Кіріспе

Фолгер Шекспир кітапханасы – Вашингтондағы Капитолий төбесінде орналасқан тәуелсіз зерттеу кітапханасы. Бұл Уильям Шекспирдің баспадан шыққан еңбектерінің әлемдегі ең ірі жинағы және Ұлыбритания мен Еуропадағы ерте заман (1500–1750) кезеңінен сақталған сирек материалдардың маңызды қоймасы. Кітапхананы Генри Клей Фолгер әйелі Эмили Джордан Фолгермен бірлесіп құрған. Ол 1932 жылы, оның қайтысынан екі жыл кейін ашылды. Кітапхана Шекспирді оқыту саласындағы K–12 сынып мұғалімдеріне арналған жоғары деңгейдегі ғылыми бағдарламалар мен ұлттық қолдау ұсынады. Фолгердегі басқа да қойылымдар мен шараларға Шекспирдің шығармаларынан шабыттанған театр қойылымдарын шығаратын жүлделі Фолгер театры, тұрақты музыкалық ансамбль Фолгер Консорты, О. Б. Хардисон атындағы поэзия сериясы, PEN/Фолкнер оқу сериясы, сондай-ақ көптеген көрмелер, семинарлар, лекциялар мен отбасылық бағдарламалар кіреді. Кітапхана Шекспирдің пьесаларының Фолгер басылымдары, «Шекспир тоқсандығы» журналы, мұғалімдерге арналған «Шекспир еркіндігі» кітабы және көрмелердің каталогтары сияқты бірнеше басылымдарды шығарады. Фолгер сирек кездесетін материалдарды сақтау әдістері саласында да көшбасшы. Кітапхана жеке қаржыландырылады және Амхерст колледжінің қамқоршылары басқарады. Кітапхана ғимараты Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген.

Тарих

Standard Oil of New York компаниясының атқарушы директоры, Амхерст колледжі мен Колумбия университетінің түлегі Генри Клей Фолгер, 1889 жылы 1685 жылғы Төртінші фолионы сатып алумен бастап, Шекспир туындыларын ынталы түрде жинаған. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында ол әйелі Эмили Джордан Фолгермен бірге олардың жинағы негізінде Шекспир кітапханасын салуға арналған орынды іздеуді бастады. Олар Конгресс кітапханасына жақын жерді таңдады. Сол кезде бұл жерде таунхаустар орналасқан, сондықтан Фолгер бірнеше жыл бойы жеке учаскелерді сатып алды. Конгресс кітапханасы бұл жерді кеңейту үшін қарастырған, бірақ 1928 жылы Конгресс оны Фолгердің жобасына пайдалануға рұқсат беретін қаулы қабылдады. Кітапхананың іргетасы 1930 жылдың мамыр айында салынды, бірақ Фолгер көп ұзамай қайтыс болды. Фолгердің мүлкінің басым бөлігі кітапхананы басқару үшін Амхерст колледжіне сенімділікпен тапсырылды. Басқарманың алғашқы мүшелері Амхерсттің түлектері мен бұрынғы президент Кальвин Кулидж, Қамқоршылар кеңесінің екінші төрағасы болды. 1929 жылғы қор нарығының құлдырауына байланысты Фолгердің мүлкі жоспарланғаннан кем болды, бірақ бәрібір айтарлықтай көлемде болды. Эмили Фолгер, күйеуімен бірге оның жинағымен жұмыс істеген, жобаны аяқтау үшін қаржыны ұсынды. Кітапхана 1932 жылдың 23 сәуірінде, Шекспирдің туған күні деп саналатын мерейтойда ашылды. Эмили Фолгер 1936 жылы қайтыс болғанға дейін оның басқаруына қатысты. 2005 жылы Фолгердің басқарушы кеңесі Амхерст қорғаншылар кеңесінің басшылығымен басқаруды жүзеге асырды, бірақ Амхерст кеңесі Фолгердің бюджетін басқаруды жалғастыруда. Фолгердің алғашқы ресми оқырманы Б. Роланд Льюис болды, ол кейіннен өзінің зерттеулеріне негізделген «The Shakespeare Documents: Facsimiles, Transliterations, Translations, and Commentary» атты еңбегін жариялады. Алғашқы стипендиялар 1936 жылы тағайындалды. Алғашқы Фолгер көрмелерінде жинақтағы қызықты заттар көрсетілді, соның ішінде Ральф Уолдо Эмерсонның Шекспирдің шығармаларының көшірмесі, Элизабеттік лютня және Эдвин Буттың Ричард III костюмі болды. Фолгер көрмелеріндегі қазіргі тәжірибе 1964 жылы, осы жерде ашылған алғашқы көрменің ашылуымен басталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Фолгер жинағынан 30 000 зат күзетпен Амхерст колледжінің Конверс кітапханасына жеткізілді, онда Вашингтонға қарсы шабуыл жасалған жағдайда соғыс аяқталғанға дейін сақталды.

