Жапония-Қытай соғысы аяғындағы Гуажиатай ауылындағы тұтқындар мен соғыстың абсурдтығын көрсететін фильм туралы. «Тіршілік» романы негізінде түсірілген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұл оқиға Жапонияға қарсы соғыс аяқталған кезде Шаньхайгуань, Хэбэй провинциясына жақын орналасқан Гуаджиатай (немесе Ракалық қару-жарақ террасасы) деген шағын, шалғай ауылда өтеді. Бір түнді, бір құпия адам екі тұтқынды (жапон әскері Теруюки және аудармашы Донг Ханченді) қаптарға салып, шаруа Ма Дасанның үйіне әкеліп, Жаңа жыл қарсаңында оларды алып кетуге қайта келетінін айтып, Маға оларды сақтап тұруын талап етеді. Құпия адамнан да, жапондардан да қорқып, бүкіл ауыл екі тұтқынмен не істеу керектігі туралы дилеммаға түседі. Фильм Ю Фэнвэйдің "Тірі қалу" романынан шабыттандырылған, бірақ бейімделу процесінде көп өзгертілді. Бұл фильм түпнұсқа әдебиеттегі "жапондық агрессияға қарсы батыл күрес" тақырыбын жойды және "шаруалардың білімсіздігі" мен "соғыстың абсурдтығы" тақырыптарына назар аударды. Атауына қарамастан, "Есік алдындағы шайтандар" жапонға қарсы соғыс фильмі емес. Цзянның өзі айтқанынша, фильм қытай әдебиеті мен киносының агрессорды кінәлау және қытай халқын агрессияның бейшара құрбаны ретінде көрсету бейімін қалай жалғастырып келе жатқанын көрсетеді. Цзян фильм қытайлықтан тыс, апат үшін басқаларды кінәлаудың жалпы адамдық психологиялық ерекшелігін көрсетеді деп үміттенеді. Цзян Вэнь "Есік алдындағы шайтандар" фильмін неліктен түсіргенін түсіндірді. Фильм жапон әскерінің сол кезде жасаған қиянаттарын ғана емес, сонымен қатар ескерту ретінде де көрсетеді. Фильмде жапон әскері көптеген қытай халқын қырғынға ұшыратып жатыр. Мұндай трагедия Цзян Вэннің туған қаласы Таншанда да орын алған. Фильмді түсіру арқылы Цзян қытай және жапон көрермендерінің тарихқа шындығымен бетпе-бет келуін қалайды. Режиссер Цзян Вэннің айтуынша, Ма бастапқыда қорқынышқа толы, бірақ оның қорқынышының себебін білмейді. Ауылының өртеніп, ауылдастарының қырғынға ұшырағанын көргенде, өмірінде бетбұрыс болады. Содан кейін ол өз қорқынышын жеңіп, өлімді тілей бастайды. Соңғы сахнада Ма өз тілегін орындағандықтан қанағатпен өледі. Бірақ кейін сол компанияның бас директоры журналиске бастапқы бюджет 2 миллион АҚШ доллары болғанын, ал соңғы шығын осы сомадан 30 пайыздан асып кеткенін айтты. Фильмдегі жапон актерлерінің екеуі 1980 жылдары Орталық драма академиясында алмасу бағдарламасы кезінде Цзянмен танысқан, бастапқыда фильмде бейнеленген жапон соғыс қылмыстарына алаңдаушылық білдірді. Цзян екі апта бойы олармен бұл мәселені талқылап, соғыс туралы деректі фильмдерді көрсетті, оның ішінде жапондық кинорежиссерлер түсіргендер де болды. Цзянның айтуынша, жапон актерлері соңында оған сенім артқан. Цзян фильмде көптеген кәсіби емес актерлерді де пайдаланды, олардың кейбіреулері түсірілім тобының мүшелері болды. Цзян өзі де фильмде басты рөлді ойнады, ол бұл рөлдің шаршатушы екенін мойындады. Оның айтуынша, ол актерлік құрамның көпшілігінің актерлік шеберлігі туралы айтқандарына да күмәндана бастады, әсіресе олар шаршап, жұмысты аяқтағысы келген кезде.
