Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
16-19 ғасырлардағы Еуропадағы үлкен күміс монета.
Large silver coin used in 16th to 19th century Europe
Талер немесе талер – ерте заманауи кезеңде Киелі Рим империясы мен Габсбург монархиясының мемлекеттерінде және аумақтарында соғылған үлкен күміс монеталардың бірі. Талер өлшеміндегі күміс монетаның диаметрі шамамен және салмағы 25-30 грамм (шамамен 1 унция) болады. Бұл сөз 1520 жылы Богемиядағы Иоахимсталь қаласында соғылған түпнұсқа талер монетасы – Иоахимсталерден қысқартылған. Киелі Рим империясының алғашқы стандартты монетасы 1524 жылғы Гулденгрошен болса, ең ұзақ өмір сүргені – Рейхсталер, оның құрамында 1/9 Кельн маркасы таза күміс (немесе 25,984 г) болды және ол 1566 жылдан 1875 жылға дейін әртүрлі нұсқаларда шығарылды. 17 ғасырдан бастап, құны төмен Солтүстік Германия талеры валюта бірлігі пайда болды, ол 19 ғасырда Ферейнсталермен теңесті. Талер күміс монетасы түрі 20 ғасырға дейін Мексика песосы (1914 жылға дейін), бес швейцариялық франк монетасы (1928 жылға дейін), АҚШ күміс доллары (1935 жылға дейін) және Австрияның Мария Тереза талеры түрінде соғыла берді. Бүгінде талер өлшеміндегі күміс монеталар қолданыста жоқ, бірақ түрлі мемлекеттік монета заводтары коллекционерлерге арналған алтын немесе нумизматикалық заттар ретінде соғып шығарады. Атаудың қазіргі туындысы – доллар (алғаш испан, ал қазір негізінен ағылшын тілінде) бірнеше заманауи валюталардың атауы ретінде сақталған.
A thaler or taler ('/t//ɑː//l//ər/ TAHlər; Taler , previously spelled Thaler) is one of the large silver coins minted in the states and territories of the Holy Roman Empire and the Habsburg monarchy during the Early Modern period. A thaler size silver coin has a diameter of about and a weight of about 25 to 30 grams (roughly 1 ounce). The word is shortened from Joachimsthaler, the original thaler coin minted in Joachimsthal, Bohemia, from 1520. While the first standard coin of the Holy Roman Empire was the Guldengroschen of 1524, its longest lived coin was the Reichsthaler, which contained 1/9 Cologne Mark of fine silver (or 25.984 g), and which was issued in various versions from 1566 to 1875. From the 17th century a lesser valued North German thaler currency unit emerged, which by the 19th century became par with the Vereinsthaler. The thaler silver coin type continued to be minted until the 20th century in the form of the Mexican peso until 1914, the five Swiss franc coin until 1928, the US silver dollar until 1935, and the Austrian Maria Theresa thaler. These days thaler sized silver coins are not in active circulation anymore, but are minted by various government mints as bullion or numismatic items for collectors. The current derivative of the name, dollar (first Spanish and now mostly English), also survives as the name of several modern currencies.
Этимология
Неміс тілінде талер 1530 жылдардан бастап Жоахимсталер сөзінің қысқартылған түрі ретінде тіркелген. Жоахимстальдағы күміс кен орындары 1516 жылы ашылды, ал алғашқы монеталар 1518 жылы соғылды. Алғашқы жазбада "талер" деп келген (Альберус, 1540 жыл). Неміс тілінде "taler" сөзі "аралықтағы жер" немесе "сай" деген мағынаны білдіреді (мысалы, Неандертальдықтар). 16 ғасырдың соңына қарай, бұл сөз неміс тілінде taler, toler, thaler, thaller; төменгі неміс тілінде daler, dahler деп әртүрлі жазылған. 18-19 ғасырлардағы неміс орфографиясында Thaler қалыпты жазу түріне айналды, ал 1902 жылғы орфографиялық реформада Taler болып өзгерді. Талер, талер атауы тез арада талер мөлшеріндегі әртүрлі күміс монеталарды білдіретін күрделі сөздерде қолданыла бастады, мысалы: Рейхсталер (1566), Сильберталер, Альбертусталер (1612), Лаубталер (1726), Кроненталер (1755), Ортсталер, Шютценталер, Банкталер, Специталер және т.б. Нидерландыда қолданылатын өлшем бірліктері: daalder, rijksdaalder және leeuwendaalder. 1754 жылдан бастап көптеген неміс мемлекеттері Конвенс талерін, сондай-ақ Конвенс талерінің 3/4 құралындай бағаланған Солтүстік неміс талерін немесе Рейхсталерін пайдаланды. 1840 жылдан бастап әртүрлі Солтүстік неміс талерлері Пруссия талерінің құнына жақындады, содан кейін Веринсталерге біріктірілді. Сол дәуірдегі ағылшын күміс монетасы – корона. Төменгі неміс сөзі 1550 жылы ағылшын тілінде daler ретінде қабылданды, ал шамамен 1600 жылы доллар болып өзгерді. Ағылшын тіліндегі thaler сөзі 19 ғасырдың бірінші жартысында неміс мемлекеттерінің монеталарын атау үшін қолданыла бастады, себебі доллар сөзі көбінесе АҚШ долларымен байланыстырылатын болды.