Фолгердің қазіргі көптеген қоғамдық іс-шаралары мен бағдарламалары 1970 жылдары директор О. Б. Хардисон басшылығымен басталды. Оның басшылығымен Фолгер театры Вашингтон қаласының өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкес келтіріліп, кітапхананың алғашқы кәсіби труппасы – Фолгер Театр тобының қойылымдарына рұқсат берілді. Фолгер поэзия сериясы да 1970 жылы басталды. Хардисон кітапханада академиялық бағдарламалар мен зерттеулерді үйлестіретін Фолгер институтын құрды. Кітапхананың ерте музыкалық ансамблі Фолгер Консорты 1977 жылы өнер көрсетуін бастады. Кітапхананың алғашқы директоры, 1940 жылдан 1946 жылға дейін, Джозеф Куинси Адамс-младший болды.

Ғимараттар мен алаң

Фолгердің негізгі ғимаратын архитектор Пол Филипп Кре жобалаған. Ақ мәрмәрдан жасалған сыртқы қабырғасында шебер Джон Грегори жасаған Шекспирдің пьесаларынан алынған тоғыз көше деңгейіндегі барельефтер, Бренда Путнамның Пак мүсінінің алюминийден жасалған көшірмесі, сондай-ақ Генри Фолгердің жеке таңдаған көптеген жазулары бар. Үлкен арт-деко стиліндегі терезелер мен есіктердің торлары алюминийден жасалған. Ішкі кеңістігі Тюдор стилінде, еменнен жасалған қаптамалармен және гипстен жасалған төбелермен безендірілген. Елизавета театрының вестибюлінде түпнұсқа мәрмәр Пак мүсіні (2001 жылы қалпына келтіріліп, ішке көшірілді) және фреска суретшісі Остин М. Пурвз-младшийдің сәулеттік суреті орналасқан. Екі оқу залы (біреуі 1980-жылдардың басында қосылды) алдын ала рұқсат алған ғалымдардың пайдалануына арналған. Қоғамдық кеңістіктерге үлкен көрме галереясы, сыйлық дүкені және Елизавета театры кіреді.