The story takes place in a small remote village named Guajiatai (or Rack Armor Terrace) near Shanhaiguan, Hebei at the end of the War of Resistance Against Japan. One night, a mysterious man brings two captives in sacks (Japanese soldier Teruyuki and translator Dong Hanchen) to the doorstep of a peasant's (Ma Dasan) home and threatens Ma to keep them until he returns to pick them up on New Year's Eve. Fearing both the mystery man and the Japanese, the whole village falls into a dilemma over what to do with the two prisoners. The film is inspired by the novel Survival by You Fengwei, and was greatly modified during the process of adaptation. This film shelved the theme of "the brave resistance against Japanese aggression" in the original literature, and focused on the themes of "the ignorance of the peasants" and "the absurdity of the war." Contrary to its title, Devils on the Doorstep is not at its core an anti Japanese war film. In Jiang's own words, the film shows how Chinese literature and film has perpetuated an attitude of blaming the aggressor and casting the Chinese population as passive victims of aggression. Jiang hoped that the film illuminates this common human psychological trait of blaming others for disaster that goes beyond Chineseness. Jiang Wen explained the reason why he made Devils On The Doorstep. The film not only reproduces the atrocities committed by the Japanese army during the time in which it was set, but also acts as a warning. In the film, the Japanese army massacres many Chinese people. Such a tragedy once happened in Jiang Wen's hometown Tangshan. By making the film, Jiang wanted both Chinese and Japanese audiences to face history. According to director Jiang Wen, Ma is initially very fearful but does not know the origins of his fear. The turning point comes when he sees his village in flames and his fellow villagers massacred. He then overcomes his own fear and begins longing for death. In the final scene, Ma dies a satisfying death as he has fulfilled his desire. Later, however, a general manager from the same company told a reporter that the initial budget was US$2 million, but the final expenditure exceeded this number by over 30 percent. The Japanese cast members in the film, two of whom came to know Jiang while on exchange in the Central Academy of Drama in the 1980s, initially expressed concerns with the Japanese war crimes depicted in the film. Jiang spent two weeks discussing the issue with them, and showed them documentaries about the war, including some made by Japanese filmmakers. According to Jiang, the Japanese cast members eventually came to trust him. Jiang also used many non professional actors and actresses in the film, some of whom were also members of the crew. Jiang himself also played the leading role in the film, which he admitted was a tiring experience. He said he also came to distrust what most of the crew members said about his acting, especially when they were tired and wanting to finish for the day.
Кино түсіру
2000 жылы жарық көргенімен, «Есіктегі шайтандар» фильмінің көбі қара-ақ түсті түсірілген, бірақ соңғы төрт минутта Ма өлімге кесіледі. Басы жерге құлағанда, операторлық жұмыс тек қара-ақтан түстіге ғана емес, сонымен қатар камераның көзқарасы да бейтарап үшінші тұлғадан Маның кесілген басының бірінші тұлғасына ауысады. Сұхбатында режиссер Цзян Вэнь, түсірілімді қара-ақ түсті түсіру себебін тарихи фотосуреттердің мәнін беру және түсті операторлық пайда болғанға дейін түсірілген фильмдерден ажырату мүмкін болмауымен түсіндірді. Монохромды операторлық жұмыс Қытайдың бесінші буынының киносына тән жарқын түстердің жасалмалығымен де қайшы келеді. «Есіктегі шайтандар» көбінесе өте алыс кадрлар мен жақын кадрлар арасында ауысады. Бұл алыс кадрлар кейіпкерлердің бетін күшті басып көрсетеді, бірақ олардың назарына ілінген нәрсені алып тастайды немесе әскери бутстар, қылыш сияқты ең қарапайым заттарға назар аударады, бұл кейіпкерлердің қыңырлығын көрсететін бөлінген көрініс тудырады. Мұндай операторлық жұмыс көрермендерді күшті эмоциялармен баурап алудың орнына, оларды көрген суреттерге ой жүгіртуге итермелейтін, тәуелсіз деректі фильмнің стилімен салыстыруға болады. Фильмнің басында қолмен ұсталатын камералар белгілі бір комедиялық эпизодтарды көрсету үшін қолданылады, мысалы, екі жапондық сарбаз Ма Дасанның ауласына тауықты қуалай кірген көрініс. Бұл оқиға хаостық түрде өтеді, себебі Ма сарбаздарды екі тұтқын отырған сыртқы бөлмеге жақындатпауға тырысады. Фильмнің соңында ауыл тұрғындарының қырғыны көрсетілгенде де қолмен ұсталатын камера қолданылады, бұл көрініске ауырлық сыйлайды. Ал фильмнің басындағы көптеген ішкі кадрларда камера қолдануы әлдеқайда нәзік.
