Сиқырлы Лабиринт

Кіріспе

1980 жылғы Филип Хосе Фармердің романы. «Сиқырлы лабиринт» (1980) – американдық жазушы Филип Хосе Фармердің ғылыми фантастикалық романы, «Ақсу әлемі» кітаптар сериясының төртінші кітабы. Атауы сэр Ричард Фрэнсис Бертонның «Хажи Абдул Ездінің Қасидасы» поэмасындағы шумақтарынан алынған.

Бастапқыда серияның соңғы кітабы ретінде жоспарланған бұл роман сэр Ричард Бертон, Сирано де Бержерак, Элис Лидделл, Том Микс және Сэмюэл Клеменстің бір планетаны қамтитын жалғыз өзен аңғарында бірдей қайта тірілген әрбір адамның ерекше өмірден кейінгі оқиғаларын баяндайды. «Ақсу әлемінің» құрылуы мен мақсатына қатысты көптеген сұрақтарға жауап берілсе де, кейбіреулері жауапсыз қалды, бұл Фармерді 1983 жылы «Ақсу әлемінің құдайлары» атты бесінші және соңғы романын жазуға жетеледі. Эдгар Л. Чапман 1984 жылы Фармердің «Филип Хосе Фармердің сиқырлы лабиринті» атты өмірбаянын жазды.

Сюжет

Кітап X деп аталатын құпия бейтаныспен, бас тартқан этикалық (Өзен әлемінің жасаушыларының бірі) басталады. Ол Parseval әуе кемесінде инженер Барри Торн болып көрінеді және Милтон Файрбрасты және тағы бірнеше этикалықтарды өлтіреді. Қазір ол қытай ақыны Ли Помен бірге Ах Каак атты майялық кейіпінде. Ішкі ойлары арқылы ол Өзен әлемі жобасының директоры Монат Граутут оның кім екенін анықтағанын, ал 'X' сотталу үшін Қара мұнараға қайтарылғанын айтады. Бұған қарсы, 'X' қашықтан басқару арқылы мұнарадағы барлық адамдарды өлтіріп, Өзен әлемі тұрғындарының қайта тірілуін тоқтатты. Оның ойлары сол жағалаудағы 'гральдік тастар' (тамақ пен күш беруші заттарды қамтамасыз ететін) жұмыс істемей, этикалықтар (өлі немесе X сияқты өзенге тігілген) жөндемей қалғанда оянады. Гральдік тастардың істенуінен кейін сол жағалау тұрғындары ресурстар үшін оң жағалауға шабуыл жасайды, нәтижесінде адамзаттың жартысы қаза табады. Сонымен қатар, басты кейіпкер Ричард Бёртон және оның достары король Джонның кемесі, Рекс Грандиссимустың экипажына қосылады, онда Бёртон қараңғы дәуірдегі британдық жауынгер болып көрініп, король Джонның қауіпсіздік жетекшісіне айналады. Бір күні Том Микс, Джек Лондон және Питер Джейрус Фрегат экипажға қосылуға өтініш береді; Бёртон Фрегатты танып, оны этикалықтардың тыңшысы деп шатады. Қателігін түсінген Бёртон Фрегат, Микс және Лондонмен одақтасады. Осы уақытта этикалық Монат Грауту Сэм Клеменстің кемесіне өтеді, онда ол бас тартқан этикалықпен өлтіріледі. Соңында екі кеме Вироландоға жетеді – өзеннің бастауына дейінгі кең көл, бейбітшілдікке ұмтылған Екінші мүмкіндік шіркеуі орналасқан, онда Германн Геринг дін қызметкері болады. Сол жерде король Джон мен Клеменс әуеде шайқасады, кейін екі кеме де суға батып, экипаждардың көп бөлігі қаза табады. Клеменс король Джонды өлтіреді, ал Клеменс өзінің өлімге душар болған жауы Эрик Блудакс судан шығарғаннан кейін жүрек талмасынан қайтыс болады. Эрик Блудакс Екінші мүмкіндік шіркеуінің мүшесіне айналып, Клеменске қарсы кек алмауды шешеді. Тірі қалғандардың арасында Бёртон, Фрегат, Элис, Каз, Джо Миллер, Ли По, Ах Каак және Нур-эд-Дин ("Иман нұры") бар, оларға Том Турпин, өзін Гилгамеш деп таныстырған Афра Бен және Барон де Марбот қосылады. Олар өзеннің соңындағы сарқырамадан өтіп, поляр теңізіне кіреді. Мұнарада олар Ах Каакты бас тартқан этикалық екенін ашып, тұтқынға алады. Ол өзін Лога деп таныстырады, ол Троя патшасы Приамның немересі, ғасырлар бұрын қайта тіріліп, Gardenworld-та этикалықтар тәрбиелеген. Ол қазіргі жыл 2307 екенін және басқа оқиғалар тергеушілерді жаңылыстыру үшін ойдан шығарылған екенін айтады. Сондай-ақ, Өзен әлемі адамзаттың рухани жарыққа жетуіне мүмкіндік беретін моральдық сынақ екенін мәлімдейді. Жоба аяқталғанда, жарыққа жетпегендердің жандары ғаламды мақсатсыз шарлайды. Лога өзінің жер бетіндегі отбасын осы тағдырдан құтқару үшін Бёртонды ерте оятып, Клеменсті және басқаларын тартады, сондай-ақ әлеуметтік келісімді бұзатын металл метеоритті Клеменстің кемесіне бағыттайды. Басты кейіпкерлер мұнараны басқаратын компьютерде ақаулық бар екенін анықтап, Өзен әлемінде өлген адамдардың сақталған жандарын босату қаупі туындайды. Геринг компьютерді жөндеуге тырысады, бірақ Монат орнатқан қауіпсіздік шараларынан қаза табады. Монат бірінші жарыстан жандарды алуға лайық болған бесінші буынның өкілі еді. Элис осы бағдарламадан қашудың жолын табады және қауіпсіздікті өшіреді. Содан кейін Лога компьютерді жөндеуге мүмкіндік алады.