Сәулет

Генри Фолгердің сәулетші іздеуі танысы Александр Б. Троубриджбен басталды, ол Лонг-Айлендтегі Глен-Ковтағы үйді Фолгерлер өз кітапханасында көрсетуге ниеттенген ескі ағылшын стилінде қайта жобалаған. Фолгер 1928 жылы Троубриджбен келісімшарт жасасты, бірақ Троубридж негізгі сәулетші болудың орнына кеңес беруді артық көрді, сондықтан француз эмигранты Пол Филипп Кретті ұсынды. Троубридж бен Крет кітапхана дизайны үшін ұқсас көзқарас білдірді – фасадты кез келген сәндік элементтерден айырған неоклассикалық ғимарат. Фолгерлер бастапқыда толыққанды елизаветалық ғимаратты қалағанмен, ақырында неоклассикалық ғимараттың Капитолий төбесіндегі басқа ғимараттармен үйлесетініне келісті. Ғимараттың сыртқы түрінде елизаветалық сипатты сақтау үшін Крет пен Троубридж фасадын Шекспирдің туындыларынан сахналармен безендіруді ұсынды. Қазіргі уақыттағы рельефтік мүсіндерде Генрих IV, Гамлет, Макбет, Король Лир, Юлий Цезарь, Венеция саудагері, Жазғы түнгі түс, Ричард III және Ромео мен Джульеттадан көріністер бар. 1959 жылы Фолгер Филадельфиядағы Креттің ізбасары болған Харбесон, Хоу, Ливингстон және Ларсон фирмасымен келісімшарт жасасты, олар артқы тұрақ орнына салып, жаңа қанатты жобалады. Қосымшалар жаңа қанаттың үстінде шатыр бақшаның пайда болуына да себеп болды. Екінші Фолгер ғимараты – Хаскелл орталығы 2000 жылы алғашқы ғимараттың қарсы жағында, Үшінші көшеде ашылды. Он тоғызыншы ғасыр кеңсе ғимаратын сәулетші Эндрю К. Стивенсон кітапхананың білім беру және қоғамдық бағдарламалар қызметкерлерін орналастыру үшін бейімдеді. Қазіргі уақытта Фолгер Үшінші көшеде ғалымдар, оқырмандар, стипендиаттар, Фолгер институты бағдарламаларына қатысушылар және басқа да қонақтарға тұруға жағдай жасау үшін таунхаустар қатарын ұстап тұр.

Оқу бөлмесі

Оқу залы 1933 жылғы қаңтарда ресми түрде ашылды және бүгінде оқырмандарға оңай қолжетімділік үшін анықтамалық еңбектерді қамтиды. 1977-1983 жылдары Фолгер Шекспир кітапханасы жаңартылды. Дизайнды «Хартман Кокс Архитекторлары» жасады. Бұл жаңарту барысында жаңа кітап қоймалары, кеңселердің жаңаруы және Оқу залының кеңейтілуі жүзеге асырылды. 1982 жылы Теодора Седжвик Бонд және Уильям Росс Бонд есімдерімен аталатын, екінші, көбірек заманауи Оқу залы аяқталды. Гейл Керн Пастер 2011 жылы Фолгер директоры қызметінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, бастапқы Оқу залы Гейл Керн Пастер Оқу залы деп атауға ие болды. Генри Фолгер Кітапхананың Оқу залы жеке үй мен ағылшын колледжінің Ұлы залы сияқты сезім беруін қалаған. Онда әсем шыны терезелер мен ешқашан пайдаланылмаған үлкен тас пеш бар. Қазіргі Гейл Керн Пастер Оқу залына қарап тұрған үлкен витражды терезе Никола Д’Асценцомен жобаланып, жасалды, ол «Сізге ұнайды» пьесасынан танымал «Адамның жеті жасы» монологын бейнелеген.

Елизавета театры

Бастапқыда Елизавета театры театрлық қойылымдар үшін арналмаған. Бастапқы үлгі Fortune Playhouse, содан кейін Globe Theatre болды; бұл үлгілерді дәл қайталау қиын болды, және Folgers ақырында келушілерге Елизавета дәуіріндегі театрдың жалпы көрінісін беру үшін бірнеше театрлардың ерекшеліктерін қосуға шешім қабылдады. Фолгер театрының қойылымдары басталар алдында Елизавета театры концерттік өнер орындары мен академиялық лекциялар үшін пайдаланылды. 260 орындық театрда оркестр шұңқыры жоқ. Төбеге «Сен қалағаныңша» пьесасынан танымал цитата жазылған: «Бүкіл әлем – сахна, ал барлық ерлер мен әйелдер – оның актерлері ғана». Елизавета театрындағы алғашқы театрлық қойылым 1949 жылы Амхерст Маскверс тобы қойған «Юлий Цезарь» болды. Фолгер театр тобы 1970 жылы Елизавета театры Вашингтон қаласының өрт қауіпсіздігі заңдарына сәйкес келгенде құрылды. Алғашқы қойылымдардың ішінде «Дионис сені шақырады!» (Бақайды рок-музыкалына бейімдеген) және «Он екінші түн» пьесалары бар.