Though it was released in 2000, Devils on the Doorstep is filmed almost entirely in black and white — except for the last four minutes, during which Ma is executed. As his head rolls to the ground, the cinematography not only changes from black and white to color, but the camera perspective also shifts from a neutral third person point of view to the first person perspective of Ma's severed head. In an interview, director Jiang Wen explained that the reason for filming in black and white was to mimic the nature of historic photographs and make the film indistinguishable from its counterparts made before the advent of color cinematography. Monochrome cinematography also contrasts with the artificiality of the bright colors characteristic of Fifth Generation Chinese cinema. Devils on the Doorstep often alternates between extreme long shots and close ups. These long shots, contrasted with extreme close ups that fiercely frame characters' faces yet exclude the object of their gaze, or focus on details such as a pair of military boots, a sword or other mundane objects, create a fragmented vision that reflects the protagonists’ confusion. This type of cinematography can be compared to the style of a detached documentary that intends to lead viewers to comment on the images they are seeing rather than hook viewers with strong emotions. In the early scenes of the film, hand held cameras are used to accentuate certain comic episodes, one of which includes a scene where two Japanese soldiers chase a chicken into Ma Dasan's courtyard. The scene plays out chaotically as Ma desperately tries to keep the soldiers away from the outer room where the two prisoners are being held. A hand held camera is also used for a more somber effect at the end of the film when the massacre of the villagers is shown. To contrast, the films’ use of camera is much more subtle in the many interior shots in the early part of the film.
Канн түсірілімі мен кесу
2000 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілген нұсқасы үш сағатқа созылды. Бұл – жұмыс үлгісі болатын, кейіннен фильмнің коммерциялық табысын арттыру және сюжетті күшейту мақсатында режиссер Цзян Вэньнің толық қатысуымен 139 минутқа дейін қысқартылды. Ол Канн фестиваліндегі көрсетілімге дейін бұны жасауға үлкермеген еді. Фильм 2014 жылдың 3 қарашасында Манчестердегі (Ұлыбритания) Cornerhouse кинотеатрында «Азия Триеннале Манчестер 14» аясында көрсетілуге жоспарланған. Ұйымдастырушылардың таңқалуына орай, 161 минуттық нұсқа келді. Бұл көрсетілімде фильм жақсы қабылданды.
The version shown at the 2000 Cannes Film Festival was three hours long. This was a working version that was later cut to 139 minutes with director Jiang Wen's full participation in order to enhance the film's commercial prospects and to tighten the storyline, which he did not have time to do before the Cannes premier. The film was booked for showing on 3 November 2014 at the Cornerhouse Manchester (UK) as part of Asia Triennial Manchester 14, and a 161 minute version arrived, somewhat to the organizers' surprise. The film was well received at this screening.
