Кіріспе
Скрабблдің әр түрлі нұсқаларына шолу
Скраббл нұсқалары – бұл стандартты Скраббл ережелерін немесе құралдарын өзгерту арқылы жасалған ойындар.
Маған айқайла
Phrazzle Me Scrabble-ге ұқсас ойын, бірақ әріптердің орнына толық сөздерді пайдаланады. Ойыншылар толық сөйлемдер құрастырып, оларды ұпай жинау үшін кеңейте алады. Бір кезде 7 адамға дейін ойнауға мүмкіндік бар. Оны "Скрабблдің жаңа деңгейі" деп атаған.
Анаграб
Анаграб – бұл әдетте Скраббл тақташаларымен ойналатын сөз ойыны. Атауы «анаграмма» (ойынның негізгі қағидасы) және «grab» (ұстау) сөздерінің қосындысынан құралған, себебі ойыншының сөздерін қарсыластары кез келген уақытта алып қоюы мүмкін. Ойын 1976 жылы Ричард Шарптың «Адамдар ойнайтын ең жақсы ойындар» кітабында алғаш рет сипатталған, бірақ оның сипаттамасы оны өзі ойлап таппағанын көрсетеді.
Ойын процесі
Хат тақтайшалары бетімен төмен қаратып қойылады және біреуден кейін біреу айналдырылады. Кез келген сәтте (кезек жоқ) кез келген ойыншы кем дегенде төрт әріптен тұратын сөзді атауға болады. Бұл сөзді әріптер жиынтығынан толығымен жасауға немесе қолданыстағы сөзге кем дегенде бір жаңа әріп қосу арқылы құруға болады. Жаңа сөз қабылданса, оны бірінші атаған ойыншы әріптерді алып, оларды өз алдына сөз ретінде қояды. Жаңа сөз жасағанда, қолданыстағы сөздің түбірі өзгеруі керек – мысалы, "LIVE" сөзіне "D" әрпін қосып "LIVED" жасауға болмайды, бірақ "DEVIL" жасауға болады. Жаңа сөзге бар сөздің барлық әріптері кіруі керек, сондай-ақ кем дегенде бір әріп қосылуы тиіс. Жаңа әріп айналдырылғанда, дұрыс сөзді бірінші айтқан ойыншы оны алады. Егер бір уақытта бірнеше сөз айтылса, ең ұзын сөз басымдыққа ие. Егер екеуінің ұзындығы бірдей болса (немесе сөздер бірдей болса), онда бұл сөздер қалған ойын уақытында қолдануға тыйым салынады және ешкім оларды алмайды.
Нәрселеу
Шарп әр сөздің ұпайларын сол сөздің әріптерінің санына көбейтілген плиткалардың номиналды құны деп ұсынады. Бірақ, практикада қолдағы әріптердің жалпы санын есептеу сияқты, кез келген орынды жүйе де қабылданады.
Клебберлер
Clabbers – турнирлік Скраббл ойыншылары арасында ең танымал нұсқа. Барлық ережелер Скрабблмен толық сәйкес, бірақ бір ерекшелігі бар: ойналған сөздер нақты сөздердің анаграммалары болуы керек. Мысалы, MPORCTEU сөзі Clabbers-те жарамды, себебі ол COMPUTER сөзінің анаграммасы. Бұрыннан бар сөздерге параллель ойнау мүмкіндігінің артуы нәтижесінде ұпайлардың көбірек жиналуына мүмкіндік туады. Осы нұсқаның бір түрі – Multi Anagram Clabbers, онда ойыншылар ойналған әріптер жинағы үшін негізгі ұпайды сол жинақтың жарамды анаграммаларының санына көбейтіп есептейді. Ойыншылардың қарсыластары, бірінші ойыншы өз кезегін аяқтағанын мәлімдегеннен кейін, бірінші ойыншы айтпаған басқа анаграммаларды атап, ұпайларын "ұрлай" алады. Мұндай анаграммаларды іздеу кезінде, бос жай тек бір әріп ретінде жариялануы керек және оны өзгертуге болмайды. Мысалы, AEILNS жинағында ( ? = бос жай), ойыншы бос жайдың C әрпі екенін жариялап, SANICLE және INLACES сөздерін атаса, негізгі ұпайдың екі есесін алады; ал қарсыласы SCALENI сөзін ұрлап, негізгі ұпайға ие бола алады, бірақ C әрпін T әрпіне өзгерте алмайды және SALTINE сөзі үшін ұпай жинамайды.