The book begins with the Mysterious Stranger, known as X, the renegade Ethical (one of the Riverworld's creators) who posed as the engineer Barry Thorn on the airship Parseval and there murdered Milton Firebrass and several others, all of whom were fellow Ethicals. He is now posing as a Mayan named Ah Qaaq, in the company of the Chinese poet Li Po. Through his internal reverie he reveals that his identity was discovered by Monat Grrautut, the director of the Riverworld project, who recalled 'X' to the Dark Tower to be judged. Against this, 'X' used a remote command to kill all the inhabitants of the tower and stop the resurrections of Riverworld's inhabitants. His reverie when the left bank's 'grailstones' (supplying food and stimulants) fail to operate and are not mended by the Ethicals, who are either dead or confined (like 'X' himself) to the river. After the grailstones fail, the inhabitants of the left bank invade the right for resources, and half of humanity dies in the conflict. Concurrently, protagonist Richard Burton and his friends have joined the crew of King John's ship, the Rex Grandissimus, where Burton, masquerading as a Dark Age British warrior, becomes King John's security chief. One day Tom Mix, Jack London, and Peter Jairus Frigate apply to join the crew; and Burton, recognizing Frigate, attacks him as a spy for the Ethicals. Realizing his mistake, Burton allies himself with Frigate, Mix, and London. Meanwhile, the Ethical Monat Grrautut has boarded Sam Clemens' ship, where he is murdered by the renegade Ethical. Eventually, the two riverboats reach Virolando, a wide lake before the headwaters, home to the pacifist Church of the Second Chance, where Hermann Göring has become a priest. There, King John and Clemens begin an aerial dog fight, and later a naval combat in which both riverboats are sunk and most of the crews die. King John is killed by Clemens and Clemens dies of a heart attack after being pulled from the water by his mortal enemy Erik Bloodaxe, who has become an adherent of the Church of the Second Chance, and seeks no revenge against Clemens. Among the survivors are Burton, Frigate, Alice, Kaz, Joe Miller, Li Po, Ah Qaaq, and Nur ed Din ("Light of the Faith"), now joined by Tom Turpin, Aphra Behn, a man claiming to be Gilgamesh, and Baron de Marbot. They take the only craft to survive the fight upriver, then scale the waterfall at the end of the river and enter the polar sea. At the tower, they expose Ah Qaaq as the renegade Ethical and take him prisoner. He identifies himself as Loga, a grandson of King Priam of Troy, resurrected centuries ago and raised by the alien Ethicals on the Gardenworld. He reveals the current date is 2307 AD and other stories were false stories to throw off investigators. He reveals also that the Riverworld is a moral test, to allow humanity enlightenment. When the project is brought to a close the souls of those who have not achieved enlightenment will wander the universe aimlessly. Loga, being obsessed with sparing his earthly family this fate, awakened Burton prematurely, recruited Clemens and the others, and diverted a metal meteorite (disrupting social harmony) to Clemens. The protagonists discover a malfunction in the computer which runs the tower, threatening to release the stored wathans (souls), of the people who died on the Riverworld. Göring attempts to fix the computer, but is killed by security measures put in place by Monat, who was a member of the fifth generation sentient race to receive wathans from the First Race to have wathans. Alice then devises a way to evade this programming, and deactivate the security. Loga is then able to repair the computer.

Қабылдау

Грег Костикян "Арес" журналының 5-шы санында "Сақылға қонымды лабиринтті" қарап, "Бұл сияқты жұмыс – кейіпкерлердің ерекше әлемнің түсіндірмесін іздеуі – Фермердің шеберлігіне сай емес деп ойлауға болады" деп мәлімдеді.