German taler is recorded from the 1530s, as an abbreviation of Joachimstaler. The silver mines at Joachimstal had opened in 1516, and the first such coins were minted there in 1518. The original spelling was taler (so Alberus 1540). German taler means "of the valley" (cf. Neanderthaler). By the late 16th century, the word was variously spelled as German taler, toler, thaler, thaller; Low German daler, dahler. In 18th to 19th century German orthography, Thaler became standard, changed to Taler in the 1902 spelling reform. The name taler, thaler was soon used in compounds denoting various types of silver coins of thaler size, thus Reichstaler (1566), Silbertaler, Albertustaler (1612), Laubthaler (1726), Kronenthaler (1755), Ortsthaler, Schützentaler, Bankthaler, Speciethaler, etc. Units used in the Netherlands include the daalder, the rijksdaalder and the leeuwendaalder. From 1754, many German states used the Conventionsthaler as well as a lower valued North German thaler or Reichsthaler worth 3/4 the Conventionsthaler. From 1840 the various North German thalers converged to the value of the Prussian thaler and afterwards the Vereinsthaler. The corresponding English silver coin of the period was the crown. The Low German word was adopted in English as daler by 1550, modified to dollar by about 1600. English thaler was introduced in the first half of the 19th century to refer to the coins of the German states, as the word dollar was increasingly understood to refer to the United States dollar.
Алдыңғылар
Үлкен күміс монеталардың дамуы – ерте заманауи кезеңнің бастауындағы жаңалық. Орта ғасырдағы ең ірі күміс монеталар гроат (немісше Groschen) деп аталды, бұл denarius grossus немесе "қалың тыйыннан" шыққан. Олардың салмағы көбінесе 6 грамнан аспады. Тіпті осы монеталар да 15 ғасырдың Ұлы алтын-күміс тапшылығына байланысты құны төмендеді. Бұл бірнеше себепке байланысты болды, соның ішінде соғыстардың жалғасуы және ғасырлар бойы күміс пен алтынның шығындары, дәмдеуіштер, фарфор, жібек және басқа да қымбат маталар мен экзотикалық тауарларды Үндістан, Индонезия және Шығыс Азиядан импорттау. Осы үнемі құнсыздану салдарынан грошен типті монеталардың күміс құрамы кейбір жағдайларда бес пайыздан да төмен түсті, бұл монеталардың бастапқы құнынан айтарлықтай төмендеуіне әкелді. Бұл тенденция 1470 жылдар шамасында Еуропада жаңа және мол күміс кен орындарының табылуымен өзгерді. Италия 1472 жылы 6 грамнан астам салмағы бар Венециялық лира тронын енгізу арқылы ірі күміс монеталар шығаруға алғашқы қадам жасады, бұл Францияның 4 граммдық gros tournois монетасынан едәуір көп. Алайда, Тирольдің эрцгерцогы Зигмунд 1484 жылы ғана шамамен 15 грамм салмағы бар жарты Гулденгрошенді – нағыз революциялық күміс монетаны шығарды. Бұл өте сирек монета болды, дерлік сынақ нумизматикалық үлгісі, бірақ ол осыншалықты сәтті таралды ki сұранысты қанағаттандыру мүмкін болмады. Соңында, Швацта қазылған күміс кен орындарының болуы және Холлдағы монета соғу орталығының жұмысының арқасында Зигмунд 1486 жылы алғашқы нағыз талер өлшемді монеталардың – Гулденгрошеннің ("алтын гроат", күмістен жасалған, бірақ алтын гульденге тең құнмен) көптеген даналарын шығарды. Бұл бірден және толық сәттілікке ие болды. Жақын арада күміс монета соғуға мүмкіндігі бар көптеген мемлекеттер оны кеңінен көшіріп алды. Ренессанс дәуірінің әсеріне тап болған монета соққыштары монета соққан мемлекеттің геральдикалық елтаңбалары мен туларын, сондай-ақ билеушінің (монархтың) шындыққа жақын, кейде жағымсыз бейнелерін бейнелейтін күрделі және әсем суреттер жасауды бастады.
