Кіріспе
Путто (ˈputto; көпше putti ˈputti) – әдетте жалаңаш және көбінесе қанатты бейнеленген, тоқпанды ер баланың суреті. Бастапқыда символизмдегі сезімталдықпен байланысты болған путто, діни өнерде жиі херубим (көпше херубим) деп аталатын сәби періште ретінде бейнелене бастады, алайда дәстүрлі христиан дінтануында херубим – періштелердің ең жоғары дәрежесіндегі бірі. Осыған ұқсас бейнелер классикалық мифтерде де, және көбірек декоративтік өнерде де кездеседі. Барокко өнерінде путто Құдайдың кең таралғандығын көрсетеді. Бүгінде итальян тілінде путто сөзі қанатты періште немесе сирек жағдайда шалақай бала деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз, санскрит тіліндегі "путра" ("бала", "ұл" деген мағынада, "перзенттен" өзгеше), авеста тіліндегі puθra, көне парсы тіліндегі puça, пахлави (орта парсы) тіліндегі pus және pusar, барлығы "ұл" дегенді білдіретін, және жаңа парсы тіліндегі pesar ("бала, ұл") сияқты индоеуропалық түбірден шыққан болуы мүмкін.
A putto (ˈputto; plural putti ˈputti) is a figure in a work of art depicted as a chubby male child, usually naked and very often winged. Originally limited to profane passions in symbolism, the putto came to represent a sort of baby angel in religious art, often called cherubs (plural cherubim), though in traditional Christian theology a cherub is actually one of the most senior types of angel. The same figures were also seen in representations of classical myth, and increasingly in general decorative art. In Baroque art the putto came to represent the omnipresence of God. Today, in Italian, putto means either toddler winged angel or, rarely, toddler boy. It may have been derived from the same Indo European root as the Sanskrit word "putra" (meaning "boy child", as opposed to "son"), Avestan puθra , Old Persian puça , Pahlavi (Middle Persian) pus and pusar, all meaning "son", and the New Persian pesar "boy, son".
Тарих
Путтилер ежелгі классикалық өнер әлемінде қанатты сәбилер болған, олар адам өміріне ықпал етеді деп сенген. Ренессанс өнерінде путти бейнесі грек Эросы немесе римдік Амор/Купидон, махаббат құдайы және Афродита немесе Венераның серігі, римдік гений – қорғаушы рухтың бір түрі, немесе кейде грек демоны – адам мен құдайлар әлемі арасындағы хабаршы рух сияқты түрлі көздерден алынған.
Ренессанста путоның қайта жаңғыруы
Путти – бұл классикалық мотив, көбінесе 2-ші ғасырға тән балалар саркофагтарында кездеседі, онда олар күресіп, билеп, бакхилік обрядтарға қатысып, спортпен айналысады және т.б. Путти орта ғасырларда жоғалып, Кватроченто кезеңінде қайта жаңғырды. Путти бейнесінің қайта жаңғыруы көбінесе 1420 жылдардағы Флоренциядағы Донателломен байланыстырылады, бірақ одан бұрынғы мысалдар да бар (мысалы, Лукадағы Жакопо делла Кверчия жасаған Илария дель Карреттоның мазары). Содан бері Донателло путтидің бастаушысы деп есептеледі, өйткені ол классикалық форманы қалпына келтіру арқылы өнерге үлкен үлес қосты. Ол путтиге христиандық мағынаны сіңіріп, оларды музыкант періштелер сияқты жаңа контексттерде қолдану арқылы ерекше мінез берді. Путти сол кезде танымал болған классикалық мифологияның кейіпкерлерін бейнелейтін туындыларда да пайда бола бастады. Донателлоның кейбір путтилері әдеттегі нәрестеден үлкенірек болып келеді және періштеге лайық емес мінез-құлық танытады. Амор Аттистің қола мүсіні осылардың ішіндегі ең радикальдысы. Мұндай бейнелер көбінесе spiritelli деп аталады, кейде "шайтан" деп аударылады. Осыған ұқсас ескі бейнелер басқа өнер туындыларында да кездеседі; олар 1400 жылдар шамасындағы Эмбриачи шеберханасының жұмыстарының жиегінде қанатты жасөспірімдер түрінде жиі кездеседі. Көптеген Ренессанс кезеңінің путтилері негізінен декоративтік мақсатта қолданылады және діни және дүниялық туындыларды әшекейлейді, көбінесе сюжеттік суреттерде бейнеленген оқиғаларға тікелей қатыспайды. 16-шы ғасыр итальяндық Ренессанс өнеріндегі өнер туындысының негізгі тақырыбы ретінде путтидің екі танымал түрі бар: ұйықтап жатқан путти және жануар немесе басқа да нәрсені ұстап тұрған путти.
Путтидің мекені
Путти, купидтер және періштелер (төменде қараңыз) Италияда 1420 жылдардан бастап діни және дүниелік өнерде, Голландия мен Германияда 16 ғасырдың басында, Францияда манерлік кезең мен Кейінгі Ренессанс дәуірінде және барокко төбелік фрескаларында кездеседі. Оларды көптеген суретшілер бейнелеген, бірақ ең танымалдары – мүсінші Донателло және суретші Рафаэль. Рафаэльдің «Сикстин мадоннасы» суретіндегі аяқ тұсындағы екі көңілді әрі қызығушылықпен қарап тұрған путти жиі көшіріледі. Олар 19 ғасырда қайта жанданды, француз академиялық суретшілерінің картиналарында ойнап, Густав Доренің «Орландо Фуриозо» суреттеріне дейін қолданылды.