Көшірмелеу
Дубликат Скраббл – француз тілінде сөйлейтін елдерде кең таралған, ұйымдастырылған Скраббл турнирінің бір түрі. Онда әр раундта барлық ойыншылар бірдей әріптер жинағын алып, белгілі бір уақыт ішінде ең көп ұпай жинап, сөз құруы керек. Ойыншылар тек өздері құраған сөздері үшін ғана ұпай алады. Соңында, әріптердің бірі таусылғанда (дауысты немесе дауыссыз), ең көп ұпай жинаған ойыншы жеңіске жетеді. Осы Скраббл түрінде бір уақытта көптеген ойыншылар қатысуы мүмкін. Францияда, Дубликат Скраббл ең танымал формат болып табылатын жерде, қатысу рекордтық көрсеткіші 1998 жылы Вишиде өткен турнирде 1485 ойыншыны құрады. Бұл формат француз Скраббл әлем чемпионаттарында да басым қолданылады.
Экологиялық Скраббл
Бұл нұсқаның атауы бос плиткаларды қайта пайдалану мүмкіндігінен туындайды. Егер бос плитка ойнатылса, кез келген ойыншы оны өз кезегінің басында тақтадан алып, оның орнына ол көрсеткен әріпті қоя алады. Мысалы, егер PEAk сөзі ойналса (бос K әрпімен), ойыншы бос K әрпін алып, оның орнына нақты K әрпін қоя алады. Дегенмен, оны L (PEAL), R (PEAR), S (PEAS) немесе T (PEAT) сияқты дұрыс сөз құрайтын басқа әріпке ауыстыруға болмайды.
Солитерлік Скраббл
Солитер Скраббл қалыпты Скрабблдың ережелері мен сөздерді қабылдау шарттарын сақтайды, бірақ онда тек бір ғана ойыншы болады. Солитер Скрабблді белгілі бір уақыт ішінде максималды ұпай жинауға немесе ең жоғары нәтижеге қол жеткізуге тырысып, таймерге қарсы ойнауға болады.
Жылдамдық скрибли
Барлық плиткалар үстелдің ортасындағы ортақ тарту үйірмесінде, бетімен төмен қаратылып орналастырылады. Осы үйірмеге қарай, әр ойыншының жеке тақтасы болады. Тақта – көзге көрінбейтін, қиял арқылы жасалған. Екі немесе үш әріп немесе сөз ұпайын еселейтін арнайы квадраттар жоқ. Ойыншы өз плиткаларын өз алдында дұрыс құрастырылған Scrabble тақтасына орналастырады. Әр ойыншы 7 плиткадан бастайды, бетімен төмен қаратылып. Ойын барлық ойыншылар өз плиткаларын бетімен жоғары қаратып ашуымен басталады. Кезекпен ойнау жоқ. Ойыншылар барлық қолдағы плиткаларын заңды Scrabble тақтасына орналастыруға тырысады. Бір сөзді қайта пайдалануға болмайды. Ойыншының тақтасы өзгермейтін емес, кез келген уақытта плиткаларды қайта орналастыруға болады. Барлық қолдағы плиткалар ойналғаннан кейін ойыншы "Жүр" дейді, сол кезде барлық ойыншылар ортақ үйірмеден тағы екі плитка тартады. Ойын бір ойыншы "Жүр" деп айтқанда, бірақ ортақ үйірмеде плитка қалмағанда аяқталады. Ойнатылмаған плиткалары бар ойыншылардың ұпайларынан сомасы алынады. Стратегия: жылдамдыққа ұмтылыңыз және қарсыластарыңызды көптеген тартылған плиткалармен шаңқатыңыз. Немесе, бірінші болып шықпасаңыз да, ұпай жинау үшін тақтаңызды оңтайландырыңыз.
Таг-топ
Бұл нұсқада екі ойыншыдан тұратын екі команда ойнайды, әр ойыншының жеке тірегі болады. Әр команданың кезенінде бір ойыншы жүйе жасайды, содан кейін бірден оның серігі жүйе жасайды. Жүйе құру жиі кездеседі; 2010 жылғы Ұлттық Скраббл чемпионатының командалық турнирінде бір команда 302 ұпайлық үштік MENAZo(N)S комбинациясын жасаған.
