Кіріспе

"Тыныс, Көз, Естелік" – Эдвидж Дантикаттың 1994 жылғы атышулы романы, және 1998 жылдың мамыр айында Опраның кітап клубының таңдауы болып жарияланды. Роман нәсілдік, тілдік және жыныстық идентичность мәселелерін бір-бірімен байланысты түрде қарастырады.

Сюжетке кіріспе

"Тыныс, Көз, Естелік" – Дантикаттың жиырма бес жасында жарық көрген тұңғыш романы. Ол берген сұхбаттарында айтқандай, кітап Гаитидегі балалық шағы мен жас қыз ретінде Нью-Йоркке көшу туралы эссе ретінде бастау алған. Роман бірінші жақта жазылған. Баяндаушы Софи Како 12 жасынан бастап, жиырма жасқа дейінгі өміріндегі тікелей тәжірибелерін және әсерлерін айтады. Софи – зорлық-зомбылық нәтижесінде дүниеге келген бала, оны 12 жыл бойы Порт-о-Пренс маңындағы ауылдағы сүйікті тәтесі тәрбиелейді. Осы кезде Софиді анасы шақырады, ол Бруклинде тұрып, АҚШ-қа пана сұрап, көшіп келген. Нью-Йоркте анасымен бірге тұрған Софи анасының басынан өткен жаралы кезеңді, соның ішінде Гаитиден қашу алдындағы қорқынышты түстерді көреді. Романның басты қақтығысы – басты кейіпкердің ішкі күресі. Ол зорлау нәтижесінде туғандықтан (анасы 16 жасында белгісіз ер адамнан зорталған), ол анасына тигізілген жараларды еске салады. Анасы зорлау салдарынан жаралы, бірақ сонымен қатар мықты әйел болып қалады. Анасы өзін және денесін жек көреді, зорлау туралы қайта-қайта түс көреді. Ол әйел, жар, ана және қыз ретінде өзімен күресетін әйелге айналады. Ол сондай-ақ мұрасының салмағымен және анасының өткен тәжірибесімен де күреседі. Оқиғаның дамуы Софидің он екі жасында Гаитиден анасына қосылу үшін Нью-Йорктегі АҚШ-қа келуімен басталады. Софи, анасының мектепке назар аудару және жігіттерден аулақ болу туралы ескертуіне қарамастан, олардың көршісі – музыкант Джозефке ғашық болады. Оқиғаның шегі Жозефке үйленгеннен кейін жетеді. Софи алаңдаушылық пен жауапкершіліктен шаршап, мазасыз болады. Бәрінен құтылу үшін ол сәби қызымен бірге Гаитиге қашып кетеді, ал оның күйеуі Жозеф гастрольде болады. Оқиғаның кернеуі төмендегенде, анасы Мартин де Гаитиге келеді. Софи анасымен анасы оны үйден қуғаннан бері сөйлеспеген, ол шамамен екі жыл бұрын болған. Осы сапарда ана мен қыз татуласады.

Сынау

"Тесттеу" ғасырлар бойы Гаити дәстүрі болып келеді. Ескі заманда гаитиліктер әйелдің ізеттілігін оның бойжеткендігімен байланыстыратын. Гаитиде өскен жас қызға өзінің ізеттілігі мен бойжеткендігін қадірлеуге үйретіледі. Роман отбасылық құндылықтар мен әйелдердің ізеттілігі Гаити мәдениеті үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Романның басты кейіпкері Софи анасының үнемі жүргізген сынақтарынан ауыр психикалық жарақат алады. Анасы оның бойжеткендігін тексеру үшін жиі вагинасын қарап тексереді. Бұл сынақтар Софидің бойжеткендігінен айырылғаннан кейін де, Джозефке үйленген соң да оның санасында терең із қалдырады. Оның өзіне деген сенімі төмендеп, бұл сынақтардың салдарынан болады. Сонымен қатар, ана мен қыз арасындағы қарым-қатынас нашарлайды. Жүсіпке үйленгеннен кейін ол жыныстық қатынасқа түсе алмайды, себебі жыныстық қатынастан қорқады. Ол онымен жақындыққа тек "екіленіп" (doubling) қана жасай алады: ол өзінің жоқ екеніндей сезінуі керек, өйткені жыныстық қатынастың өзі оны зор қайтартады.