Кіріспе

Колумбиялық жанартау құрбаны (1972-1985) Омайра Санчес Гарсон (28 тамыз 1972 - 16 қараша 1985) - 13 жасында жер сілкінісі кезінде тұтқындалып, қаза тапқан Колумбиялық қыз. Жер сілкінісін 1985 жылы Толима штатының Армеро қаласында Невадо-дель-Руис жанартауының атылуы туғызды. Жанартау қалдықтары мұзбен араласып, лахарлар (жанартаудан пайда болған саз ағыстары, жер сілкіністері және қалдықтар ағыстары) пайда болды, олар таудың астындағы өзен аңғарларына қарай ағып, шамамен 25000 адамды өлтірді және Армеро мен басқа 13 ауылды жойды. Лахар үйін қиратып жібергеннен кейін, Санчес үйінің қираған жері астында қалады, ол үш күн бойы суда қалды, өйткені құтқарушылар оның аяғын кескен жағдайда өмірін құтқаратын медициналық көмек көрсетуге мүмкіндігі жоқ. Оның жағдайы журналистердің назарына түсті, ол тыныштықтан азапқа айналды, көмекшілер оны жұбатуға тырысты. Ол 60 сағат бойы күрескеннен кейін, мүмкін, гангренадан не гипотермиядан қайтыс болған. Оның өлімі билік өкілдерінің жанартаудың қаупіне дұрыс жауап бермегенін көрсетті. Санчестің фотожурналист Фрэнк Фурнье өлмес бұрын түсірген суреті әлемнің жаңалық құралдарында жарияланды. Кейіннен ол 1986 жылғы Дүниежүзілік баспасөз фотосуреті деп танылды. Санчес музыка, әдебиет және естелік мақалаларда еске алынды.

Өмірбаян

1985 жылдың 13 қарашасында Невадо-дель-Руис жанартауы жарылды. Сол күні кешкі сағат 21:09-да кратерден жарылған пирокластикалық ағымдар таудың мұз қалтасын ерітіп, төмендегі өзен аңғарларына құлаған лахарлар пайда болды. Үш толқынынан тұратын бір лахар көбіне зақым келтірді. Бір секундқа (сағатына ~ 13,5 миль, ~ 22 км / сағ) жылдамдықпен қозғалған алғашқы импульс Армеро қаласының көп бөлігін жауып, 20 000 адамды өлтірді; кейінгі екі импульс ғимараттарды әлсіретті. Жақын жердегі Чиньчинада лахардан 1800 адам қаза тапты. Барлығы 23 000 адам қаза тауып, Армеродан басқа 13 ауыл қираған. Өмірдің құлдырауының себебі - билік тарапынан қауіптіліктің айқын белгілері болмаған кезде, алдын алу шараларын қабылдамауы. 1985 жылдың қыркүйек айында жер сілкінісі мен фреатикалық атылулар жанартаудың айналасын сілкіндірген кезде, билік өкілдері эвакуациялауды жоспарлай бастады. Қазан айында қауіптілік картасы дайындалды;#tag:ref Бұл Колумбия вулканына арналған алғашқы қауіптілік картасы болды. Карта ең көп қауіп төнгендерге нашар таратылды: көптеген аман қалғандар оны білмейтіндерін айтты, бірақ бірнеше ірі газеттер оны жариялады. Колумбияның тау-кен және геология институтының Генри Виллегас карталар Армероның лахарлардан зардап шегетінін анық көрсетті, бірақ "экономикалық мүдделердің қатаң қарсылығына тап болды" деп мәлімдеді. Колумбия Конгресі ғылыми және азаматтық қорғаныс агенттіктерін үрей туғызу үшін сынға алды, ал үкімет пен армия Боготадағы партизандық науқанмен айналысты. Өлім-жітім саны ерте ескертулердің болмауы, жерді ақылға қонымсыз пайдалану, ауылдар лахарлардың жолында салынғандықтан, Армеро трагедиясы (осылай белгілі болды) 20-шы ғасырдағы ең қасіретті жанартау апаты болды (тек Пеле тауының 1902 жылғы атылуынан кейін). Бұл 1500 жылдан бері тіркелген төртінші ең қасіретлі атылу болды. Оның лахарлары вулкандық тарихтағы ең қасіретке ұшыратты. Барраган (1987) әйелдің белінен жоғары тұтқындалып жатқанын айтады. Үшінші күні Санчес мектепте кешіккісі келмейтінін айтып, галлюцинация көре бастады. Өмірінің соңына таман Санчестің көзі қызарды, беті шиеленісіп, қолы аппақ болды. Бірде ол жұрттан өзін тастап, тынығып алуларын өтінді. Бірнеше сағаттан кейін жұмысшылар сорғымен оралып, оны құтқаруға тырысты, бірақ оның аяқтары бетонның астында тізе бүккендей иіліп тұрды, ал аяғын кесіп тастамай босату мүмкін емес еді. Операция жасайтын құрал-жабдықтың жоқтығынан, дәрігерлер оның өліп қалғаны жақсы деп шешті. мүмкіндігінше гангренадан немесе гипотермиядан. Санчестің жағдайы туралы ақпарат құралдары арқылы жұртшылыққа мәлім болған соң, оның өлімі билік өкілдерінің құтқаруға болатын құрбандарға тиісті көмек көрсетуде сәтсіздікке ұшырағанының символы ретінде қолданыла бастады. Колумбияның қорғаныс министрі Мигель Урибе құтқару жұмыстарына қатысты сын-пікірлерді түсінгенін айтты. 16 тамызда таңертең Армероға жеткенде, фермер оны үш күнге жуық тұтқындалып қалған Санческе жіберді. Кейінірек Фурнье қаланы "өте қорқынышты" деп сипаттады, "жұмқыр үнсіздігі" айқай-шумен үзілді. Бұл апат туралы халықаралық деңгейде хабардарлық пайда болды және апаттың зардаптарын жоюға жауаптылық туралы дау-дамайлар болды. Санчестің бейнесі халықаралық назарын аударды. Би-Би-Сидің аты аталмаған хабаршысы "Көптеген адамдар Омайраның өмірінің соңғы сағаттарына жақын болғандықтан қорқып қалды".

