Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың ең танымал жапондық ұшағы – Mitsubishi A6M Zero. A6M Zero көбінесе Жапон императорлық әскери-теңіз флоты (IJN) авианосецтерде, сондай-ақ оның құрлықтағы әскери-әуе күштерінде қолданылды. 1941 жылы Тынық мұхитындағы соғыстың басында IJN әскери-әуе күшінің шамамен 60% A6M ұшақтарынан тұрды. Ол Тынық мұхитының көп бөлігінде, сондай-ақ Солтүстік-Шығыс Үнді мұхитында авиациялық операцияларға қатысты.

Қытай

Ұлтшылдар мен коммунистер Қытай азаматтық соғысында бірнеше тұтқынға алынған A6M ұшақтарын (A6M2, A6M3, A6M5 және т.б.) пайдаланды. Ұлтшылдар тұтқындаған ұшақтар бастапқыда Жапонияның 12-ші, 13-шы, 14-ші және 15-ші әскери-теңіз құрамаларының, сондай-ақ материктегі Шанхай Кокутай және Жапонияның Формоза әскери-теңіз құрамаларының – Хао Токо, Такао, Тетсу, Каги, Токи және Тайнан Кокутай құрамында болған.

Франция

1945-1946 жылдары Француз Әуе күштері Харви Лоудың "Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі кезеңдегі жапондық әуе кемелерінің шетелдегі қызметі" зерттеуіне сәйкес, Индокитайдағы көтерілісшілерге қарсы Мицубиси А6М2 Модель 21 "Зике" және Накадзима А6М2 Н "Руфес" ұшақтарын қолданды. Aéronautique Naval да бір Nakajima A6M2 N ұшағын пайдалануға енгізді, бірақ ол күрделі жөндеуден кейін көп ұзамай апатқа ұшырады.

Индонезия

1945 жылы Индонезия тәуелсіздігі үшін күрескен партизандық жасақтар Малангтағы Бугис әуе базасы (18 қыркүйек 1945 күні қайтарылған) сияқты көптеген жапондық әуе базаларынан аз сандағы A6M ұшақтарын жаулап алды. 1945-1949 жылдардағы Индонезия Ұлттық революциясы кезінде жаңадан жарияланған Индонезия Республикасы мен Нидерланд арасындағы әскери қақтығыстарда ұшақтардың көп бөлігі жойылды. Азамат соғысынан қалған аз ғана ұшақтар Батыс Яваның Субанг қаласына жақын Калиджати әуе базасында және Йогьякартадағы Ұлттық Әуе күштері мұражайында (Ади Суципто әуежайының жанында) сақталды.

