Кіріспе
Аляскадағы археологиялық мәдениет, АҚШ. Нортон дәстүрі – бұл шамамен б.з.д. 1000 жылдары Беринг бұғазының Аляска жағалауындағы Батыс Арктикада қалыптасқан және шамамен 800 жылға дейін сақталған археологиялық мәдениет. Нортондықтар өз алдыңғылары – Арктикалық шағын құралдар дәстүрі сияқты, тастан жасалған құймалы құралдарды қолданған, бірақ олар теңіз өміріне көбірек бейімделген және майлы шамдар мен саз ыдыстар сияқты жаңа технологияларды енгізген. Нортондықтар тіршілік ету стратегиясының бір бөлігі ретінде теңіз және құрлық ресурстарын пайдаланған. Олар карибу, кішкентай сүтқоректілерді, сондай-ақ, лосось және ірі теңіз жануарларын аулаған. Олардың қоныстары тұрақты болған, мұны үлкен тұрғын үйлермен қамтылған ауылдық орындарынан көруге болады. Жаз айларында шағын лагерьлер уақытша аң ауру және балық аулау орындары ретінде қолданылған болуы мүмкін, бірақ негізгі тұрғын үй сақталып, аң ауру маусымы аяқталған соң қайта оралатын. Шамамен б.з.д. 700 жылдары Сент-Лоуренс және басқа Беринг бұғазы аралдарындағы Нортон тұрғындары мұхитқа толыққандай негізделген, Туле дәстүрі деп аталатын одан да ерекше мәдениетті дамытты.
The Norton tradition is an archaeological culture that developed in the Western Arctic along the Alaskan shore of the Bering Strait around 1000 BC and lasted through about 800 AD. The Norton people used flake stone tools like their predecessors, the Arctic small tool tradition, but they were more marine oriented and brought new technologies such as oil burning lamps and clay vessels into use. Norton people used both marine and land resources as part of their subsistence strategy. They hunted caribou and smaller mammals as well as salmon and larger sea mammals. Their settlements were occupied fairly permanently, as is evidenced by village sites which contain substantial dwellings. During summer months, small camps may have been used as temporary hunting and fishing locations, but the main dwelling place was maintained and returned to at the end of the hunting season. In about 700 BC, the Norton inhabitants of the St. Lawrence and other Bering Strait Islands developed an even more specialized culture, based entirely on the ocean, called the Thule tradition.
Кезеңдер
Нортон дәстүрі дамудың үш кезеңіне бөлінеді. Біріншісі – Хорис кезеңі (шамамен б.з.б. 1600–500 ж.ж.), негізінен Алясканың солтүстік-батысындағы жағалаулық қоныстардан тұрады. Бұл кезеңдегі ықшамталған тақтатаспен безендірілген, талшық қосылған қыш ыдыстар кездеседі. Бұл кезеңде жергілікті айырмашылықтар көп, бұл қауымдастықтардың салыстырмалы оқшауланғанын көрсетеді. Хорис тайпасы үлкен сопақ үйлер салған, карибу және теңіз жануарларын аулаған, сондай-ақ Сібір стиліндегі қыш ыдыстарды қолданған. Олар Маккензи өзенінің дельтасына және Банкс аралына дейін кеңейген болуы мүмкін. Екінші кезең – Нортон (б.з.б. 500–800 ж.ж.) – карибу (аң аулау) және балық аулаумен ерекшеленеді. Бұл кезеңде Хорис стиліндегі мөрлерді қамтитын, бірақ сонымен қатар пил сүйегінен жасалған қайырмалармен салынған тексеру мөрлері де пайда болған, жақсартылған қыш ыдыстар дамыды. Жаңа технологияларға тас шамдар, тас өңдеу, асимметриялық пышақтар және тақтатастан жасалған жебе ұштары кірді. Соңғы кезең – Ипиутак кезеңі (1–800 ж.ж.) – Нортон мәдениетінің өнеркәсібі жағынан дамыған түрі. Олардың технологиясы озық болмаған (қыш ыдыстар, май шамдары немесе тақтатас бұйымдары болмаған), бірақ олар әсем әшекейленген гарпун бастары қолданған. Олардың өнер дәстүрі негізінен жануарлар мен адамдардың бейнесінен жасалған піл сүйегінен ойылған бұйымдардан тұрды. Олар алғашқы екі кезеңге қарағанда теңіз аңшылығына көбірек назар аударған және олардың қоныстары өте тұрақты болған.