Елизаветалық бақ

Ғимараттың шығыс жағында Шекспирдің пьесаларында кездесетін өсімдіктерден тұратын Елизаветалық бақ орналасқан, ол 1989 жылы Эмили Джордан Фолгердің 1932 жылы отырғызған төрт магнолияның арасында ашылды. 2003 жылы Грег Уайттың Шекспирдің пьесалары бойынша жасалған бірнеше мүсіні баққа қосылды.

Батыс бақ

1930 жылы мамыр айында ғимараттың батыс жағындағы бақ үшін Пактың мүсінін жасауға мүсінші Бренда Путнам шақырылды. Он жылдықтар бойы ауа райының әсерінен мүсін әлсіреп, 2000 жылы Пактың оң қолы Конгресс кітапханасының қарсы жағында табылғаннан кейін түпнұсқасы орын ауыстырылды. Қазір ол Елизавета театрының кіреберісінің үстінде тұр, ал бақтағы түпнұсқаның орнына алюминийден жасалған мүсін қойылды. 1959 жылы кітапханаға жаңа ғимараттар қосылғанда батыс бақтың көгалдық алаңы кішірейді, оның бір бөлігі жаңа қызметкерлердің тұрақ алаңы үшін асфальтталды.

Жинақ

Фолгерде Шекспирге қатысты материалдардың ең ірі жинағы бар, ол 16 ғасырдан бастап бүгінгі күнге дейін сақталған. Кітапхана 1623 жылғы Бірінші фолионың 82 данасымен (оның барлығы 235 дана ғана белгілі) және Шекспирдің жеке пьесаларының 200-ден астам квартосымен әйгілі. Фолгер Шекспирмен ғана шектелмейді, ол 1641 жылға дейін басылған ағылшын кітаптарының әлемдегі үшінші ең ірі жинағына және континенттік және кейінгі ағылшын баспаларының көптеген үлгілеріне ие. Жинаққа өнер тарихымен байланысты көптеген заттар кіреді: 250 000 афиша, 2 000 режиссерлік кітап, костюмдер, жазбалар және реквизиттер. Сонымен қатар, мұнда 90 000-нан астам картина, гравюра, сурет, фотосурет, мүсін және басқа да өнер туындылары сақталған. Фолгердің өзінің жинағының алғашқы каталогы 1935 жылы кітапхана ғылымы және Бірінші фолио саласындағы ғалым Эдвин Виллоуби Альфред В. Поллард пен Гилберт Ричард Редгрейвтің «Қысқа атаулар каталогы» негізінде кітап жинағын тізімдеуге кіріскен кезде жасалды. Виллоуби Фолгердің қажеттіліктеріне сәйкес келетін ерекше жіктеу жүйесін әзірлесе де, 1940 жылдардың соңында Фолгер АҚШ Конгресі кітапханасының жүйесін қабылдады. 1996 жылы Фолгер қызметкерлері мен оқырмандарына жинақтың онлайн каталогы – Hamnet қолжетімді болды, ал 2000 жылы сайт жалпы қоғамға ашылды.

Баспа кітаптары

Кітапхананың коллекциясына 15 ғасырдың ортасынан бастап, яғни баспа машинасы ойлап табылған кезден бастап, бүгінгі күнге дейін 250 мыңнан астам кітап кіреді. Оның 82 бірінші фолиосы, Шекспирдің 229 драмасы мен өлеңдерінің алғашқы қазіргі заманғы квартолары және Екінші, Үшінші және Төртінші фолиоларының 119 данасынан басқа, Фолгерде Шекспирдің 18 ғасырдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі 7000-ға жуық басылымы бар, олар 70-тен астам түрлі тілде жазылған. Шекспирдің шығармаларынан басқа, кітапхананың жинағында 1640 жылға дейін басылған 18000-нан астам ерте ағылшын кітабы және 1641 мен 1700 жылдар аралығында басылған тағы 29000 кітап бар. Кітапханада Еуропа құрлығында басылған 35000 ерте заманғы кітап бар, оның 450-ге жуығы инкунабула болып табылады. Бұл мәтіндердің тақырыптары әртүрлі, әдебиет, саясат, дін, технология, әскери тарих және тактика, медицина және протестанттық реформация туралы 2000-ден астам томнан тұрады. Бұл қолжазбалар 15 ғасырдан 21 ғасырға дейін жазылған және әр түрлі тақырыптарды қамтиды: өнер тарихы мен әдебиетке қатысты құжаттар, жеке хаттар, өсиеттер, махаббат хаттары және күнделікті өмірдің басқа да материалдары. Белгілі қолжазбалар арасында Англиядағы ең көне белгілі сахналық схема, Джордж Элиоттың «Миддлмарч» романын жазған кезде жинаған цитаталар тізімі, Уильям Генри Ирландияның 18 ғасырдағы Шекспирдің жалғандары және 18 ғасырдағы аңызға айналған актер Дэвид Гарриктің қағаздары бар. Фолгер Early Modern Manuscripts Online (EMMO) жобасын жүзеге асырады – бұл 16 және 17 ғасырлардағы ағылшын қолжазбаларын цифрландыру және көшіру үшін IMLS грантымен қаржыландырылатын, тегін қолжетімді цифрлық жинақ. EMMO конференциялар, палеография сабақтары, «транскрипция марафондары» және басқа да іс-шараларды Фолгерде және басқа жерлерде өткізеді.