Әуе базасының атауы бойынша

Читосе – Бөлімше, Читоседен, Уэйк аралы, Кваджалейн (Оңтүстік теңіздер мандаты) және Соломон аралдарының метрополиялық аймақтарында A6M2, A6M3 және A6M5 Рейсен истребительдерімен жұмыс істеді. Кейіннен 653-әуе корпусымен бірікті. Genzan (Genzan Air Group) – «Таңдалғанның қорғаушысы» деп белгілі бөлімше, оның негізгі әуе базасы болды; Genzan, Сайгон (Француз Индокитайы), Малакка, Рабаул және Адмиралтейство аралдарынан A6M2 және A6M3, сондай-ақ G4M бомбалаушыларымен жұмыс істеді. Негізгі базаға оралғаннан кейін A6M5b және A6M5 K ұшақтарымен операциялық жаттықтырушылар ретінде, ал J2M3, N1K2 және A6M5c ұшақтарымен совет және американдықтарға қарсы тосқауыл ретінде қызмет етті. Каноя – Рейзен және G4M «Бетти» ұшақтарымен Каноя, Кагосима, Андаман, Кюсю және Малайзиядан жұмыс істеген аралас топ. A6M5c-мен жабдықталған метрополиялық аймаққа оралды. Коноике – A6M2, A6M3 және A6M5a ұшақтарымен жабдықталған операциялық жаттықтырушы бөлімше; кейіннен A6M2 және A6M5 ұшақтарымен камикадзе операцияларына қатысты. Ōita – Ōita және Кюсюдегі базалары бар екінші соққы беру майданының бөлігін құрайтын операциялық жаттықтырушы бөлімше; A6M5 ұшағымен жабдықталған. Оминато – Oминато, Аомори және Хонсюдегі базалары бар B5N2 «Кейт» және E13A1 «Джейк» қатарында A6M3 және A6M5 аралас бөлімшесі. Омура – Бастапқыда жауынгерлік бөлімше, кейіннен Сабуро Сакаи кіретін операциялық жаттықтырушы бөлімшесіне айналдырылды. Оның базалары Омура (Сасебо), Нагасаки, Хиросима және Кюсю болды. Кейіннен A6M5c ұшағымен тосқауылшы бөлімшесіне айналдырылды. Саэки – Бастапқыда E13A1 «Джейк» ұшақтарымен жабдықталған, кейіннен A6M5 және A6M5c ұшақтарымен жабдықталған бөлімше. Тайнань – Жапон Әскери-әуе күшінің ең танымал әуе корпусы, көптеген негізгі әуе ассалары бар. Тайнань, Рабаул (олар атақ пен жеңіске жеткен жері), Филиппин, Тайхоку, Голланд Индиясы, Лаэ, Жаңа Гвинея, Адмиралтейство аралдары және соңында АҚШ-қа қарсы Жапонияның құрлықтағы тосқауыл ретінде әрекет етті. A6M2, A6M3, A6M5 және A6M5c ұшақтарымен жабдықталған. Такао – C5M2 «Бабс», G3M бомбалаушы және A6M2 ұшақтарымен жабдықталған аралас бөлімше; кейіннен A6M3 және A6M5 ұшақтарымен Такаодағы базаға оралды, A6M5c ұшағымен тосқауылшыға айналу үшін. Токо – H6K4 «Mavis», E13A1 «Jake» және A6M2 ұшақтарымен жабдықталған аралас бөлімше; кейіннен A6M5c ұшағымен тосқауылшыға айналдырылды. Токусима – Токусима, Шикоку және Окинавадағы базалары бар операциялық жаттықтырушы бөлімше, A6M2, A6M2 K және A6M5 ұшақтарымен жабдықталған. Цукуба – Цукуба, Ибараки және Хонсюдегі базалары бар операциялық жаттықтырушы бөлімше, A6M2 және A6M2 K ұшақтарымен жабдықталған. 1945 жылы топ метрополиялық қорғаныс құралы ретінде A6M5c ұшағымен жабдықталды. Ябате – Ябате, Хонсю және метрополиялық аймақтағы базалары бар операциялық жаттықтырушы бөлімше; кейіннен A6M6c ұшағымен тосқауылшыға айналу процесінде болды. Йокосука – Әскери-теңіз техникалық институты, Ұшу сынақтары бөлімі және Әскери-теңіз әкімшілік қызметі; бұл бөлім өзінің негізгі базасы ретінде белгілі болды. Олар сондай-ақ Канагава және Хонсюдан жұмыс істеді; Хироёси Нишизава 1942 жылдың желтоқсанынан 1943 жылдың қаңтарына дейін жасақта нұсқаушы болып қызмет етті. Бөлім 1944-1945 жылдары A6M5c, A6M6c, J2M5 және N1K2 Ja ұшақтарымен жабдықталған тосқауылшыға айналдырылды. Михоро – A6M2 ұшақтарымен бірге G3M және G4M бомбалаушы ұшақтарымен жабдықталған аралас бөлімше. Олар Михоро, Окинава, Хайнань және Француз Индокитайынан жұмыс істеді және британдық HMS Prince of Wales және HMS Repulse кемелерін іздеуге және батыруға қатысты. Ивакуни – Метрополияны қорғауға қатысқан жауынгерлік бөлімше; A6M5c ұшағымен жабдықталған. Наруо – A6M5c ұшағымен Жапонияны қорғауға әрекет еткен жауынгерлік бөлімше. Кокубу – A6M5c ұшағымен жабдықталған тосқауылшы бөлімшесі. Кагосима – A6M5c ұшағымен жабдықталған жауынгерлік бөлімше. Атсуги – Ең маңызды базалардың бірі, оның бөлімшесі шетелдегі іс-қимылдарға қатысып, A6M5c және A6M6c ұшақтарымен тосқауылшы ретінде оралды. Каноя – G3M бомбалаушы, G4M бомбалаушы және A6M2 истребительдерімен жабдықталған тағы бір аралас бөлімше. Олар G4M бомбалаушыларымен Ока планерлік бомбалармен жабдықталған, ал A6M5c ұшағымен жабдықталған тосқауылшылар ретінде камикадзе операцияларына қатысты. Уса – A6M ұшағымен жабдықталған жауынгерлік әуе бөлімшесі, Оита штатындағы Усада орналасқан. Бұл бөлім Перл-Харбор шабуылына қатысқан