Кіріспе

Меннониттердің тарихи кітапханасы (МХЛ) меннониттер және олармен байланысты анабаптист топтарына қатысты әлемдегі ең көрнекті және толық көлемді ресурстар мен артефактілер жинағы саналады. Ол Индиана штатының Гошен қаласындағы Гошен колледжінің кампусындағы Гарольд және Вильма Гуд кітапханасында орналасқан. Бұл мамандық кітапханасы 1906 жылы Гарольд С. Бендер және Эрнст Коррелл басшылығымен құрылған. Қазіргі директоры – Элизабет Миллер.

Алғашқы жылдар

1906 жылдың 13 маусымында Гошен колледжінің түлектер қауымдастығы кампуста меннониттер тарихы кітапханасын құру туралы бір ауыздан қаулы қабылдады. Осы кезде түлектер Гошен колледжінің мақсатын қалыптастыратын және оның ерекше ерекшелігінің бір бөлігі болып табылатын анабаптист-меннониттік мұраны дамытуға міндеттенді. Бұл ұсынысты сол кездегі колледждің тарих профессоры К. Генри Смит жасаған болуы мүмкін. Смит, түлектер қауымдастығының атқару комитетімен бірге, ұсынылған кітапхана үшін кітаптарды іріктеу комиссиясының құрамында болды. Келесі маусымға қарай, қауымдастық 82,50 долларлық кірісінен жинақтың өсуін қолдау үшін 33,88 доллар жұмсады. Алты жылдан кейін, Смит қазіргі Блафтон университетіне кетпес бұрын, қауымдастық сол кезде шамамен 80 томнан тұратын жинақты Гошен колледжіне ресми түрде тапсырды. Алғашқы томдардың арасында 1771 жылғы француз тіліндегі Дордрехт сенімі туралы жазба, Амстердамдағы меннонит мұрағатының тізімі, К.Х. Ведельдің меннониттердің жалпы тарихы (Америкада жазылған және басылған алғашқы еңбек) және Хелен Райменснайдер Мартиннің «Тилли, меннонит қызы» кітабы болды. Колледж үшін қиын кезең болған келесі он жыл ішінде жинақ көлемі шамалы ғана өсті. Солтүстік Америкадағы анабаптист-меннониттік материалдарды жинаған алғашқы институционалдық жинақтардың бірі ретінде, мұрағат соңғы ғасырда «Америкадағы ең құндыларының бірі» деген сипаттамаға лайық болды, бұл сипаттама Гошен колледжінің ерте каталогтарында бұрыннан берілген.

Меннониттік тарихи қоғам

Бір жылдық жабылудан кейін, Гошен колледжі 1924 жылдың күзінде меннонит шіркеуінің болашағы үшін көшбасшыларды даярлау мақсатында, өзінің тарихи-діни мұрасын академиялық тұрғыдан зерттейтін орталыққа айналдыру туралы жаңа көзқараспен қайта ашылды. Жас профессорлар Харольд С. Бендер, Эрнст Коррелл және Гай Хершбергер колледждің меннонит тарихи қоғамын бірге қайта жандандыруға белсенді түрде атсалысқандардың қатарында болды. Студенттер, оқытушылар және бірнеше түлектер мен достары 1924 жылы қоғамды қайта құру тобының алғашқы 42 мүшесінің құрамына кірді. Қоғамның және оның жетекшілерінің қызметі МХЛ-дің тақырыптық материалдардан тұратын бірнеше сөресін анабаптист-меннониттер тарихын, өмірін және ой-санасын зерттеуге арналған толыққанды ресурсқа айналдыруға ықпал етті. Келесі бес жыл ішінде қоғам өзінің ғылыми журналы "The Mennonite Quarterly Review" және "Анабаптист және меннонит тарихы бойынша зерттеулер" атты монографиялық сериясын жариялады. Келесі ширек ғасыр бойы қоғам МХЛ-нің дамуына негізгі қаржылық қолдау көрсетті.

