Кіріспе

Бұл оқиға Жапонияға қарсы соғыс аяқталған кезде Шаньхайгуань, Хэбэй провинциясына жақын орналасқан Гуаджиатай (немесе Ракалық қару-жарақ террасасы) деген шағын, шалғай ауылда өтеді. Бір түнді, бір құпия адам екі тұтқынды (жапон әскері Теруюки және аудармашы Донг Ханченді) қаптарға салып, шаруа Ма Дасанның үйіне әкеліп, Жаңа жыл қарсаңында оларды алып кетуге қайта келетінін айтып, Маға оларды сақтап тұруын талап етеді. Құпия адамнан да, жапондардан да қорқып, бүкіл ауыл екі тұтқынмен не істеу керектігі туралы дилеммаға түседі. Фильм Ю Фэнвэйдің "Тірі қалу" романынан шабыттандырылған, бірақ бейімделу процесінде көп өзгертілді. Бұл фильм түпнұсқа әдебиеттегі "жапондық агрессияға қарсы батыл күрес" тақырыбын жойды және "шаруалардың білімсіздігі" мен "соғыстың абсурдтығы" тақырыптарына назар аударды. Атауына қарамастан, "Есік алдындағы шайтандар" жапонға қарсы соғыс фильмі емес. Цзянның өзі айтқанынша, фильм қытай әдебиеті мен киносының агрессорды кінәлау және қытай халқын агрессияның бейшара құрбаны ретінде көрсету бейімін қалай жалғастырып келе жатқанын көрсетеді. Цзян фильм қытайлықтан тыс, апат үшін басқаларды кінәлаудың жалпы адамдық психологиялық ерекшелігін көрсетеді деп үміттенеді. Цзян Вэнь "Есік алдындағы шайтандар" фильмін неліктен түсіргенін түсіндірді. Фильм жапон әскерінің сол кезде жасаған қиянаттарын ғана емес, сонымен қатар ескерту ретінде де көрсетеді. Фильмде жапон әскері көптеген қытай халқын қырғынға ұшыратып жатыр. Мұндай трагедия Цзян Вэннің туған қаласы Таншанда да орын алған. Фильмді түсіру арқылы Цзян қытай және жапон көрермендерінің тарихқа шындығымен бетпе-бет келуін қалайды. Режиссер Цзян Вэннің айтуынша, Ма бастапқыда қорқынышқа толы, бірақ оның қорқынышының себебін білмейді. Ауылының өртеніп, ауылдастарының қырғынға ұшырағанын көргенде, өмірінде бетбұрыс болады. Содан кейін ол өз қорқынышын жеңіп, өлімді тілей бастайды. Соңғы сахнада Ма өз тілегін орындағандықтан қанағатпен өледі. Бірақ кейін сол компанияның бас директоры журналиске бастапқы бюджет 2 миллион АҚШ доллары болғанын, ал соңғы шығын осы сомадан 30 пайыздан асып кеткенін айтты. Фильмдегі жапон актерлерінің екеуі 1980 жылдары Орталық драма академиясында алмасу бағдарламасы кезінде Цзянмен танысқан, бастапқыда фильмде бейнеленген жапон соғыс қылмыстарына алаңдаушылық білдірді. Цзян екі апта бойы олармен бұл мәселені талқылап, соғыс туралы деректі фильмдерді көрсетті, оның ішінде жапондық кинорежиссерлер түсіргендер де болды. Цзянның айтуынша, жапон актерлері соңында оған сенім артқан. Цзян фильмде көптеген кәсіби емес актерлерді де пайдаланды, олардың кейбіреулері түсірілім тобының мүшелері болды. Цзян өзі де фильмде басты рөлді ойнады, ол бұл рөлдің шаршатушы екенін мойындады. Оның айтуынша, ол актерлік құрамның көпшілігінің актерлік шеберлігі туралы айтқандарына да күмәндана бастады, әсіресе олар шаршап, жұмысты аяқтағысы келген кезде.