The development of large silver coins is an innovation of the beginning Early Modern period. The largest medieval silver coins were known as groat (German Groschen), from denarius grossus or "thick penny". These rarely exceeded a weight of 6 grams. Even these coins were increasingly debased due to the Great Bullion Famine of the 15th century which occurred for several reasons including continued warfare and the centuries long loss of silver and gold in indirect one sided trades importing spices, porcelain, silk and other fine cloths and exotic goods from India, Indonesia and the Far East. This continual debasement had reached a point that silver content in Groschen type coins had dropped, in some cases, to less than five percent, making the coins of much less individual value than they had in the beginning. This trend was inverted with the discovery of new and substantial silver deposits in Europe beginning in about the 1470s. Italy began the first tentative steps toward a large silver coinage with the introduction in 1472 of the Venetian lira tron in excess of 6 grams, a substantial increase over the 4 gram gros tournois of France. However, it was only in 1484 that Archduke Sigismund of Tirol issued the first truly revolutionary silver coin, the half Guldengroschen of roughly 15 g. This was a very rare coin, almost a trial piece, but it did circulate so successfully that demand could not be met. Finally, with the silver deposits—being mined at Schwaz—to work with and his mint at Hall, Sigismund issued, in 1486, large numbers of the first true thaler sized coin, the Guldengroschen ("gold groat", being of silver but equal in value to a Goldgulden). It was an instant and unqualified success. Soon it was being copied widely by many states who had the necessary silver. The engravers, no less affected by the Renaissance than were other artists, began creating intricate and elaborate designs featuring the heraldic arms and standards of the minting state as well as brutally realistic, sometimes unflattering, depictions of the ruler (monarch).
Жоахимсталер
1518 жылға қарай, гулденгрошенмен салыстырылатын салмақтағы гулдиндер Орталық Еуропаның түкпір-түкпірінде көріне бастады. Богемия Корольдігінде, сол кезде Ягеллон әулетінен Луи II Венгриямен бірге билік еткен, гульдинер – физикалық өлшемі ұқсас, бірақ құрамы аздап төмен – соғылды, ол неміс тілінде Жоахимсталер деп аталды, себебі Шлик графтары Жоахимсталь (қазіргі Чехиядағы Ячимов) маңындағы бай кен орнынан күміс тапқан. Монетада Қасиетті Марияның әкесі – Қасиетті Иоахим мен Богемияның арыстаны бейнеленген. Осыған ұқсас монеталар күміс кен орындарына бай көршілес аңғарларда да соғыла бастады, әрқайсысы күміс алынған нақты "таль" немесе аңғардың атымен аталатын. Олардың саны тез өсіп, осы күміс монеталар неміс тілінде 'талер', ал чех тілінде 'толар' деп кеңінен танылатын болды. 17 ғасырда кейбір Жоахимсталерлер Ресей Царлығында айналымда болды, онда оларды ефимок (ефимок) деп атады – Иоахим есімінің бұрмалануы.
By 1518, guldiners of similar weight to guldengroschen were popping up everywhere in central Europe. In the Kingdom of Bohemia, then ruled together with Hungary by Louis II of the Jagiellonian dynasty, a guldiner was minted— of similar physical size but slightly less fineness—that was named in German the Joachimsthaler, from the silver mined by the Counts of Schlick at a rich source near Joachimsthal (today Jáchymov in the Czech Republic) where Thal (Tal) means "valley" in German. Saint Joachim, the father of the Virgin Mary, was portrayed on the coin along with the Bohemian lion. Similar coins began to be minted in neighbouring valleys rich in silver deposits, each named after the particular 'thal' or valley from which the silver was extracted. There were soon so many of them that these silver coins began to be known more widely as 'thaler' in German and 'tolar' in Czech. In the 17th century, some Joachimsthalers were in circulation in the Tsardom of Russia, where they were called yefimok (ефимок) – a distortion of the name Joachim.
