Кіріспе

1599 жылы иезуиттер білім беру жүйесін стандарттаған құжат – Иса қоғамының зерттеу әдістемесі мен жүйесі (Ratio atque Institutio Studiorum Societatis Iesu), көбінесе Ratio Studiorum (лат. "Оқу жоспары") деп қысқартылады. Бұл құжат мектеп қызметкерлері мен мұғалімдерге арналған ережелер жиынтығы болды. Ол классикалық пәндерге (теология, философия, латын және грек тілдері) негізделген және бастауыш білім беруге қатысты ережелерді қамтымады. 1832 жылы құжат қайта қаралып, классикалық пәндерге негізделгенімен, студенттердің ана тілдерін, тарихты, географияны, математиканы және табиғаттану ғылымдарын зерттеуге көбірек назар бөлді. Бұл еңбек көптеген адамдардың еңбегі мен тәжірибесінің нәтижесі болды, бірақ Римдегі иезуиттер мектебі – Collegio Romano-дағы халықаралық ғалымдар тобының тікелей еңбегінен туындады. Ratio Studiorum кейінгі гуманистік білім беруге зор әсер етті. Чарльз Сирс Болдуиннің "Ренессанс әдебиеті теориясы мен практикасы" еңбегінде айтылғандай: "16 ғасыр Ratio Studiorum және Соарес риторикасында толыққанды [классикалық] доктринамен аяқталды" (64).

Тарихи негіздер

Иса қоғамы құрылғанда бастапқыда мектептер желісін басқаруды жоспарламаған, бірақ көп ұзамай білім беру ісіне біртіндеп араласып, одан кейін негізінен осы саламен байланысты болды. Орден құрылғаннан кейін бір жүз жыл өткен соң, иезуиттер 444 мектепті басқарды. 1739 жылға қарай олар 669 мектепті басқарды. Қоғамның алғашқы онжылдықтарында қолға алған немесе ашқан көптеген мектептерге жоспарлар (рациондар) қажет болды. Сонымен қатар, діни қызмет үшін қажетті білім деңгейіне ие жас жігіттердің саны артып, Қоғамға келуге бастады, ал Қоғам өз білім беру бағдарламасын басқаруда үлкен рөл атқара бастады. Осы екі себепке байланысты, Қоғамның барлық оқу орындары үшін стандартты жоспарға зор қажеттілік туды. Клаудио Аквавиваның басшылығымен 1581 жылы он екі иезуит діни қызметкерінен тұратын комиссия тағайындалды, бірақ нақты нәтижелерге қол жеткізілмеді. Көп ұзамай 1584 жылы алты адамнан тұратын жаңа комиссия құрылды: Хуан Азор (Испания), Гаспар Гонсалес (Португалия), Джеймс Тири (Шотландия), Питер Бузе (Нидерланды), Энтони Гуз (Фландрия) және Стивен Туччи (Сицилия). Бұл комиссия 1586 жылғы «Рацио» деп аталатын сынақ құжатын жасады, ол мұғалімдердің пікірін алу үшін түрлі провинцияларға жіберілді. Бұл жоспар сыныптарда тікелей қолдану үшін емес еді. Осы пікірлерді талдау 1591 жылы барлық иезуит мектептерінде үш жыл бойы қолданылуға тиіс тағы бір құжатты дайындауға әкелді. Бұл тәжірибелер туралы ойлар Римдегі комиссияға 1599 жылғы соңғы ресми құжатты жасауға көмектесті.