Кіріспе

Братиславадағы қамалдың қираған орындары, Словакия.

Девин қамалы (немесе Девинский град, Dévényi vár, Burg Theben) – Словакияның астанасы Братислава қаласының Девин ауданында орналасқан қамал.

Сипаттама

Бұл жер неолит дәуірінен бері қоныстанған, қола және темір дәуірінен бастап кельттер мен римдіктермен бекітілген. Биіктігі 212 метр болатын тау жарлығы Дунай және Морава өзендерінің қосылған жерінде орналасқандықтан, қамал салуға өте қолайлы орын. Қала Дунай бойындағы маңызды сауда жолын және Амбер жолының бір тармағын бақылайды. Қала Словакия мен Австрия шекарасындағы Словакия аумағында орналасқан. Шекара батыстан шығысқа қарай Морава өзені, одан кейін Дунай арқылы өтеді. 1989 жылға дейін Шығыс блогы мен Батыс арасындағы темір қоршау қаланың алдынан өтті. Қала жұртшылыққа ашық болғанымен, оның төңірегіндегі аймақ шектеулі әскери аймақ болып саналды және күзет мұнараларымен және тікенді сымдармен күшті бекітілген. "Барқыт революциясынан" кейін бұл аймақ демилитаризацияланды. Қаланың ең көп суретке түсірілетін бөлігі – "Қыз мұнарасы" деп аталатын шағын күзет мұнарасы. Басты қаладан бөлініп, ол жалғыз таста қауіпті түрде тұр және махаббатқа құмар қыздардың өлімге секіргені туралы көптеген аңызға себеп болды. Қаланың ішінде әр түрлі жағдайда сақталған қабырғалар, баспалдақтар, ашық аулалар және бақтар бар. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері қайта жаңарту жобасы жүргізіліп келеді.

Этимология

Қалдықтың атауы, бәлкім, ежелгі Үнді-Еуропа / Прото-славян тіліндегі *deiv* түбірінен, жарық пен көру қабілетімен байланысты *doiv* апофониясынан шыққан. Девин, Дивин, Девинка, Дивино, Дзивин және осыған ұқсас славян атауларын қарауыл мұнаралары немесе бақылау пункттері ретінде түсіндіруге болады. Осы түбір көру қабілетімен байланысты болғандықтан, *div* (жаман рух) сөзінде де кездеседі, демек "жаман рухтар мекені" деген мағынаны білдіреді. Фулденс жылнамалары бұл атауды славян тіліндегі *deva* – қыз ("Dowina, id est puella") сөзінен шығарған. Осыған сәйкес, *devin grad* "қыздың қамалы" дегенді білдіреді (тіл білімі маманы Шимон Ондруш пікірінше, бұл этимология азырақ ықтимал).