Киелі Рим империясы
XVI ғасырдың басында кеңінен таралған жаңа үлкен күміс монеталар неміс тілінде талер деп аталды, ал Англия мен Францияда олар титан және экю деп аталды, екеуі де бастапқыда алтын монеталардың аттарынан алынған. Габсбург Испаниясында талер мөлшеріндегі күміс монеталар сегіз реаль монета болды, кейін песо деп те аталды, ал ағылшын тілінде – «испан доллары». Киелі Рим империясы алғаш рет 1524 жылы Guldengroschen атты үлкен күміс монетаны стандарттады. Жаңа Императорлық монета жасау стандарты (Reichsmünzfuß) бойынша, оның салмағы Кёльн күміс маркасының 1/8 бөлігі немесе 29,232 г, ал тазалығы 0,9375 болды. Дегенмен, ең ұзақ сақталған стандартты монета – 1566 жылы анықталған Рейхсталер («императорлық талер») болды, оның құрамында Кёльн маркасының 1/9 бөлігі таза күміс немесе 25,984 г болды. Ол кеңінен қабылданып, келесі 300 жыл бойы маркаға 9-дан 91/4 Рейхсталерге дейін ауытқып келетін бағамен шығарылды. Рейхсталер мен оған байланысты валюталық бірліктердің 1566-1875 жылдар аралығындағы дамуын талердің даму тарихынан көруге болады. Керегі жоқ, солтүстік неміс талер валютасы (сонымен қатар Рейхсталер деп те аталды) стандартты Рейхсталер монетасына қарағанда төмен бағаланған; бұл талер 1690 жылдан кейін маркаға 12-ге, 1754 жылдан кейін маркаға 131/3-ке, ал 1840 жылдары маркаға 14-ке (пруссиялық талер) тең болды. Бұдан бөлек, 1754 жылы Австрия империясы 10 марка таза күміске тең келетін Конвенциялық талерді шығарды. Оны көптеген неміс мемлекеттері қабылдаса, Скандинавия және бірнеше Солтүстік Германия мемлекеттері 1875 жылға дейін өздерінің стандартты монетасы ретінде 91/4 маркаға тең бастапқы Рейхсталерді сақтап қалды.
The new large silver coins that became ubiquitous as the 16th century went on were named Thaler in German, while in England and France, they were named crown and écu, respectively, both names taken from what had originally been gold coins. The thaler size silver coins minted in Habsburg Spain was the eight real coin, later also known as peso and in English as the "Spanish dollar". The first large silver coin standardized by the Holy Roman Empire was the Guldengroschen in 1524. Under the new Imperial Minting Standard (Reichsmünzfuß) it weighed 1/8th a Cologne Mark of silver or 29.232 g, and had a fineness 0.9375. However, its longest lasting standard coin was the Reichsthaler ("imperial thaler") defined in 1566 as containing 1/9th a Cologne Mark of fine silver, or 25.984 g. It was widely adopted and produced for the next 300 years at rates varying from 9 to 91/4 Reichsthalers to the Mark. See the chronology of thaler development for the development of the Reichsthaler and related currency units from 1566 to 1875. Confusingly, there also was defined a North German thaler currency (also called Reichsthalers) of less value to the standard Reichsthaler specie coin; this thaler was worth 12 to a Mark after 1690, 131/3 to a Mark after 1754, and 14 to a Mark (the Prussian thaler) by the 1840s. Furthermore, in 1754 a Conventionsthaler was developed by the Austrian Empire minted at 10 to a Mark of fine silver. While it was adopted by most German states, Scandinavia and a few North German states retained the original Reichsthaler specie of 91/4 to a Mark as their standard coin until 1875.
Қала көрінісі талерлері мен лозерлері
17-18 ғасырлардағы "қала көрінісі" талерлерінің алдында 16 ғасырдың соңында талер монеталарының бет жағында қалалардың стильделген бейнелері (мысалы, үш мұнара немесе қала қақпасы) болған. Мысалы, 1584 жылы Рудольф II жасаған Люнебург талеры. Қаланың егжей-тегжейлі көріністері 17 ғасырдың бірінші жартысында кеңінен таралды (мысалы, Аугсбург 1627, Нюрнберг 1631). Бұл тип 18 ғасыр бойы танымал болды, бір нүктелі перспективада жасалған қала панорамаларында ең жоғары деңгейге жетті. 16-17 ғасырлардың соңында Германияда "көп талерлер" деп аталатын, Löser деп танылатын үлкен талер монеталары модаға айналды. Алғашқылары Брауншвейг-Люнебург герцогтығында соғылды, және көпшілігі де сонда жасалды. Олардың кейбіреулері он алты қалыпты талерден асып, бір фунттан (450 грамнан астам) күміс салмағына және диаметріне жетті. Löser атауы, Гамбургта жасалған және 10 дукатқа тең Португалияның 10 дукат монетасына негізделген, 10 дукаттық алтын монетадан шыққан болуы мүмкін. Соңында бұл термин бір талерден құндырақ көптеген ұқсас монеталарға қолданыла бастады. Бұл монеталар өте сирек және коллекционерлердің іздестірісінде. Олардың көпшілігі айналымға түспегендіктен, жақсы сақталған.