Қытайда уақытша тыйым салу
Time Asia басылымы Қытай кино бюросының Цзянның фильмді Канн кинофестиваліне олардың рұқсатынсыз енгізгеніне қатысты ашуланғанын хабарлады. Бюро Каннға екі шенеунік жіберіп, фестивальдің "Есіктің алдындағы шайтан" фильмін көрсетуден бас тартуын және Цзяннан негативті (ол пост-өндіріс үшін Австралияға жеткізілген) беруін талап етті. Азия кино салаларынан түскен хабарларға сәйкес, билік Цзянға жеті жылға Қытайда жұмыс істеуге тыйым салу арқылы жазалауды жоспарлаған. Қытай кино бюросының өкілі Цзянның мәртебесі "қаралып жатқанын" және Қытайдың Цзян Канн сыйлығын "саяси себептермен" алғанын күдіктенетінін растады. Кейіннен Қытай кино бюросы фильмге тыйым салды. Жеті жылдық тыйымның салынғаны туралы ақпарат жарияланбады, бірақ Цзян "Есіктің алдындағы шайтан" мен 2007 жылғы "Күн де шығады" фильмін жасаған аралықта режиссерлік жұмыс жасамады. Дегенмен, ол бірнеше фильмде ойнады, соның ішінде Қытайда үлкен коммерциялық сәттілікке жеткен "Жоғалған тапанша" (2002) фильмінде. Ол сондай-ақ 2004 жылы "Жер мен көктің жауынгерлері" (2003) фильміндегі рөлі үшін ресми Хуабьяо сыйлығының "Үздік актер" номинациясына ұсынылды. Тыйым ақырында алынып тасталды және фильм Қытайда коммерциялық түрде қолжетімді болды. Режиссер Цзян Вэннің сөзіне қарағанда, фильмнің жапондық продюсерлері де, Қытай кино бюросы да ұқсас алаңдаушылық білдірді: "Жапондық сарбаздардың адам өлтіруіне жол бермеңіз; қытай халқы соншалықты наив болмауы керек; жапондық сарбаздарды тұтқын ретінде ұстау керек". Бір хабарламада билік өкілдері "фильмдегі қытай азаматтары жапон тұтқынды жек көрмейді", керісінше, олармен "қандас сияқты" жақын қарым-қатынаста екенін айтты. Осылайша Цзян жапондықтарды әдемілегендігі үшін, қытайларды кемсіткендігі үшін айыпталды.
Time Asia reported that the Chinese Film Bureau was furious at Jiang for having entered the film in the Cannes Film Festival without its permission. The Film Bureau reportedly sent two officials to Cannes to try to dissuade the festival from screening Devils on the Doorstep and demanded that Jiang hand over the negative (which was brought to Australia for post production). There were also reports from Asian film circles that the authorities planned to punish Jiang by forbidding him to work in China for seven years. A representative from the Chinese Film Bureau confirmed that Jiang's status was "under review" and that China suspected Jiang was awarded his prize at Cannes for "political reasons". The film was subsequently banned in China by the Chinese Film Bureau. It was not known publicly if the seven year ban was eventually imposed, but Jiang did not produce any directorial work between Devils on the Doorstep and the 2007 production The Sun Also Rises. However, he did act in several films, including The Missing Gun (2002), which was a huge commercial success in China. He was also nominated for Best Actor in the official Huabiao Awards in 2004 for his role in Warriors of Heaven and Earth (2003). The ban was eventually lifted and the film has been commercially available in China since. According to director Jiang Wen, both the Japanese producers of the film and the Chinese Film Bureau expressed similar concerns: "Don't let Japanese soldiers kill people; Chinese people shouldn't be so dumb; Japanese soldiers shouldn't be kept as prisoners." A report confirmed that the authorities complained that "Chinese civilians [in the movie] don't hate the Japanese [prisoner]", but instead are "as close as brothers" with the latter. Jiang was thus accused of having belittled the Chinese whilst beautifying the Japanese.
Жапондық релиз
Devils on the Doorstep 2002 жылы 27 сәуірде Жапонияда коммерциялық тұрде шықты, бұл Қытайда фильмге қойылған тыйымды күшін жою мүмкіндігін одан әрі кейінгіге шегерді. Жапонияның ірі газеттерінің барлығы фильмге көбінесе жағымды баға берді. Либералды бағыттағы «Асахи Шимбун» газеті фильмді «адам табиғатының осалдығын көрсетеді және зерттейді» деді. «Майничи Шимбун» газеті бұл фильмді Цзянның «адам табиғаты туралы басты сұрағы» деп сипаттады. Консервативті «Йомиури Шимбун» газеті де Цзян, Кагава Теруюки және Кения Саваданың актерлік шеберлігін «көзге жақын» және «сенімді» деп жоғары бағалады. Дегенмен, кейбір сыншылар фильмді көргеннен кейін «өткен соғыста ауыр түрде зардап шеккен қытай-жапон қарым-қатынасын одан әрі ушықтырады» деп наразылық білдірді. Жапондық БАҚ-тың көптеген хабарлары Цзянның бұрын да даулы Ясукуни қасиетханасына барғандағы сапарларын айтты, онда соғыс қылмыстары үшін сотталған жапон әскерлерінің рухтары да сақталады. Бұл жаңалық Қытайда жаңа пікір таласын тудырды, онда әйгілі актриса Чжао Вэйдің жапон әскери туының суреті салынған көйлекпен «Базар» журналының мұқабасында пайда болғаны үшін сын жақында ғана басылған еді. Цзян бұл қасиетханаға «Есік алдындағы шайтан» фильмі үшін материалдар жинау мақсатымен бірнеше рет барғанын мәлімдеді.
