Кіріспе

Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы U-кеме командирі Хеллмут фон Рюктешель (22 наурыз 1890 – 24 қыркүйек 1948) – Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс теңіз офицері. Ол нацистік Германияның көрнекті және өте табысты саудалық каперлік кеме командирі болды, «Виддер» және «Мишель» саудалық каперлік кемелерінің капитаны қызметін атқарды. Соғыстан кейін Рюктешель соғыс қылмыстары үшін сотталып, түрмеде қайтыс болды.

Теңіз мансабы

1890 жылы Гамбургте туған Рактешелль 1908 жылы неміс әскери-теңіз күштеріне қосылды. 1916 жылы Oberleutnant zur See шенімен U қайықтар құрамына ауысты. 1917 жылдың шілдесінде және 1918 жылдың наурыз айында жеке командалыққа ие болғанға дейін күзет офицері қызметін атқарды. Ол өте агрессивті командир ретінде танылды, бұл оның соғыс заңдарын бұзған офицерлердің тізіміне енуіне себеп болды, одақтас державалар оны осылай қарастырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Германиядан кетіп, 1930 жылдардың басында елге оралды. 1939 жылы Рактешелль Кригсмарине қайта шақырылып, көмекші мина тастаушы кемеге командирлік етті. Содан кейін неміс көмекші крейсері «Виддер» командасын қабылдап, 1940 жылдың 6 мамырында Атлант мұхитына жол тартты, бес айлық сапар барысында он жау сауда кемесін батырып немесе жаулап алды. «Виддерді» Брест портына жеткізгенде, кемені Гамбургке апару туралы Әскери-теңіз командасының бұйрығын орындаудан бас тартты, себебі британдықтар бақылауындағы аймақтан өту тым қауіпті болды. Оның орнына, ол саудалық рейдке шыққан неміс көмекші крейсері «Мишельдің» алғашқы сапарына (1942 жылдың 9 наурызынан 1943 жылдың 1 наурызына дейін) командалық етті, осы сапарда он бес кемені жаулап алды немесе батырды. Фон Рактешелль денсаулығына байланысты өтініш бойынша Жапонияға келгенде қызметтен босатылды. Рактешелль ең табысты рейдтік капитанның бірі болды. Саудалық рейдтің табысы жойылған тоннаж мөлшерімен және бостандыққа шыққан уақыттың ұзақтығымен өлшенді. Рактешелль (Пингвиннің Эрнст Феликс Крюдерінен кейін екінші) тонна баттырды және 538 күн бостандыққа шықты (Атлантистің Бернхард Роггеден кейін екінші); алайда, Рактешелль мұны екі сапарда іске асырды. 10 рейдтік кеме жасаған 13 сапардың ішінде «Мишель» мен «Виддер» 15 кемені , ал 10 кемені жаулап алды (4-ші және 6-шы орындар), сондай-ақ 358 және 180 күнге бостандыққа шықты (4-ші және 9-шы орындар).

Соғыс қылмыстары бойынша сот

Руктешель британдық Әскери-теңіз министрлігі жүргізген алғашқы соғыс қылмыстарын тергеу нысаны болды. Оның бірнеше рет сауда кемелері бас берген соң да оқ атуын тоқтатпағаны айтылды. Бұл теңіз соғысы заңдарына қайшы келеді, сондықтан Әскери-теңіз министрлігі Руктешель мен оның экипажының мүшелерін тергеу үшін ұстап алуды сұрады. Руктешель соғыстың соңғы жылдарын Жапониядағы неміс әскери-теңіз атташесінің штабында өткізді. Ол ақырында Кобе қаласының жанындағы тұтқын лагерінде табылып, сотқа Германияға жіберілді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Соғыс қылмыстары жөніндегі комиссиясына ұсынылған британдық айыптамада "кем дегенде бір анық жаппай өлтіру және бірнеше айқын кемелердің батып кету жағдайлары болды, олардың экипажы кемеде болған кезде оқ аталған, ал кейін қайықтарда, салдарда және суда қалғанда құтқарылмаған" делінген.

Ақылы төлемдер

1. 1940 жылғы 10 шілдеде Виддер шабуыл жасаған кеме туралы. Ол радиосы істен шыққаннан кейін және капитуляция белгісі қабылданғаннан кейін де атысты жалғастырғаны үшін айыпталды. Виддердің артиллериялық бөлімдері, Дависиан экипажы кемені тастап кеткенін хабарлағаннан кейін сегіз минут бойы атыс жүргізді. Қорғаныс тарапы ешқандай сигналды көрмегенін немесе алмағанын, ал «Дависиан» бортындағы үш теңізші оның кемесінің қаруына бет бұрғанын мәлімдеді. 2. 1940 жылғы 21 тамызда Виддер шабуыл жасаған SS Anglo Saxon кемесі туралы. Айыптау Рактешельдің құтқару шлюпкаларына оқ атқаны және экипаж мүшелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етпегені туралы болды. «Англо Саксон» кемесінің матросы Роберт Тапскотт, Рактешельдің сотына қатыса алмағанына қарамастан, Виддердің батып бара жатқан кемеден алыстаған қайықтар мен салдарға оқ атқанын куәландырды. Қорғаныс Рактешельдің кемеге олардың үстінен оқ атқанын, ал қайықтар қашуға тырысып, қараңғыда көзден жоғалғанын мәлімдеді. Рактешель «экипаж қауіпсіздігін қамтамасыз етпегені» үшін кінәлі деп танылды. 3. 1940 жылғы 4 тамызда Виддер шабуыл жасаған кеме туралы. Ол аман қалғандардың қауіпсіздігін қамтамасыз ете алмады деген айып тағылды. Рактешель олардың 28-ін ең жақын құрлықтан 1931 км (1200 миль) қашықтықта қалдырды. Қорғаныс тарапы қараңғы болғанын және Виддердің оларды екі жарым сағат іздегенін, бірақ таба алмағанын айтты. Бастапқыда ол осы айып бойынша кінәлі деп танылды, бірақ 1947 жылдың тамызындағы апелляцияда ақталды. 4. 1942 жылғы 11 қыркүйекте Мишель шабуыл жасаған кеме туралы. Айыптау ол капитуляциялағаннан кейін де атысты жалғастырғаны туралы болды. Қорғаныс тарапы капитуляция белгісі көрінбегенін мәлімдеді. Сондай-ақ, Мишельдің көпірінде кеме радио қолданып жатыр ма деген шатасу болды.