The "city view" thalers of the 17th and 18th century have predecessors in stylised representations of cities (as three towers, or a city gate) on the obverse of thaler coins in the late 16th century, such as the Lüneburg thaler of Rudolf II made in 1584. More elaborate city views become current in the first half of the 17th century (e. g. Augsburg 1627, Nürnberg 1631). The type continues to be popular throughout the 18th century, culminating in detailed city panoramas rendered in one point perspective. In the late 16th and 17th centuries, there was a fashion of oversized thaler coins, the so called "multiple thalers", often called Löser in Germany. The first were minted in the Duchy of Brunswick Luneburg, and indeed the majority were struck there. Some of these coins reached colossal size, as much as sixteen normal thalers, exceeding a full pound (over 450 g) of silver and being over in diameter. The name Löser most likely was derived from a large gold coin minted in Hamburg called the portugalöser, worth 10 ducats, which were based on Portuguese 10 ducat coins. Eventually the term was applied to numerous similar coins worth more than a single thaler. These coins are very rare and highly sought after by collectors. As few of them were circulated in any real sense, they are often well preserved.
Нидерланд Республикасы
Испан Нидерландысы және тәуелсіз Нидерланд Республикасы Киелі Рим империясының қалған бөлігінен бөлек үлкен күміс монеталар соғып келді. Олар 1567 жылы kruisdaalder (Бургундия кресі бейнеленген), ал кейін 1575 жылы leeuwendaalder («арыстан талері», Бельгия арыстанының суретімен) шығарды. Соңғысының салмағы 27,68 г (427,2 дән) және сынамасы 0,743 болды. Неміс рейхсталерінің танымалдылығы артып келе жатқандықтан, Жеті Біріккен Нидерланд Республикасы 1583 жылы өзінің голландтық рейхстальдерін шығарды. Оның салмағы 29,03 г (448 дән), сынамасы 0,885, ал бетінде Вильгельм Ымырттының бронялы жартылай кескіні бейнеленген. Фризеланд, Гелдерланд, Голландия, Кампен, Оверийсел, Утрехт, Батыс Фризеланд, Зеланд және Цволле 17 ғасырдың соңына дейін бронялы жартылай кескіні бар рейхстальдерлерді соқты. 1570 жылдардан бастап кішкентай номиналды штивердің құнсыздану қарқыны үдеді, leeuwendaalder 1619 жылға қарай 32-ден 40 штиверге, ал rijksdaalder 42-ден 50 штиверге өсті. 1608 жылы Амстердам Виссельбанкі 29,03 г, 0,875 сынамалы (немесе 25,4 г таза күміс) рейхстальдерді 50 штиверге немесе 2½ гульденге бекітіп, тұрақты банк валютасын құру үшін құрылды. Банктің табысы Нидерланд Республикасына 17 ғасырда Еуропаның қаржы орталығы болуға және Германияның Отыз жылдық соғыстың хаосына түсіп кетуіне қарамастан, рейхсталерді өзінің банктік валюта бірлігі ретінде сақтауға көмектесті. Ол кездегі алтын-күміс сауда орталығы ретінде Нидерланды Германия мен Скандинавия үшін рейхсталерлер соқты және Левант пен Осман империясына leeuwendaalderлер экспорттады. Соңғысы бүгінгі күнге дейін Болгария леві, Румыния леуі және Молдова леуі түрінде сақталған. Арыстан Дальдерлер Еуропа, Африка, Таяу Шығыста және қазіргі АҚШ-та кеңінен қолданылды. Нью-Амстердам, қазіргі Нью-Йорк қаласын 17 ғасырдың басында голландтықтар құрды. «Арыстан Дальдері Америка тарихында маңызды орын алады, ол Американың алғашқы доллары және қазіргі валютаның, АҚШ долларының, аты шыққан сөздің түбірі болып табылады». 18 ғасырда испандықтар бақылауында болған голландтық аумақтар ақырында Австрияның Нидерланды еліне айналды. 1754 жылы ол 29,45 г салмақты және 0,873 сынамалы (немесе 25,71 г таза күміс) Kronenthaler шығарды. Бұл монетаны 19 ғасырдың басында көптеген Оңтүстік неміс мемлекеттері қабылдады. Дальдер термині 11½ гульденнің валютасында, тіпті 19 ғасырда 11½ гульден немесе 30 штиверлік монета тоқтатылғаннан кейін де қолданыла берді. Риксдаальдер күміс дукат деп те аталатын, ол әлі күнге дейін Нидерландыда коллекционерлер үшін соғылады.