Тарих

Девин қамалы – Словакиядағы ең көне қамалдардың бірі. Қамал туралы алғашқы жазбаша мәліметтер 864 жылға дейін барады, онда Людовик Неміс франктер мен Ұлы Моравия арасындағы көптеген соғыстардың бірінде Моравия князі Растиславты «Довина қамалында» қоршаған. Алайда, Довинаның Девин қамалымен байланысты екендігі туралы пікірлер тілдік аргументтерге және нақты археологиялық дәлелдердің болмауына негізделген пікірталас тудырды. Ұлы Моравия кезеңінде Девин ірі елді мекеннің орталығы болды. Оның қорғаныс рөлі Девинская Кобыладағы (На писках, Над ломом) кішкентай төбелік бекіністермен күшейтілді. Шамамен 850 және 863/870 жылдар аралығында қамалға роман стиліне дейінгі шіркеу салынды. Оның сирек кездесетін стилі Далмация мен Норикумдағы шіркеулерге ұқсас, бұл аймақтарда ежелгі және византиялық сәулет өнерінің дәстүрі сақталған. Шіркеудің ішкі жағы Солтүстік Италиядан алынған (химиялық талдауларға сәйкес) бояулармен салынған фрескалармен безендірілген. Кейінірек жүргізілген зерттеулерде табылған екі қаламсап жергілікті дін қызметкерлерінің әкімшілік және білім беру жұмыстарын көрсетуі мүмкін. Шіркеудің жанынан, басқа да артефакттармен бірге, Ұлы Моравия дәуіріне жататын алты қабір табылды, олар жергілікті билеушінің және оның отбасы мүшелерінің сүйеушілеріне тиесілі деп саналады. 13 ғасырда Мажарстан Корольдігінің батыс шекарасын қорғау үшін тас қамал салынды, оның құрылғаны 1271 жылы куәландырылды, ал 1326 жылы Девиннің қастандысы (castelanus de Devin) туралы мәлімет пайда болды. 1301 және 1323 жылдар аралығында қамал (Братислава/Прессбург округімен бірге) Австрия герцогтарының иелігінде болды, олар оны Отто фон Тельсбруннға берді. 1323 жылы герцогтар Поцсон округін Венгрия королі Карл I-ге қайтарды, ал Девин қамалы округ басшыларының (испан) иелігіне өтті. 1385 жылы қамалды Моравия маркграфы Йобст басып алды, ол 1390 жылға дейін оны ұстады, содан кейін Венгрия королі Сигизмунд оны сатып алып, Стибориц герцогы Стиборға берді. Содан кейін король Девин қамалын австриялық рыцарь Лессел Херингке кепілге берді, ол 1414 жылы оны Николай II Гарайға (Корольдіктің Палатині) тапсырды. 1444 жылы Германия королі Фредерик IV қамалды басып алды, бірақ ол оны 1450 жылы Ладислау Гарайға берді. Сарай 15 ғасырда салынды. Қамал қабырғалары Осман империясына қарсы соғыстар кезінде нығайтылды. Қамал ешқашан алынбады, бірақ Венгрия Корольдігі Габсбург монархиясына қосылғаннан кейін және Осман империясы жеңілгеннен кейін, ол маңызды шекаралық бекініс болуын тоқтатты және әскери мақсаттарда қолданылмады. Степан Батори корольден қамалды сыйға алды. Бірақ Степан Баторидың айтуынша, Кеглевич қамалдың иесі болған. Кеглевич қамалды 40 000 гульденге Палоцсай отбасына кепілге берді және ақшаны жұмсады. 1609 жылы Матиас II Кеглевичтің әлі де қамалдың иесі екенін растады, бірақ Кеглевичтің қаланы Палоцсай отбасынан кепілдендіруге ақшасы болмады. Шамамен 100 жыл өткен соң, 1635 жылы Палатин Пал Палффи қамалды Палоцсай отбасынан кепілдендірді. Девин қамалының соңғы иелері Палффи әулетінің графтары болды. Тек 1809 жылы Прессбург қоршауынан кейін қамал (әлдебір қауіптің көзі ретінде сақталған болуы мүмкін) Франция королі Наполеон I-нің шегінетін әскерлерімен қиратылды. Наполеон мен Леопольд Палффи келіссөздер жүргізіп, екеуі де Венаны Палффи өнімдерімен қамтамасыз етуге келісті. 19 ғасырдан бастап оның тарихы бірнеше романтикалық ақындарға және Людовит Штурдың ізбасарларына әсер еткендіктен, Девин словактар үшін маңызды ұлттық символға айналды. Ол бұрынғы 500 чехословакиялық крона банкнотасының артында да, словак валютасының 50 халиеров монетасында да бейнеленген. Венгриялықтар оны Венгрия Корольдігінің батыс қақпасы деп есептеді. Венгрия ақыны Эндре Ади оны модернизм мен батыстың ықпалының символы ретінде «Мен Гог пен Магогтың ұлымын» өлеңінде қолданды: Веркедің ежелгі жолымен келдім, құлағымда әлі де ежелгі мажар әндері жанып тұр, Мен Дебейде еркінмін бе, қазіргі заманға лайықты заманғы әндермен? Қамал аумағында жүргізілген археологиялық жұмыстар б.з. 1 ғасырына жататын рим мұнарасының қалдықтарын және тарихқа дейінгі елді мекеннің іздерін ашты.