кейбір ұшақтарды ұсынды. Касумигаура – A6M3 және A6M5 ұшақтарымен жабдықталған операциялық жаттықтырушы бөлімше. Кейіннен A6M5c ұшағымен тосқауылшыға айналдырылды. Йокогама – A6M2 ұшақтарымен жабдықталған жауынгерлік бөлімше, A6M2 N «Rufe» су жауынгерлерімен бірге; кейіннен A6M5c ұшақтарымен Жапонияның материктегі тосқауылшы ретінде жұмыс істеді. Аомори – A6M5c және A6M6c ұшақтарымен тосқауылшы ретінде жапондық аспанға оралған жауынгерлік бөлімше. Хякури – Операциялық жаттықтырушы бөлімше, кейіннен A6M5c ұшағымен тосқауылшыға айналдырылды. Цуикуи – Операциялық жаттықтырушы бөлімше, кейіннен A6M6c ұшағымен тосқауылшыға айналу процесінде болды. Отсу – A6M2, A6M2 N «Rufe» және N1K1 «Rex» су жауынгерлерімен жабдықталған жауынгерлік бөлімше; кейіннен Бива көлі маңынан су жауынгерлерімен және A6M5c ұшағымен тосқауылшы ретінде оралды. Кисаразу – A6M және G4M ұшақтарымен жабдықталған Кисаразудан келген жауынгерлік бөлімше. Мисава – A6M және G4M ұшақтарымен жабдықталған Мисавадан келген жауынгерлік бөлімше. Чичиджима – Екі қозғалтқышты бомбалаушылармен және Рейзендермен жабдықталған Чичиджимадағы әуе тобы. Сасебо – Әскери-теңіз арсеналы және басқа да әуе бөлімшелері ретінде қызмет етті, құрлықтағы торпедалық бомбалаушылармен және истребительдермен жабдықталған. Химеджи – Бомбалаушылармен және A6M истребительдерімен жабдықталған Химеджиде ұйымдастырылған әуе тобы. Амакуса – Жатықтыру тобы және жауынгерлік операциялық бөлімшелері бар Амакусадан құрылған бөлімше. Фукуяма – Су жауынгерлері, бомбалаушылар және истребительдермен жабдықталған жауынгерлік топ. Татеяма – Екі қозғалтқышты бомбалаушылармен және истребительдермен жабдықталған Татеямадағы базасы бар бөлімше. Такума – Екі қозғалтқышты бомбалаушылармен және истребительдермен жабдықталған Такумадағы базасы бар жауынгерлік топ. Кисаразу – Құрлықтағы торпедалық бомбалаушылармен және истребительдермен жабдықталған Кисаразудағы базасы бар бөлімше. Мацусима – Екі қозғалтқышты бомбалаушылармен және истребительдермен жабдықталған Мацусимадағы базасы бар топ. Касима – Касимадағы базасы бар операциялық жаттықтыру тобы, кейіннен жауынгерлік бөлімшеге айналдырылды. Шанхай – Екі қозғалтқышты бомбалаушылармен және истребительдермен жабдықталған Шанхайдағы (жапондық оккупацияланған Қытай жері) әуе тобы. Сондай-ақ операциялық жаттықтыру бөлімшесіне ие болды. Бөлімше камикадзе шараларына қатысты. Сузука – Операциялық жаттықтыру бөлімшесі, кейіннен жауынгерлік топқа айналдырылды. Шумушу – 203-әуе тобының және Солтүстік теңіз флотының бір бөлігі ретінде Катаока, Шумушу және Кашибавара, сондай-ақ Парамуширодағы (Курил аралдары) орналасқан арнайы бөлімше; A6M5 және J1N1 S Gekko ұшақтарымен жабдықталған. Олар аралдардағы американдық және орыс әуе шабуылдарына қарсы күресті. Хокуто – B5N Kate, B6N «Jill» және A6M ұшақтарымен жабдықталған операциялық бөлімше, Катаока, Шумушу (Курил аралдары) орналасқан, кейіннен 553-әуе корпусына біріктірілді. Тсучиура – A6M және су жауынгерлерімен жабдықталған Тсучиурадағы әуе тобы; кейіннен Жапония үстіндегі тосқауылшы эскадрильясы ретінде қызмет етті. Нан Йо – Оңтүстік теңіздер мандаты үшін құрылған әуе бөлімшесі, көліктік, бомбалаушы, су жауынгерлері және A6M истребительдерімен жабдықталған. Бөлімше осы аймақта және Филиппинде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қарсы күресті. Оңтүстік Филиппин әуе тобы – Давао, Филиппиндегі әуе тобы, Nakajima L2D «Tabby» көліктік және истребительдерімен жабдықталған. Окинава – Окинавадағы Йонтан және Кадена әуе алаңдарындағы әуе тобы, истребительдермен және торпедалық бомбалаушылармен жабдықталған. Окинава кампаниясы кезінде АҚШ күштеріне қарсы әрекет етті. Оппама (Йокосука) – Торпедалық бомбалаушылармен жабдықталған, кейіннен A6M истребительдерімен қорғаныс эскадрильясына айналдырылған бөлімше. Тиниан – Тиниан, Мариан және Лаэдегі эскадрилья, A6M истребительдерімен жабдықталған. Формозадағы (Тайвань) Тетсу, Каги және Токи базаларынан басқа ұсақ әуе корпустары да берілді. Бөлімшелер сондай-ақ A6M истребительдерімен және жеңіл және орта бомбалаушылармен пайдаланды.

Тайланд

Джон және Эльке Уиллдің "Екінші дүниежүзілік соғыстың ұрыс ұшақтары" кітабында айтылғандай, 1946-1947 жылдары Тайланд Корольдік әуе күштері Mitsubishi A6M2 (модель 21 және A6M5-тің ішінде) ұшақтарының әртүрлі нұсқаларын қолданған, олар соғыстан кейін іске қосылатын шабуылға қарсы ұшақтар ретінде пайдаланылуы тиіс болған.