The Spanish Netherlands and the independent Dutch Republic has had a history of minting large silver coins separately from the rest of the Holy Roman Empire. It issued the kruisdaalder (depicting the Cross of Burgundy) in 1567, and then the leeuwendaalder (the "lion thaler", depicting the Belgic Lion) in 1575, the latter of weight 27.68 g (427.2 grains) and 0.743 fineness. With the growing popularity of the German reichsthaler, however, the Republic of the Seven United Netherlands had to follow up with their own Dutch rijksdaalder in 1583, of weight 29.03 g (448 grains) and 0.885 fineness, and featuring an armored half bust of William the Silent. Friesland, Gelderland, Holland, Kampen, Overijssel, Utrecht, West Friesland, Zeeland, and Zwolle minted armored half bust rijksdaalders until the end of the 17th century. The pace of depreciation of the small denomination stuiver quickened from the 1570s, with the leeuwendaalder rising from 32 to 40 stuivers by 1619, and the rijksdaalder from 42 to 50 stuivers. The Amsterdam Wisselbank was then founded in 1608 to establish a stable bank currency with the rijksdaalder of 29.03 g, 0.875 fine (or 25.4 g fine silver) fixed at 50 stuivers or 21/2 gulden. The bank's success helped the Dutch Republic become Europe's financial center in the 17th century and maintain the reichsthaler as its banking currency unit despite Germany's descent into the chaos of the Thirty Years' War. As a bullion entrepôt of the period, the Netherlands produced reichsthalers for Germany and Scandinavia, and exported leeuwendaalders to the Levant and the Ottoman Empire. The latter survives to this day in the form of the Bulgarian lev, Romanian leu, and Moldovan leu. Lion Daalders were used a lot in Europe, Africa, the Middle East and in what's now known as the USA. The city of New Amsterdam, currently New York, was founded by the Dutch in the early 17th century. "The Lion Daalder holds an important place in American history as America’s first dollar and the root of the word from where the current currency, the US Dollar, found its name." By the 18th century the Spanish controlled Dutch territories eventually became the Austrian Netherlands. In 1754 it issued the Kronenthaler of weight 29.45 g and 0.873 fineness, or 25.71 g fine silver. This coin was adopted by many South German states by the early 19th century. The term daalder continued to refer to 11/2 gulden in currency even after the discontinuation of the 11/2 gulden or 30 stuiver piece in the 19th century. The rijksdaalder was also known as the silver ducat, which is still minted for collectors in the Netherlands today.
Испания мен Франция
1530 жылдары испандық Америкада үлкен күміс қоры табылуы Испанияның сегіз реалдық монетасын 20-ғасырға дейін, 27,47 г салмақта және 0,9306 сынаптан тұратын күміспен көптеп соғуға мүмкіндік берді. Неміс рейхсталерімен салмағы шамамен бірдей болғандықтан, Солтүстік Америкадағы британдық отарлаушылар испандық монетаны «доллар» деп атады, ол АҚШ доллары мен Канада долларының үлгісіне айналды. 16 ғасырдағы еуропалық саудада неміс және испан долларының танымалдылығы француз күміс франктары мен тестондарына деген сұранысты азайтты. Сондықтан 1641 жылы король Людовик XIII испан долларымен тең және үш ливр турни құнындағы жаңа Луи д’Аргент монетасын енгізді, оның салмағы 27,19 г және сынаптан 0,917 бөлігін құрады. 1726 жылы Франция өзінің талер монетасын – 6 ливрлік күміс экуді шығарды, оның таза күміс салмағы шамамен 26,7 г болды; ол Оңтүстік Германия мен Швейцарияда лаубталер ретінде де қолданыс тапты. Соңында, 1795 жылы француз франкі құрылды, оның 25,0 г салмақты және 90% таза күмістен тұратын 5 франк монетасы басқа жерлерде қолданылатын талерлерге ең жақын болды. Француз франкі жүйесі 1865 жылғы Латын валюталық одағының құрылуымен басқа елдерге де тарады.
The discovery of massive silver supplies in Spanish America in the 1530s enabled the massive minting of Spain's eight real coin well into the 20th century, weighing 27.47 g, 0.9306 fine. Being of nearly identical weight to the German reichsthaler, British colonists in North America eventually called the Spanish coin the dollar, which became the model for the U. S. dollar and the Canadian dollar. The rise of German and Spanish dollars in 16th century European trade lessened the demand for French silver francs and testoons. In 1641 King Louis XIII therefore introduced a new Louis d'Argent equal to the Spanish dollar and worth three livres tournois, weighing 27.19 g and 0.917 fine. In 1726 France issued its own thaler coin, the silver écu of 6 livres with about 26.7 g fine silver; it would also find currency in Southern Germany and Switzerland as the laubthaler. Finally, in 1795 the French franc was established, with the 5 franc coin of 25.0 g, 90% fine silver being closest in size to the thalers used elsewhere. The French franc system would be expanded to other countries in the advent of the Latin Monetary Union of 1865.