Екінші жол
Take Two (сондай-ақ Speed Scrabble деп аталады және Bananagrams-қа ұқсас) – бұл жылдам темптегі, кезексіз Scrabble нұсқасы, тақтасыз ойналады. Төртбұрыштар үстелдің ортасына сырт бетімен төмен қаратып қойылады, ал әр ойыншыға бірнеше төңкерілген бастапқы төртбұрыш беріледі. Әр ойыншы өзінің бастапқы төртбұрыштарынан жарамды Scrabble торларын құруға тырысады – ойыншылар бір-бірінің торларын немесе төртбұрыштарын пайдаланбайды. Ойыншы барлық төңкерілген төртбұрыштарын сәтті пайдаланса, «екі алу» деп айқайлайды, сонда әр ойыншы тағы екі төртбұрыш алады. Ойын, тартуға қалған төртбұрыштар біткенше жалғасады. Кейбір нұсқаларда, барлық төртбұрыштар біткен кезде алғашқы толық торды құрған адам жеңімпаз болады. Басқаларында жеңімпазды анықтау үшін сөз ұзындығына негізделген есептеу қолданылады. Кейбір нұсқалар қажетсіз төртбұрыштарды алмастыруға мүмкіндік береді. Жергілікті нұсқаларға Take One немесе Take Four; 2 әріпті сөздерге тыйым салу; кез келген ойыншы пайдалана алатын сөздік болуы (бірақ бұл жылдамдық ойыны болғандықтан, көбінесе пайдаланылмайды); «тауық» сөзін құрастырғаны үшін 50 ұпайлық бонус, ең ұзын сөз үшін бонус (сөздің әріптерінің саны, төртбұрыштардың мәні емес; және тек бір ойыншының ең ұзын сөзі болса ғана) және т.б. кіреді.
Командалық жылдамдық скреббл
Командалық жылдамдық Scrabble – 2, 3 немесе 4 ойыншыдан құралған командалардың мүмкіндігінше жылдам түрде заңды Scrabble сөздерін құрастыруға жарысуы. Есептеу маңызды емес, бастысы – сөздерді қаншалықты тез ойнау. Бұл барлық ойыншылардың бірлесіп ойынды мүмкіндігінше тез аяқтауға тырысатын кооперативтік ойын түрі болуы мүмкін.
Қалқашы
Mattel компаниясы 2010 жылдың 6 сәуірінде ұсынған Scrabble-дың жаңа түрі.
Супер Скраббл
Бұл ойын Скраббл сияқты ережелерге және тақташаларға ие, бірақ тақтасы үлкенірек (түпнұсқадағы 15x15-ке қарсы 21x21). Үлкен тақтада артықшылықты шаршылар көбірек, олар әріптер мен сөздердің еселенген бағасын төрт есеге дейін ұсынады. Тақташалардың саны да екі есе көп, бірақ олардың таралуы аздап өзгеше. *
Скраббл Слэм!
Бұл ойында плиткалардың орнына карточкалар қолданылады. Ойыншылар төрт әріпті сөзді өзгерту үшін әріп жазылған карточканы тастап, сөзді құрайтын төрт карточкадан тұратын қатардың бірінің үстіне қояды. Мысалы, егер көрсетілген сөз LACE болса, бір ойыншы L әрпінің үстіне M әрпін қойып MACE сөзін жасай алады, ал келесі ойыншы C әрпінің үстіне Z әрпін қойып MAZE сөзін жасай береді. Есеп жасау жасалған сөздердің санына байланысты. Осы нұсқа Scrabble Showdown ойынында да қолданылады.
Ашық сөздер
Бұл ойынның тақтасының мөлшері мен ұпай санау жүйесі Scrabble-ге ұқсас. Басты айырмашылықтар – кез келген бір әріпті немесе әріптер тізбегін білдіретін жұлдызшамен белгіленген он екі универсалды (жабайы) тізгіштің болуы, сондай-ақ, қалыпты әріп тізгішін универсалдыға айналдыратын арнайы тақта алаңдары (талқыланып отырған тізгіш мұндай алаңға төңкеріліп қойылады). Осы өзгерістердің мәні ойынды қысқа сөздер құраудан кез келген ұзындықтағы сөздерді құрауға бағыттайды. Мысалы, QUA*IST сөзі QUARTERFINALIST сөзіне айналуы мүмкін. Күшті ойыншылар көп жағдайда 7 тізгіштен бонус алуға тырысуы керек, ал Scrabble-де жиі кездесетін қысқа, сирек сөздер WildWords-та тиімсіз.