Devils on the Doorstep was commercially released in Japan on 27 April 2002, further delaying a possible lift of ban on the film in China. All major newspapers in Japan gave the film mostly positive reviews. The liberal leaning Asahi Shimbun said the film "illustrates and examines the weakness of human nature". The Mainichi Shimbun called the film Jiang's "overarching question on human nature". The conservative Yomiuri Shimbun also complimented Jiang, Kagawa Teruyuki and Kenya Sawada, saying their acting was "colorful" and "believable". Inevitably, however, some reviewers voiced displeasure after viewing the film, saying that it "further estranges the Sino Japanese friendship that was seriously damaged in the past war". Many Japanese media reports on the film also mentioned Jiang's past visits to the controversial Yasukuni Shrine, where spirits of Japanese soldiers, including some convicted of war crimes, are housed. The news sparked a new round of debate in China, where criticism of famous actress Zhao Wei for appearing on the cover of Bazaar in a dress with a Japanese military flag design had newly subsided. Jiang responded that he visited the shrine several times to collect resources for Devils on the Doorstep.
Дүниежүзілік жауап
Box Office Mojo деректері бойынша, «Devils on the Doorstep» фильмі 2002 жылдың 18 желтоқсанында АҚШ-тағы бір ғана кинотеатрда көрсетілді. 65 күндік көрсетілім барысында фильм бар болғаны 18 944 АҚШ доллары тапты. «Devils on the Doorstep» 2006 жылдың 28 және 29 наурызында Ұлыбританияның Лондон қаласындағы Ұлттық кинотеатрында көрсетілді. 28 наурыздағы көрсетілімнен кейін Цзян Вэнь мен британдық режиссер Энтони Мингелла («Англиялық науқас», «Талантты мистер Рипли») арасында пікір алмасу жоспарланған, бірақ Цзян қатыса алмады. Фильмді көрген соң Мингелла оны «шындыққа жақын, сабырлы, бірақ қауіп-қатерге толы» деп бағалап, жағымды пікір білдірді.
According to Box Office Mojo, Devils on the Doorstep opened in a single cinema in the United States on 18 December 2002. In its 65 days in theater, the film grossed a meager US$18,944. Devils on the Doorstep was screened at the National Film Theatre in London, United Kingdom on 28 March and 29 March 2006. A dialogue between Jiang Wen and British director Anthony Minghella (The English Patient, The Talented Mr. Ripley) was initially arranged to take place after the screening on 28 March, but Jiang was eventually unable to be present. After watching the film, Minghella gave it positive remarks, calling it "candid, calm, yet filled with danger".
DVD-нің шығарылуы
Қытайлық түрлі нұсқалардан өзге, Fortissimo Films Жапонияда DVD нұсқасын және халықаралық көрсетілімдер үшін 35 мм көшірмелерді таратты. Ағылшын тіліндегі субтитрлермен және американдық режиссер Стивен Содербергтің (Traffic, Ocean's Eleven) алғы сөзі бар DVD 2005 жылдың 19 сәуірінде АҚШ-та Home Vision Entertainment компаниясы тарапынан жарық көрді.
Apart from the Chinese different versions, Fortissimo Films distributed a DVD version in Japan and 35mm copies for international releases. A DVD featuring subtitles in English and an introduction by American director Steven Soderbergh (Traffic, Ocean's Eleven) was released on 19 April 2005 in the United States by Home Vision Entertainment.