Швейцария
Ескі Швейцария Конфедерациясының он үш кантоны және олардың серіктестері әрқайсысы өз монеталарын соғып, көбінесе үлкен күміс монеталар белгіленген неміс немесе француз стандарттарына сәйкес келді. Талер мен жарты талер монеталары Цюрих (1512), Берн, Люцерн, Цуг, Базель, Фрибург, Солотхурн, Шаффхаузен, Сент-Галлен және Женева қалаларында шығарылды. Реформацияланған қалалар талерлерінің бетінде "қала көрінісін" бейнелей бастады, себебі оларда әулиелерді немесе билеуші князьдерді бейнелеу мүмкіндігі болмады. 1651 жылы Цюрихтің алғашқы қала көрінісі талері (Vögelitaler деп аталған) соғылды. 18 ғасырда Берн және көптеген Батыс Швейцария кантондары француз экуын немесе лаубталерін 26,7 г таза күміс ретінде, 4 ливр (франк) немесе 40 берн батценіге бағаланатын ең көп қолданылатын талер ретінде қабылдады. 1798 жылы бұл жүйені Хельветтік Конфедерация қабылдады, ал алғашқы швейцариялық франк 1/4 экюға тең болды. Бұл жаңа швейцариялық франкқа көшу 19 ғасырда тоқтап, халықтың көңілі 25,71 г таза күмістен жасалған оңтүстік неміс кроненталеріне ауысты, оның құны 3,9 франк немесе 39 батценді құрады. 1850 жылы Швейцария француз франкымен бірдей құндылығына ие қазіргі швейцариялық франкты орнатты, 40 швейцариялық франк 7 кроненталерге айырбасталды. 25,0 г салмақты, 90% таза күмістен жасалған 5 франк монетасы әртүрлі тарихи талерлерге ең жақын құнға ие болды.
The Thirteen Cantons of the Old Swiss Confederacy and their Associates each minted their own coins, with most larger silver coins conforming to established German or French standards. Thaler and half thaler coins were minted by the cities of Zürich (1512), Bern, Lucerne, Zug, Basel, Fribourg, Solothurn, Schaffhausen, St. Gallen and Geneva. The Reformed cities began to represent "city views" on the obverse of their thalers, as they did not have the option to represent either patron saint or ruling princes. The first city view thaler of Zürich was minted in 1651 (the so called Vögelitaler). By the 18th century, Bern and many Western Swiss cantons adopted the French écu or laubthaler of 26.7 g fine silver as its most widely used thaler, valued at 4 livres (francs) or 40 batzen of Bern. In 1798 this system was adopted by the Helvetic Confederation with the first Swiss franc equal to 1/4th an écu. Eventual transition to this first new Swiss franc stalled in the 19th century while public preference shifted to the South German Kronenthaler of 25.71 g fine silver, valued at 3.9 francs or 39 batzen. In 1850 Switzerland established the modern day Swiss franc at par with the French franc, with 40 Swiss francs exchanged for 7 kronenthaler. The five franc coin of 25.0 g, 90% fine silver became the coin with the closest value to the different historical thalers.
Скандинавия
Талер атауы Скандинавияға далер ретінде енгізілді. Алғашқы шведтік далер монетасы 1534 жылы соғылды. Норвегиялық специдалер 1560 жылдан бастап соғылды. Кейінгі скандинавиялық далер монеталарының ішінде швед риксдалері (1604) және даниялық ригсдалер (1625) болды. 19 ғасырдың басында бұл елдер далер бірлігіне негіделген қазіргі заманғы валюталарын енгізді. Норвегияда 1816 жылы валюта атауы ретінде специдалер таңдалды. Дания мен Швециядағы бұл валюталар 1873 жылы Дания кронасы мен Швеция кронасымен алмастырылды, бұл Скандинавия ақша одағы енгізген жаңа валюталар еді. Норвегия Ақша одағына қосылды және 1876 жылы Норвегия кронасын енгізді.
The name thaler was introduced to Scandinavia as daler. The first Swedish daler coins were minted in 1534. The Norwegian speciedaler was minted from 1560. Later Scandinavian daler coins included the Swedish riksdaler (1604) and the Danish rigsdaler (1625). In the early 19th century, these countries introduced their modern currency based on the daler unit. In Norway, speciedaler was chosen as the currency name in 1816. These currencies in Denmark and Sweden were replaced by the Danish krone and Swedish krona in 1873, the new currencies introduced by the Scandinavian Monetary Union. Norway joined the Monetary Union and introduced the Norwegian krone in 1876.
