Кіріспе

Аляскадағы археологиялық мәдениет, АҚШ. Нортон дәстүрі – бұл шамамен б.з.д. 1000 жылдары Беринг бұғазының Аляска жағалауындағы Батыс Арктикада қалыптасқан және шамамен 800 жылға дейін сақталған археологиялық мәдениет. Нортондықтар өз алдыңғылары – Арктикалық шағын құралдар дәстүрі сияқты, тастан жасалған құймалы құралдарды қолданған, бірақ олар теңіз өміріне көбірек бейімделген және майлы шамдар мен саз ыдыстар сияқты жаңа технологияларды енгізген. Нортондықтар тіршілік ету стратегиясының бір бөлігі ретінде теңіз және құрлық ресурстарын пайдаланған. Олар карибу, кішкентай сүтқоректілерді, сондай-ақ, лосось және ірі теңіз жануарларын аулаған. Олардың қоныстары тұрақты болған, мұны үлкен тұрғын үйлермен қамтылған ауылдық орындарынан көруге болады. Жаз айларында шағын лагерьлер уақытша аң ауру және балық аулау орындары ретінде қолданылған болуы мүмкін, бірақ негізгі тұрғын үй сақталып, аң ауру маусымы аяқталған соң қайта оралатын. Шамамен б.з.д. 700 жылдары Сент-Лоуренс және басқа Беринг бұғазы аралдарындағы Нортон тұрғындары мұхитқа толыққандай негізделген, Туле дәстүрі деп аталатын одан да ерекше мәдениетті дамытты.

Кезеңдер

Нортон дәстүрі дамудың үш кезеңіне бөлінеді. Біріншісі – Хорис кезеңі (шамамен б.з.б. 1600–500 ж.ж.), негізінен Алясканың солтүстік-батысындағы жағалаулық қоныстардан тұрады. Бұл кезеңдегі ықшамталған тақтатаспен безендірілген, талшық қосылған қыш ыдыстар кездеседі. Бұл кезеңде жергілікті айырмашылықтар көп, бұл қауымдастықтардың салыстырмалы оқшауланғанын көрсетеді. Хорис тайпасы үлкен сопақ үйлер салған, карибу және теңіз жануарларын аулаған, сондай-ақ Сібір стиліндегі қыш ыдыстарды қолданған. Олар Маккензи өзенінің дельтасына және Банкс аралына дейін кеңейген болуы мүмкін. Екінші кезең – Нортон (б.з.б. 500–800 ж.ж.) – карибу (аң аулау) және балық аулаумен ерекшеленеді. Бұл кезеңде Хорис стиліндегі мөрлерді қамтитын, бірақ сонымен қатар пил сүйегінен жасалған қайырмалармен салынған тексеру мөрлері де пайда болған, жақсартылған қыш ыдыстар дамыды. Жаңа технологияларға тас шамдар, тас өңдеу, асимметриялық пышақтар және тақтатастан жасалған жебе ұштары кірді. Соңғы кезең – Ипиутак кезеңі (1–800 ж.ж.) – Нортон мәдениетінің өнеркәсібі жағынан дамыған түрі. Олардың технологиясы озық болмаған (қыш ыдыстар, май шамдары немесе тақтатас бұйымдары болмаған), бірақ олар әсем әшекейленген гарпун бастары қолданған. Олардың өнер дәстүрі негізінен жануарлар мен адамдардың бейнесінен жасалған піл сүйегінен ойылған бұйымдардан тұрды. Олар алғашқы екі кезеңге қарағанда теңіз аңшылығына көбірек назар аударған және олардың қоныстары өте тұрақты болған.