winds battered the small island. According to press reports, the island was faced with total devastation and all that remained was "just sand and debris." Five days after the storm struck, there were fears of substantial loss of life as no contact had been made with the hardest hit islands. A photographer who took images of the devastation from the air, stated that it would be a miracle if there was not a large loss of life. On Anuta 90% of houses remained intact, and 70% of crops undamaged. Communication was lost with the island for a week. Vanuatu was inundated with seawater with villagers collecting fish from their village greens.

Фиджи

26 желтоқсанда FMS Фиджидің Ротума тәуелділігі үшін қатты жел туралы ескерту шығарды, онда қатты жаңбыр, күшті дауылдар және желдің сағатына дейін соғуы күтілуде. Екі күннен кейін бұл ескерту күшін жойды, содан кейін 30 желтоқсанда жүйе оңтүстік-шығысқа қарай жылжыған кезде Фиджи аралдары Вити Леву, Ясава, Маманука, Кадаву, Ватулеле және жақын маңдағы кіші аралдар үшін тағы да қатты жел туралы ескертулер жарияланды. 6 қаңтарда жергілікті кеме Анутаға қосымша жабдықтарды жеткізді.