Кіріспе

Оңтүстік Судан саясаткері (1929 жылы туған)

Джозеф Лагу (1929 жылғы 26 қарашада Мадиландтың солтүстік аймағындағы Молидегі Момокве деген шағын елді мекенінде, Джубадан оңтүстікке қарай 80 мильдей жерде, Судан, қазіргі Оңтүстік Судан) – Оңтүстік Суданның әскери тұлғасы және саясаткері. Ол Оңтүстік Суданның Шығыс Экваториясындағы мади этностық тобына жатады. 1960 жылғы мамыр айында Омдурман әскери колледжін бітіріп, Судан армиясына екінші лейтенант болып қабылданып, Солтүстік командасымен бірге 10-бригадаға Шендиге жіберілді. Лагу 1978-1979 жылдары Оңтүстік Суданның автономиялық аймағының Жоғары Атқарушы Кеңесінің екінші президенті қызметін атқарды.

Азаматтық соғыс

1963 жылғы 4 маусымда ол армиядан дезертирлік жасап, Судан үкіметіне қарсы оңтүстік Судан қарсылық қозғалысына қосылды. 1963 жылғы қыркүйекте ол қарсылық қозғалысының әскери қанатын – өлімге қауіпті удың атымен аталған «Аняняны» құрды. «Аняня» 1955 жылғы 18 тамызда басталган қозғалысты қайта жандандырып, Бірінші Судан азамат соғысында Судан үкіметіне қарсы күресті жалғастырды, ол 1955 жылғы көтерілістен кейін 1963 жылы белсенді түрде басталды. Жозеф Лагудың «Анянядағы» кіші офицерлерінің арасында 1970 жылғы қазанда қабылданып, кейін екінші азамат соғысының негізін қалаушы болған Джон Гаранг та болды. Азамат соғысы кезінде Лаго Израильмен байланыс орнатып, соғысты араб емес халықтар мен панарабистер арасындағы күрес ретінде көрсету арқылы қолдау сұрады, осылайша Израиль мен Оңтүстік Судан арасындағы қарым-қатынас басталды.

Бейбітшілік процесі

Соғыс 1972 жылы президент Гаафар Нимейри басқаратын Судан үкіметі мен Оңтүстік Судан Азаттық қозғалысының (SSLM) саяси қанаты, 1971 жылдың қаңтарында Жозеф Лагу бүкіл оңтүстік қарсылық күштерін толық бақылауға алғанда құрылған қарсылықтың саяси қанаты, Әдіс-Абебада бейбіт келісімге қол қойғаннан кейін аяқталды. Келісім император Хайле Селассиенің қолдауымен жасалды. Аддис-Абеба келісімі Оңтүстік Суданға аймақтық автономияны берді және Аняния мен оның саяси ұйымдары ұлттық армияға, полицияға және жаңадан құрылған ұлттық үкіметке енгізілді. Жозеф Лагу генерал-майор шенімен Судан қарулы күштеріне қайта оралды және әртүрлі күштердің үйлесімді бірігуін қамтамасыз ету үшін армияда қалды. Келісімге қол қойылғаннан кейінгі он жыл Суданның тарихындағы ең ұзақ тынышшылық кезеңі болды. Бұл Оңтүстік Суданға өз автономиялық құрылымында демократиялық институттарды дамытуға мүмкіндік берді.

Қоғамдық өмір

Әскери қызметтен шыққан соң саяси өмірге қадам басты. 1978 жылы Оңтүстік Судан Автономиялық Аймағының Жоғары Атқарушы Кеңесінің Президенті болып халықтың дауысымен сайланды және 1982 жылы Республиканың 2-ші Вице-президенті болып тағайындалды. 1985 жылы Нимейри үкіметі оның қорғаныс министрі, генерал Мохаммед Ахмед Суар Эль-Дахаб тарапынан құлатылғанда, Жозеф Лагу да 2-ші Вице-президент лауазымынан айырылды. Отбасымен бірге Ұлыбританияға көшіп келген Жозеф Лагу саяси митингтерге кейде қатысса да, саяси белсенділігін төмен деңгейде ұстады. Төңкерістен кейін болған қысқа мерзімді әскери билік, Садық әл-Махди басшылығымен демократиялық жолмен сайланған үкіметпен ауыстырылды. Садық әл-Махди Жозеф Лагуды "Жолшықты елші" етіп тағайындады. Әл-Махди үкіметі 2019 жылғы Судан төңкерісіне дейін билікті ұстап тұрған генерал Омар әл-Башир (сол кезде бригадир) тарапынан құлатылды. Жозеф Лагудың "Жолшықты елші" лауазымы жаңа режим кезінде де сақталды, оны президент әл-Баширдің өзі бекітті. Жозеф Лагу 1990 жылдың қыркүйегінен 1992 жылдың қаңтарына дейін БҰҰ-да Суданның елшісі болып тағайындалды. Содан кейін ол қайтадан "Жолшықты елші" болып тағайындалды. 1998 жылдың мамырында Президенттік кеңесші болып тағайындалғаннан кейін ол лауазымынан кетті, жеке азамат болып, тәуелсіз дауыс беру үшін барлық ресми міндеттерден босатуды сұрап, ұсыныстан бас тартты. 2006 жылы ол өзінің естеліктерін – «Судандық Одиссея: қираудан үмітке қарай» деп аяқтады.