Мұра

Армеро апаты M 19 партизан тобының рейдінен және 6 қарашада Әділет сарайының қоршауынан кейін көп ұзамай болды, бұл жағдайдың бұзылуына әкелді. Санчестің өлімінен кейін Колумбия үкіметі жанартаудың атылуынан бұрын ескерту белгілеріне әрекетсіздігі және жалпы бей-жайлығы үшін кінәланды. Колумбиядағы жанартауларды бақылау орталығының хабарлауынша, Невадо-дель-Руис жанартауы әлі де белсенді. Мұздың тек 10 пайызын еріту 1985 жылы Армероны жойған лай ағындарымен бірдей көлемде лай ағындарын тудырады. Мұндай лахарлар бірнеше сағатта өзен аңғарларына дейін жетеді. Армеро қаласы енді жоқ. Бұл жер Санческе арналған шағын ескерткіш пен христиандық айқышпен еске алынды. Сянкес атылғаннан кейінгі жылдары Санчесті, әсіресе El Tiempo сияқты газеттер қайта-қайта еске алды. Апаттың көптеген құрбандарын еске алды, бірақ Санчес әсіресе танымал поэзия, роман және музыкада тұрақты назар аударды. Мысалы, Чилиде 2008 жылы құрылған панк-рок тобының әншілері Омайра Санчес деп аталады. Adiós, Omayra: La catástrofe de Armero (1988), Эдуардо Сантаның атылуына жауап ретінде жазылған, қыздың өмірінің соңғы күндерін егжей-тегжейлі суреттейді және оны апаттың мәңгілік символы ретінде кіріспеде келтіреді. Мұндай апаттың қайталануын болдырмау үшін Колумбия үкіметі Oficina Nacional para la Atención de Desastres (Апаттардан сақтандыру жөніндегі ұлттық кеңсе) құрды, қазір ол Dirección de Prevención y Atención de Desastres (Апаттардан қорғау және оларды алдын алу жөніндегі басқарма) деп аталады. Колумбияның барлық қалаларына табиғи апаттарға дайындық бойынша жоспарлар жасалды. Армеро трагедиясы болған аймақта табылған сүңгуірдің бір түрі 2020 жылы жаңадан сипатталып, Омайра Санчестің есіне Gigagryllus omayrae деп аталды.