XIX ғасырдағы Германия
XIX ғасырдың басында Оңтүстік Германия мемлекеттері Конвенс талерін 2,4 Оңтүстік Германия гульденіне теңеді, яғни әр гульденге 9,744 грамм таза күміс. Бірақ кейіннен олар 2,7 гульденге бағаланған Кроненталерді шығара бастады, соның салдарынан гульдендегі таза күміс мөлшері 9,52 граммға дейін төмендеді. 1837 жылы пруссиялық талер 13/4 Оңтүстік Германия гульденіне, демек гульденге 9,545 грамм таза күміске теңестірілді. XIX ғасырдың басында Конвенс талерінің 3/4 бөлігіне немесе Кельн маркасының 131/3 бөлігіне бағаланған Солтүстік Германия талері 1840 жылдары Пруссия талерімен бірдей құнға ие болды, яғни 14 маркаға, бірақ бұл ретте номиналы әртүрлі болды. 1857 жылы 1 Солтүстік Германия талеріне немесе 13/4 Оңтүстік Германия гульденіне тең Веринсталер көптеген неміс мемлекеттерінде, сондай-ақ Габсбург империясында стандартты монета ретінде қабылданды. Веринсталер Германияда 1871 жылға дейін, ал Австрияда 1867 жылға дейін шығарылды. Жаңа Германия империясында күміс Веринсталер монеталары 3 неміс алтын маркасының құнымен 1908 жылға дейін толыққанды төлем құралы болып саналды, содан кейін айналымнан алынып, құны жойылды. Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырағаннан кейінгі инфляциялық кезеңінде кейбір ескі, белгіленген талерлер Германияда төтенше жағдайларда қолданылатын монета ретінде айналымға түсті. 1751 жылдан бері соғылатын Конвенс талерінің ең танымал мысалы – Мария Тереза талері, сауда үшін қолданылатын валюта ретінде ерекше мәртебеге ие болды және Мария Терезаның 1780 жылы қайтыс болғаннан кейін де ұзақ жылдар бойы соғыла берді, ал оның қайтысынан кейін соғылған монеталардың барлығында 1780 жыл көрсетілген. Австрия императоры Франц Иосиф 1857 жылы Веринсталер шығарылғаннан кейін Австрияда заңды төлем құралы мәртебесін жоғалтқанға дейін оны ресми сауда монетасы деп жариялады. Мария Тереза талері 18-шы ғасырдың соңында Эфиопия империясының де-факто валютасына айналды, эфиопиялық бирр осы талермен тең құнмен енгізілді, және ол 20-шы ғасырға дейін Африка мүйісінде, Шығыс Африкада, Үндістанда және Арабия түбегінің көп бөлігінде қолданылып келді.
At the beginning of the 19th century the South German states valued the Conventionsthaler at 2.4 South German gulden, or 9.744 grams fine silver per gulden. Afterwards, however, they began to mint the Kronenthaler valued at 2.7 gulden hence a reduced fine silver content for the gulden at 9.52 g. In 1837, the Prussian thaler was fixed at 13/4 South German gulden hence 9.545 g fine silver per gulden. The North German thaler, valued at 3/4 a Conventionsthaler or 131/3 to a Cologne Mark fine silver at the start of the 19th century, was revalued in the 1840s at par with the Prussian thaler, at 14 to a Mark, though with varying subdivisions. In 1857, the Vereinsthaler worth 1 North German thaler or 13/4 South German gulden was adopted as the standard coin by most German states as well as in the Habsburg Empire. Vereinsthalers were issued until 1871 in Germany and 1867 in Austria. Within the new German Empire, silver vereinsthaler coins remained unlimited legal tender at a value of 3 German gold marks until 1908 when they were withdrawn and demonetized. Some old countermarked thalers circulated as emergency coinage in Germany during the inflationary period following its defeat in the First World War. The Maria Theresa thaler, the most famous example of the Conventionsthaler minted from 1751, enjoyed a special role as trade currency and continued to be minted long after the death of Maria Theresa in 1780, with coins minted after her death always showing the year 1780. Francis Joseph of Austria declared it an official trade coinage in 1857 just before it lost legal tender status in Austria following issue of the Vereinsthaler. The Maria Theresa taler became the de facto currency of the Ethiopian Empire in the late 18th century, with the Ethiopian birr introduced at par with this taler, and it continued to be in use into the 20th century in the Horn of Africa, Eastern Africa, India and throughout much of the Arabian Peninsula.