Кіріспе

Француз-американдық химик Жан М. Дж. Фреше (1944 жылдың тамызында туған) – американдық француз химигі және Берклидегі Калифорния университетінің зейнеткер профессор. Ол полимерлер, оның ішінде полимерлерде жүзеге асырылатын химия, химиялық күшейтілген фоторезисттер, дендримерлер, макропорозды ажырату орталары және терапиялық мақсаттағы полимерлер саласындағы жұмыстарымен әйгілі. 2021 жылы әлемдегі ең үздік 10 химиктің қатарына кірген ол 900-ге жуық ғылыми мақала мен 200 патенттің, оның ішінде 96 АҚШ патентінің авторы. Оның ғылыми зерттеулері органикалық синтез және полимер химиясын қамтиды, бұл наноғылым мен нанотехнологияға қолданылады, функционалды макромолекулалардың дизайны, түсіндірілуі, синтезі және қолданылуына ерекше назар беріледі. Фреше – Америка ғылымды дамыту қауымдастығының, Америка химия қоғамының және Америка өнер мен ғылым академиясының сайланған мүшесі, сондай-ақ АҚШ Ұлттық ғылым академиясының, АҚШ Ұлттық инженерлік академиясының және Еуропа академиясының (Academia Europaea) сайланған мүшесі.

Білім және академиялық мансап

Фреше Франциядағы Лион қаласындағы Institut de Chimie et Physique Industrielles (қазіргі CPE) институтында алғашқы жоғары білімін алды, содан кейін Конрад Шуерхтың жетекшілігімен органикалық және полимерлік химияны зерттеу үшін АҚШ-қа, Нью-Йорк мемлекеттік университетінің қоршаған ортаны қорғау және орман шаруашылығы колледжіне және Сиракуза университетіне (Ph. D. 1971) келді. 1973 жылдан 1987 жылға дейін ол Канададағы Оттава университетінің химия факультетінде жұмыс істеді, кейін Корнелл университетінде полимерлік химия профессоры болды. 1997 жылы Фреше Калифорния университетінің (Беркли) химия факультетіне қосылды, 2003 жылы органикалық химияның Генри Рапопорт атындағы профессоры, ал 2005 жылы химиялық және биологиялық инженерия профессоры атанды. 2010 жылдан 2019 жылға дейін ол Король Абдулла ғылым және технология университетінде ғылыми зерттеулер жөніндегі бірінші вице-президент, содан кейін ғылыми зерттеулер, инновациялар және экономикалық даму жөніндегі аға вице-президент болып қызмет етті.

Зерттеу

Фрешеттің алғашқы жұмыстары полимерлердегі химияға қатысты болды, олигосахаридтердің қатты фазада синтезіне алғашқы ұсыныс жасады, сондай-ақ полимерлік реагенттер және полимерлік қорғау тобы саласындағы маңызды жұмыстарды жүргізді. 1979 жылы IBM-де С.Г. Уилсонмен демалыс кезінде жұмыс істегенде, микро және наноөндіріс үшін химиялық күшейтілген фоторезисттерді ойлап тапты. Бұл кеңінен қолданылатын, патенттелген технология микроэлектрондық құрылғыларды едәуір кішірейтуге мүмкіндік береді және бүкіл әлемде қолданылатын жоғары өнімді есептеу және байланыс жабдықтарын жасау үшін қазір кеңінен қолданылады. Фотогендік негіздерді қосу химиялық күшейтілген резисттердегі жаңа жетістіктерге әкелді. 1990 жылы Корнелл университетінде Крейг Хокермен бірлесіп дендримерлердің конвергентті синтезін және гипертарапты полимерлерге қатысты тәсілдерді әзірледі. 1992 жылы Корнелл университетінде Ф. Свецпен бірлесіп, қазір түрлі химиялық ажыратуларда қолданылатын макропорозды полимерлік монолиттерді алғаш рет дайындау туралы хабарлады. Берклидегі кейінгі жұмыстар полимерлер мен дендримерлерді мақсатты терапияны жеткізуге арналған тасымалдаушы ретінде және транзисторлар мен күн жасушалары үшін жаңа органикалық материалдарды жасауға қатысты табысты тәсілдерді қамтыды.