Жинақты құру

Өзінің тарихы бойы MHL қорын толықтыру үшін сыйға алу және сатып алудың үйлесімін пайдаланған. 1906 жылдың маусым айында Гошен колледжі швейцариялық және Оңтүстік Германия анабаптистері Лютер аудармасынан гөрі ұзақ уақыт бойы бағалаған Цюрих (Фрошауэр) аудармасындағы 1534 жылғы Киелі кітапты сыйлық ретінде алды. Кітапхананың ең бағалы туындыларының бірі – анабаптист ән жинағы Аусбундтың 1564 жылғы (бірінші сақталған) басылымының жалғыз данасы, ол әлі күнге дейін амиштер қолданып келеді, 1928 жылы Пенсильвания штатының Харрисбург қаласындағы кітап дүкенінен 10 долларға сатып алынған. Бастапқыда MHL қорына меннонит баспагері және епископы Джон Ф. Функ, сондай-ақ меннониттік баспа үйімен және меннониттік тарихи комитетімен жұмыс істеу үшін кітаптар жинаған тарихшы Джон Хорш сияқты Солтүстік Американың бұрынғы жинақтарының маңызды бөліктері енгізілді. Кейіннен Германияның Кристиан Хеге және Нидерландының В. Дж. Кюлер сияқты бірнеше еуропалық жинақтардың үлесі кітапхана қорына айтарлықтай көлем берді. Бірнеше баспагерлер мен баспа үйлері өздерінің басылымдарының депозиттік даналарын үнемі сыйға тартты, олардың ішінде Меннониттік баспа желісінің Herald Press/Faith & Life Resources және Old Order Amish басқаратын Pathway Publishers ерекше көзге түсті. Жаңадан жарық көрген материалдарды толық жинауға кітапхананың күш салуында да сыйлықтар маңызды рөл атқарды. Bethel College-тің меннониттік кітапханасы және мұрағаты (Солтүстік Ньютон, Канзас), Eastern Mennonite University-дің Menno Simons кітапханасы (Гаррисонбург, Вирджиния) және Heritage Historical Library (Aylmer, Ontario) сияқты әріптес жинақтармен материал алмасу MHL қорының швейцариялық-оңтүстік неміс ескі меннониттік сегментінен тысқары қарай кеңеюіне көмектесті, бұл олардың басты ерекшелігі болып табылады. Баспа материалдарынан өзге, MHL жинағында көбінесе «тарихи маңызы бар заттар» – көрпелерден ойыншықтарға, жиһазға дейін барлық нәрсе бар. Бұрын кітапханада қолжазбалар да жиналған, бірақ олардың көп бөлігі қазір MHL-мен бір ғимаратта орналасқан және Гошен кампусындағы Mennonite Church USA мұрағатының қамқорлығында. Мұрағаттың жарияланбаған құжаттар жинағы мен MHL-дің жарияланған материалдарға бағытталғандығы арасындағы шекараны пайдаланушылар көбінесе шатастырады, бірақ олардың көпшілігі екі жинақты да аралаудан пайда көреді. Екі институттың жақын орналасуы олардың әрқайсысын күшейтеді.

Үй табу

1927 жылы МХЛ жалпы колледж кітапханасынан Гошен колледжінің әкімшілік ғимаратының үшінші қабатындағы жеке бөлмеге көшірілді; біраз уақыттан кейін ол сол ғимараттың бірінші қабатындағы үлкен, қолжетімді бөлмеге көшірілді. 1940 жылы МХЛ Гошен колледжінің жаңадан салынған Естелік кітапханасының алғашқы иесі болды, оның кітап қоймасы мен жұмыс кеңістігі негізгі колледж кітапханасының жинағынан бөлек орналасты. Архив сол кезде МХЛ-ге іргелес болды, және 1960 жылы екеуі де Гошен Библиялық семинариясының (қазіргі Жаңа келушілер орталығы) жаңа ғимаратына көшіп кетті. 1967 жылы МХЛ Гарольд және Уилма Гуд кітапханасының үшінші қабатындағы қазіргі орнында колледж кітапханасымен қайта бірікті. Бүгінде МХЛ үшінші қабаттың шамамен 60 пайызын алып жатыр. Солтүстік жағындағы қоғамдық кеңістік пен құнды кітаптар сақталатын бөлмеден басқа, жинақтың бір бөлігі еденнің оңтүстік жағындағы қоймада орналасқан. Тарихшы Джон Хорштің құрметіне аталған семинар залында Скотдейл, Пенсильванияда Хорш жинаған ХІХ және ХХ ғасырлардағы еңбектер сақталады. Қазіргі мақсат – жұмыс аймағын артефакттарды сақтау бөлмесіне айналдыру.