Скарабео
Scarabeo - Scrabble-дің итальяндық нұсқасы, ол өзінің туған елінде түпнұсқа ойыннан гөрі әлдеқайда танымал. Онда 17×17 өлшемді тақта, 7 емес, 8 әріптік плитка және 7 әріптік плитканы пайдаланғаны үшін 30 ұпайлық бонус, сондай-ақ 50 ұпайлық "бинго" бар. Бос плиткалардың орнына, кез келген әріп ретінде қолданылатын плиткаларда скарабейлер бейнеленген, содан аталған.
Скраббл-младший
Scrabble Junior – балаларға арналған Scrabble-дың ыңғайлы нұсқасы, баланың жасына қарай дами алады. Екі жақты ойын тақтасының бір жағы бес-жеті жастағы балаларға арналған, ал екінші жағы жеті-он жастағы үлкен балаларға арналған нұсқаны қамтиды. Ойынға екі-төрт ойыншы қатыса алады. Ойынның жеңіл нұсқасында кішкентай ойыншылар әріптерді сөздермен байланыстырады. Сөздер ойын алаңына жазылған және толық сөз жиналғанға дейін әріптік тіліктермен жабылады. Тақта бұрылғанда, сөздер қалыпты Scrabble-дағыдай дербес құрастырылуы керек.
Wordox
Бұл ойын 13х13 тақтада Отелло мен Скрабблдің араласуынан пайда болған. Әр ойыншының әртүрлі түсті тілшелері бар. Тілшелердің қоймасы ортақ және әрқашан 7 тілшеден тұрады. Барлық тілшелердің құны бірдей, бір ұпай. Ұпай саны қазіргі уақытта сіздің түсіңіздегі тілшелер санына қарай есептеледі. Арнайы квадраттар қызғылт және қызғылт сары түсті. Қызғылт квадратқа тілше қойылып жазылған сөз тақтаны тазартады. Мұндай жағдайда, сіз сол тақтадағы қызғылт сары квадраттарға қойған әрбір тілше үшін бонус ұпай аласыз.
Литеракс
Literaxx – бұл танымал онлайн поляк нұсқасы Literaki-нің ағылшын тіліндегі нұсқасы. Плиткалар 1, 2, 3 немесе 5 ұпайға ие және олардың құнына қарай боялған. Екі және үш сөздік шаршылар стандартты Scrabble-дағыдай жұмыс істейді. Дегенмен, түсті үш әріптік шаршылар тек плитканың түсі шаршының түсімен сәйкес келгенде ғана белсенді болады. Literaxx PlayOK сайтында қолжетімді.
Анадромы
Anadrome – бұл веб-базалы нұсқа, ол (атынан көрініп тұрғандай) сөздерді кез келген тікбұрышты бағытта оқып ойнауға мүмкіндік береді, бұл дәстүрлі мүмкіндіктерді екі есеге арттырады. 500-ден астам тақтада 39 түрлі бонуслық тайыз бар, олардың көпшілігі * (көбейту), ^ (дәрежелеу), ! (факториал), ⌈ (жоғарылау және төмендеу) және Π (көбейтінділер қатары) сияқты математикалық операторлармен тікелей байланысты. Тақтаға байланысты, есептерді ғылыми жазбада көрсету қажет болуы мүмкін. Ұпайлар автоматты түрде есептеліп, сөздер орналастырылғанда олардың анықтамаларымен бірге көрсетіледі. Anadrome тайыз табу механизмімен және тақта редакторымен жабдықталған, бұл пайдаланушыларға Scrabble, Words with Friends және өздерінің жеке дизайндары үшін қоғамдық тақталар жасауға мүмкіндік береді, осылайша оны кроссворд стиліндегі ойындардың кеңейтілген түріне айналдырады.
Скраббл-де ойын
Scrabble Showdown ойынында екі команда әлемнің кез келген жеріне саяхат қоса алғанда, сыйлықтарды жеңіп алу үшін түрлі ойындар ойнайды.
Теңдеу
Equate ойынында ойыншылар 19x19 тақташада теңдеулер құрастырып ұпай жинайды. Ойнауға үш түрлі жиындық плитка бар: Бастапқы жиындыққа толық сандар, бөлшектер және төрт негізгі амал кіреді; Жас жиындықта Бастапқы жиындықтан көбірек 0 және 1 сандары бар толық сандар, 2-ге бөлінетін бөлшектер, сондай-ақ көбейту мен бөлуге қарағанда қосу мен алу амалдары басым төрт негізгі амал бар; ал Жоғары жиындыққа оң және теріс толық сандар, толық сандардың дәрежелері, бөлшектер және төрт негізгі амал кіреді. Барлық үш жиындықта бірдей белгілер бар.