Кино түсіру

2000 жылы жарық көргенімен, «Есіктегі шайтандар» фильмінің көбі қара-ақ түсті түсірілген, бірақ соңғы төрт минутта Ма өлімге кесіледі. Басы жерге құлағанда, операторлық жұмыс тек қара-ақтан түстіге ғана емес, сонымен қатар камераның көзқарасы да бейтарап үшінші тұлғадан Маның кесілген басының бірінші тұлғасына ауысады. Сұхбатында режиссер Цзян Вэнь, түсірілімді қара-ақ түсті түсіру себебін тарихи фотосуреттердің мәнін беру және түсті операторлық пайда болғанға дейін түсірілген фильмдерден ажырату мүмкін болмауымен түсіндірді. Монохромды операторлық жұмыс Қытайдың бесінші буынының киносына тән жарқын түстердің жасалмалығымен де қайшы келеді. «Есіктегі шайтандар» көбінесе өте алыс кадрлар мен жақын кадрлар арасында ауысады. Бұл алыс кадрлар кейіпкерлердің бетін күшті басып көрсетеді, бірақ олардың назарына ілінген нәрсені алып тастайды немесе әскери бутстар, қылыш сияқты ең қарапайым заттарға назар аударады, бұл кейіпкерлердің қыңырлығын көрсететін бөлінген көрініс тудырады. Мұндай операторлық жұмыс көрермендерді күшті эмоциялармен баурап алудың орнына, оларды көрген суреттерге ой жүгіртуге итермелейтін, тәуелсіз деректі фильмнің стилімен салыстыруға болады. Фильмнің басында қолмен ұсталатын камералар белгілі бір комедиялық эпизодтарды көрсету үшін қолданылады, мысалы, екі жапондық сарбаз Ма Дасанның ауласына тауықты қуалай кірген көрініс. Бұл оқиға хаостық түрде өтеді, себебі Ма сарбаздарды екі тұтқын отырған сыртқы бөлмеге жақындатпауға тырысады. Фильмнің соңында ауыл тұрғындарының қырғыны көрсетілгенде де қолмен ұсталатын камера қолданылады, бұл көрініске ауырлық сыйлайды. Ал фильмнің басындағы көптеген ішкі кадрларда камера қолдануы әлдеқайда нәзік.

Канн түсірілімі мен кесу

2000 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілген нұсқасы үш сағатқа созылды. Бұл – жұмыс үлгісі болатын, кейіннен фильмнің коммерциялық табысын арттыру және сюжетті күшейту мақсатында режиссер Цзян Вэньнің толық қатысуымен 139 минутқа дейін қысқартылды. Ол Канн фестиваліндегі көрсетілімге дейін бұны жасауға үлкермеген еді. Фильм 2014 жылдың 3 қарашасында Манчестердегі (Ұлыбритания) Cornerhouse кинотеатрында «Азия Триеннале Манчестер 14» аясында көрсетілуге жоспарланған. Ұйымдастырушылардың таңқалуына орай, 161 минуттық нұсқа келді. Бұл көрсетілімде фильм жақсы қабылданды.

Қытайда уақытша тыйым салу

Time Asia басылымы Қытай кино бюросының Цзянның фильмді Канн кинофестиваліне олардың рұқсатынсыз енгізгеніне қатысты ашуланғанын хабарлады. Бюро Каннға екі шенеунік жіберіп, фестивальдің "Есіктің алдындағы шайтан" фильмін көрсетуден бас тартуын және Цзяннан негативті (ол пост-өндіріс үшін Австралияға жеткізілген) беруін талап етті. Азия кино салаларынан түскен хабарларға сәйкес, билік Цзянға жеті жылға Қытайда жұмыс істеуге тыйым салу арқылы жазалауды жоспарлаған. Қытай кино бюросының өкілі Цзянның мәртебесі "қаралып жатқанын" және Қытайдың Цзян Канн сыйлығын "саяси себептермен" алғанын күдіктенетінін растады. Кейіннен Қытай кино бюросы фильмге тыйым салды. Жеті жылдық тыйымның салынғаны туралы ақпарат жарияланбады, бірақ Цзян "Есіктің алдындағы шайтан" мен 2007 жылғы "Күн де шығады" фильмін жасаған аралықта режиссерлік жұмыс жасамады. Дегенмен, ол бірнеше фильмде ойнады, соның ішінде Қытайда үлкен коммерциялық сәттілікке жеткен "Жоғалған тапанша" (2002) фильмінде. Ол сондай-ақ 2004 жылы "Жер мен көктің жауынгерлері" (2003) фильміндегі рөлі үшін ресми Хуабьяо сыйлығының "Үздік актер" номинациясына ұсынылды. Тыйым ақырында алынып тасталды және фильм Қытайда коммерциялық түрде қолжетімді болды. Режиссер Цзян Вэннің сөзіне қарағанда, фильмнің жапондық продюсерлері де, Қытай кино бюросы да ұқсас алаңдаушылық білдірді: "Жапондық сарбаздардың адам өлтіруіне жол бермеңіз; қытай халқы соншалықты наив болмауы керек; жапондық сарбаздарды тұтқын ретінде ұстау керек". Бір хабарламада билік өкілдері "фильмдегі қытай азаматтары жапон тұтқынды жек көрмейді", керісінше, олармен "қандас сияқты" жақын қарым-қатынаста екенін айтты. Осылайша Цзян жапондықтарды әдемілегендігі үшін, қытайларды кемсіткендігі үшін айыпталды.