Елеулі жетістіктер

МХЛ жинағы, қазір 75 000-нан астам томды құрайды, және жоғары мектептің курстық жұмыстарынан бастап докторлық диссертацияларға дейін, түрлі академиялық зерттеулер үшін қажетті материалдарды ұсынады. «The Mennonite Encyclopedia», Hans J. Hillerbrand’тың «Anabaptist Bibliography» және Nelson P. Springer мен A. J Klassen’нің «Mennonite Bibliography» сияқты маңызды корпоративтік жобалар МХЛ-дің материалдарының толық жинағына кеңінен сүйенді. 1980 жылдары Ұлттық гуманитарлық қордан (NEH) алған екі гранттың жалпы сомасы 290 000 доллардан асып, МХЛ кітаптарының көп бөлігін кәсіби түрде қайта каталогтауға қаржы бөлді. Ол кезде бұл гранттар Гошен колледжі алған ең ірі гранттардың қатарына жатты. Грант арқылы іске асырылған жұмыстар қазір каталогтың онлайн интерфейсі арқылы МХЛ қорындағы материалдар туралы ақпаратқа оңай халықаралық қол жеткізуді қамтамасыз етеді. 1991 жылы МХЛ Солтүстік Американың ертедегі меннониттік мерзімді басылымдарын микрофильмдеу үшін тағы 57 000 доллар көлемінде NEH грантын алды, ал 1998 жылы Индиана штатындағы амиш және ескі үлгідегі топтарды зерттеу үшін Lilly Foundation Inc. ұйымынан 373 000 доллар грант алды. Соңғы 20 жылда МХЛ өз материалдарын, сондай-ақ жеке және басқа музей коллекцияларына тиесілі заттарды ұсынған түрлі көрмелер ұйымдастырды. «Шейіттер айнасы» қорының серіктесі ретінде МХЛ Кауффман мұражайымен (Солтүстік Ньютон, Канзас штаты) бірлесіп, 1685 жылғы «Шейіттер айнасы» басылымының мәтіні мен иллюстрацияларында бейнеленген шейіттердің оқиғаларына негізделген көшпелі көрмені іске қосты. 1990 жылдан бері бұл көрме АҚШ-тың 22 штатында және Канаданың 5 провинциясында 60-тан астам жерде көрсетілді. Good Library Art Gallery-де МХЛ кампус және қоғамдық қауым үшін қызмет еткен оннан астам көрмені ұйымдастыруға көмектесті. Бұл көрмелердің тақырыптары әртүрлі болды: ойыншықтар мен ойындар, амиш тігістері, Гошен колледжінің 100 жылдығы, жеке суретшілердің көрмелері, фратур (декоративтік жазу) және жиһаз.

Сайлау округі

МХЛ анабаптистік меннониттік мұраны зерттеуге қажетті дереккөздерді ұсыну және жастарды оқытуға бағытталған бастапқы мақсатына назар аударуды жалғастыруда. Қызметкерлер Гошен колледжінің, AMBS және басқа да оқу орындарының студенттері мен оқытушыларына, сондай-ақ анабаптистер, меннониттер және олармен байланысты топтарға қатысты кез келген тақырыпты зерттеуді көздеген тәуелсіз зерттеушілерге көмектеседі.