Кіріспе

Данияның бұрынғы валютасы
Ригсдалер – Данияда 1875 жылға дейін қолданылған бірнеше валютаның атауы. Германиядағы Reichsthaler, Швециядағы riksdaler және Нидерландтағы rijksdaalder сияқты ұқсас аттар да қолданылған. Бұл валюталар көбінесе ағылшын тілінде "рикс доллары" деп аталып келген.

Тарих

Данияда 16-19 ғасырларда бірнеше түрлі валюта жүйелері қолданылған. Корона (латынша "crown") алғаш рет 1513 жылы 8 маркаға тең есептік бірлік ретінде пайда болды. Дегенмен, 1813 жылға дейін ең көп қолданылған валюта жүйесі – 11/2 корона (немесе schlecht daler), 6 марка немесе 96 скиллингке тең даниялық ригсдалер болды. 18 ғасырда қолданылған даниялық ригсдалер Норвегия, Гамбург және Шлезвиг-Гольштейннің күміс рейхсталерлерімен ортақ жүйе болды. Валюта жүйесі Дания мен Норвегияда 120 скиллингке тең рейхсталер (Rigsdaler specie) және 4/5 рейхсталерге тең немесе 96 скиллингке тең төмен бағаланған ригсдалер (Rigsdaler courant) (осы екі бірлік Гамбург пен Шлезвиг-Гольштейнде сәйкесінше 60 және 48 шиллингке тең болды) құрады. 1770 жылы Гамбург банкі 91/4 рейхсталер шпецін таза күміс бір Кельн маркасына теңестірді, яғни ригсдалер шпецінде 25,28 г күміс болды. 1813 жылғы Дания мемлекетінің банкроттығынан кейін Дания жоғарыда аталған валюта жүйесінен шығып, Ригсдалердің жартысына дейін төмендетілген жаңа ригсбанкдалерге көшті. Жаңа ригсбанкдалер 6 ригсдалерге балама банкноттарға айырбасталды, олар Наполеон соғыстары кезінде күрт құнсызданды. 96 скиллинг – бір ригсбанкдалер, ал 192 скиллинг – 25,28 г таза күмістен тұратын бір ригсдалер specie. 1854 жылы rigsdaler specie атауы жойылды және rigsbankdaler және rigsbank skilling атаулары rigsdaler және skilling rigsmønt болып өзгертілді. Осылайша, бір ригсдалерге 96 скиллинг rigsmønt қарастырылды. 1873 жылы Дания мен Швеция Скандинавиялық валюталық одақты құрды және 1875 жылдың 1 қаңтарында ригсдалер даниялық коронамен алмастырылды.

Монеталар

XVIII ғасырдың соңында 1/2, 1, 2, 4, 8, 24 және 32 скиллинг, 1/15, 1/4, 1/3, 1/2 және 1 ригсдалер номиналында монеталар шығарылды. 1813 және 1815 жылдар аралығында «rigsbanktegn» («ригсбанк танылған монетасы») деген жазуы бар мыс монеталар 2, 3, 4, 6, 12 және 16 скиллинг номиналында шығарылды. 1818 жылдан бастап 1, 2 және 32 ригсбанк скиллинг монеталары, ал 1820 жылдан бастап 1 ригсдалер монеталары шығарылды. 1826 жылдан бастап билеуші патшаның атына байланысты «Frederiks d’Or» немесе «Christians d’Or» деп аталатын алтын монеталар шығарылды. «Д’ор» номиналды түрде 10 ригсдалерге тең болды, бірақ валюта күміс стандартында болды. 1838 жылы 1/2 ригсбанк скиллинг монеталары енгізілді. 1840 және 1843 жылдар аралығында жаңа монеталар енгізілді, олар 1/5, 1/2, 1, 2, 3, 4, 8, 16 және 32 ригсбанк скиллингінен, 1 ригсбанкдалер мен 1 ригсдалерден тұрады. 4 ригсбанк скиллинг пен 1 ригсбанкдалер арасындағы номиналдар да Шлезвиг-Гольштейн валютасының – Шлинг Курантымен жазылды, онда 60-ы Speciethaler-ге, ал ол rigsdaler номиналына тең болды. Бұл номиналдар 1 1/4, 2 1/2, 5, 10 және 30 Шлинг Куранты болды. 1854 жылы валюта бірліктерінің атауын өзгерту 1/2, 1, 4 және 16 скиллинг ригсмонт, 1 және 2 ригсдалер монеталарын шығаруға әкелді. Алтын «d’or» монеталарын шығару жалғасты (жоғарыда қараңыз).

Банкноттар

1713 жылы үкімет 1, 2 және 3 марка, 1, 5, 10, 25, 50 және 100 ригсдалерлік банкноттарды енгізді. Копенгагендік Ассигнация, биржа және несие банкі 1737 және 1804 жылдар аралығында 10, 20, 30, 40, 50 және 100 ригсдалер курант банкноттарын шығарды. 1791 және 1797 жылдар аралығында Дания-Норвегия Specie Bank 4, 8, 20, 40 және 80 ригсдалерлік банкноттарды шығарды. Қазынашылық 1808 жылы 2 және 20 ригсдалер курант банкнотын шығарды, содан кейін 1809-1810 жылдары 8, 12 және 24 скиллингтік банкноттар шығарылды. 1813 жылы Ригсбанк 1, 5, 10, 50 және 100 ригсбанкдалер номиналында банкноттарды енгізді. 1819 жылы Ұлттық банк осы номиналдардағы банкноттарды шығарды. Ақша бірлігінің атауы өзгертілгеннен кейін Ұлттық банк 5, 10, 20, 50 және 100 ригсбанкдалерлік банкноттарды шығарды.