Жапондық релиз

Devils on the Doorstep 2002 жылы 27 сәуірде Жапонияда коммерциялық тұрде шықты, бұл Қытайда фильмге қойылған тыйымды күшін жою мүмкіндігін одан әрі кейінгіге шегерді. Жапонияның ірі газеттерінің барлығы фильмге көбінесе жағымды баға берді. Либералды бағыттағы «Асахи Шимбун» газеті фильмді «адам табиғатының осалдығын көрсетеді және зерттейді» деді. «Майничи Шимбун» газеті бұл фильмді Цзянның «адам табиғаты туралы басты сұрағы» деп сипаттады. Консервативті «Йомиури Шимбун» газеті де Цзян, Кагава Теруюки және Кения Саваданың актерлік шеберлігін «көзге жақын» және «сенімді» деп жоғары бағалады. Дегенмен, кейбір сыншылар фильмді көргеннен кейін «өткен соғыста ауыр түрде зардап шеккен қытай-жапон қарым-қатынасын одан әрі ушықтырады» деп наразылық білдірді. Жапондық БАҚ-тың көптеген хабарлары Цзянның бұрын да даулы Ясукуни қасиетханасына барғандағы сапарларын айтты, онда соғыс қылмыстары үшін сотталған жапон әскерлерінің рухтары да сақталады. Бұл жаңалық Қытайда жаңа пікір таласын тудырды, онда әйгілі актриса Чжао Вэйдің жапон әскери туының суреті салынған көйлекпен «Базар» журналының мұқабасында пайда болғаны үшін сын жақында ғана басылған еді. Цзян бұл қасиетханаға «Есік алдындағы шайтан» фильмі үшін материалдар жинау мақсатымен бірнеше рет барғанын мәлімдеді.

Дүниежүзілік жауап

Box Office Mojo деректері бойынша, «Devils on the Doorstep» фильмі 2002 жылдың 18 желтоқсанында АҚШ-тағы бір ғана кинотеатрда көрсетілді. 65 күндік көрсетілім барысында фильм бар болғаны 18 944 АҚШ доллары тапты. «Devils on the Doorstep» 2006 жылдың 28 және 29 наурызында Ұлыбританияның Лондон қаласындағы Ұлттық кинотеатрында көрсетілді. 28 наурыздағы көрсетілімнен кейін Цзян Вэнь мен британдық режиссер Энтони Мингелла («Англиялық науқас», «Талантты мистер Рипли») арасында пікір алмасу жоспарланған, бірақ Цзян қатыса алмады. Фильмді көрген соң Мингелла оны «шындыққа жақын, сабырлы, бірақ қауіп-қатерге толы» деп бағалап, жағымды пікір білдірді.

DVD-нің шығарылуы

Қытайлық түрлі нұсқалардан өзге, Fortissimo Films Жапонияда DVD нұсқасын және халықаралық көрсетілімдер үшін 35 мм көшірмелерді таратты. Ағылшын тіліндегі субтитрлермен және американдық режиссер Стивен Содербергтің (Traffic, Ocean's Eleven) алғы сөзі бар DVD 2005 жылдың 19 сәуірінде АҚШ-та Home Vision Entertainment компаниясы тарапынан жарық көрді.