Госум немесе теңестірілген
Госум - Нумблге ұқсас. Ойыншылар сандар мен теңдеулер тізбегін, төрт негізгі арифметикалық амалдарды (қосу, алу, көбейту, бөлу) және теңдік белгісін Скраббл сияқты орналастырып қолданады. 1970-ші жылдары Австралияда осыған ұқсас арифметикалық ойын "Equable" деген атпен шығарылған. Сандар жазылған тіліктер ақ, арифметикалық амалдар мен символдар жазылған тіліктер (ондық нүкте, бөлшек сызықтары және проценттік көрсеткіштерді қоса алғанда) сұр түсті болған, ал ойыншылар өз қозғалысын жасағанда арнайы теңдік белгісі жазылған тіліктерді еркін алып ала берген. Атаудың Скраббл ойынымен байланысты екені анық байқалады. Ойын тақтасында да бонус алаңшалар болған.
Патшаның криббигі
CoCoCo Games-тің Kings Cribbage ойынында ойыншылар, ойын карталарының мәндерімен белгіленген бес плиткадан тұратын қолдарынан жарамды криббедж комбинацияларын шығарып ұпай жинайды. Дэвид Букшпан 2012 жылғы "Is that a Word?" кітабында ойынды "оңай үйренуге қиын, және тарихтың үлкен ойыншық қоймасында ұзақ уақытқа тозаң жинап, ұмытылуға тиіс" деп сынаған. Бұл сынға қарамастан, ойын Ұлыбританияда біршама танымал болды, соның нәтижесінде турнирлер өткізілді. SaskToday сайтының ойынды шолушысы, ойынның ұпай жинамайтын қолдардың кесірінен тоқтап, ерте аяқталуын күткен, бірақ олай болмағанына қуанды және "Бұл әрбір криббедж ойыншысының қолында болуы тиіс ойын, ал Скраббл ойыншылары да оны бағалайды деп ойлаймын" деді.
Микстмат
Mixmath, Wrebbit компаниясы жасаған ойын, Scrabble тақтасына ұқсас бонус квадраттары бар тақтаға дұрыс математикалық теңдеулерді орналастыруды да қамтиды.
Саны
Сандарға негізделген ертерек нұсқалардың бірі – Numble, сандар мен қарапайым математикалық амалдарды (қосу, алу, көбейту, бөлу) қолданатын физикалық тақта ойыны. Ойыншылар дұрыс теңдеулер құрайды.
Үштік
Триолет 15-тен аз немесе дәл 15-ке тең болатын сандарды жұп немесе үштік ретінде қолданады. Бұл жұптар мен үштіктердің орналасуы Скраббл ойынына ұқсас. "Триолет" француз тілінде "үштік" деген мағынаны білдіреді.
Юшино
Юшино сандар тізбектерін қолданады, онда әрбір сан алдыңғы екі санның қосындысының соңғы таңбасы болып табылады. Екі сан тізбегі үшін сандардың жанында болуы талап етіледі.
Бананограммалар
Бананограммалар – Take Two нұсқасының коммерциялық түрі. Ойыншылар әрбір тақташаны тартады және тақтасыз жеке сөздер құрастырады.
UpWords (Жоғарыда)
Scrabble Upwords (алғашқыда UpWords деп аталды) арнайы 10×10 тақтада, премиумдық шаршылары жоқ (алғашқыда 8×8 тақтада 64 плитка) 100 әріптік плиткамен ойналады. Онда Q әрпінің орнына Qu плиткасы бар және Scrabble-ден өзгеше плиткалардың таралуы бар. Сөздерді Scrabble сияқты, сондай-ақ бұрын құрылған сөздердің үстіне қойып жасауға болады. Сөздің үстіне қойғанда, бастапқы сөзден кем дегенде бір плитка жаңа сөзге енгізілуі керек. Qu плиткасын ерекше жағдайларда қоспағанда, барлық плиткалар бірдей құнға ие, ал әріптердің қатары жоғарылаған сайын қосымша ұпайлар беріледі. Плиткалардың қабаты бес плиткадан аспауы керек, ал бірінші деңгейдегі барлық сөздер екі есе ұпай алады.