Ғылыми-зерттеу және білім беру

Фольгер институты озық ғылымдарды меңгергендерге, профессор-оқытушыларға, аспиранттарға және бакалавр студенттеріне арналған бағдарламаларды ұсынады. K–12 сыныптарының мұғалімдері мен оқушыларына арналған бағдарламаларды Білім бөлімі ұсынады.

Фолгер институты

Фолгер институты 1970 жылдан бері Фолгердегі ғылыми зерттеулердің негізгі орталығы болып табылады. Фолгер барлық салалардағы тәжірибелі зерттеушілерге ұзақ және қысқа мерзімді стипендиялар ұсынады және әр қаңтарда екі апталық Амхерст Фолгер Бакалавр стипендиясы бағдарламасын ұйымдастырады. Институт профессор-оқытушылар, аспиранттар және орта білім беру ұстаздары үшін түрлі коллоквиумдар, курстар, семинарлар мен конференциялар өткізеді. Фолгер институтының ғылыми бағдарламаларына 40-тан астам университет арасында зерттеулер мен басқа да ресурстарды бөлісетін Фолгер институтының консорциумы, Шекспир тану ғылымының тереңдігі мен әртүрлілігін дамытуға бағытталған Шекспир зерттеулер орталығы және үш жүз жылдық британдық саяси ой тарихын зерттеуді қолдайтын Британдық саяси ой тарихы орталығы кіреді.

Білім

Фолгерде білім беру жұмысы 1970-ші жылдардың басында басталды; бөлім сыныпта пайдалануға арналған түрлі материалдарды жариялайды. Студенттерге арналған бағдарламаларға семинарлар, жергілікті тұруға қатысты бастамалар және жоғары сынып студенттеріне Шекспирді Фолгерде зерттеуге мүмкіндік беретін стипендия бағдарламасы кіреді. 1980 жылы құрылған Эмили Джордан Фолгер балалар Шекспир фестивалі бастауыш сынып оқушыларына әр көктемде өнер көрсетуге мүмкіндік береді. Келесі жылы құрылған орта мектеп Шекспир фестивалі 7-12 сынып оқушыларын Фолгер театрында Шекспир сахналарынан жарты сағаттық қойылымдар көрсетуге шақырады.

Шекспирдің оқыту институты

Teaching Shakespeare Institute (TSI) – National Endowment for the Humanities ұйымының қаржылық қолдауымен Folger Shakespeare Library-дің Білім беру бөлімі жыл сайын өткізетін орта және жоғары сынып мұғалімдеріне арналған төрт апталық қарқынды жазғы оқу бағдарламасы. 2015 жылға дейін 775-тен астам мұғалім осы бағдарламаны тамамдаған.

Орындаулар мен іс-шаралар

Фолгер Шекспир кітапханасының мәдени және өнер бағдарламаларына Фолгер театры, Фолгер консорты, О. Б. Хардисон поэзия сериясы және PEN/Faulkner Foundation кіреді, сондай-ақ қосымша талқылаулар, көрсетулер, лекциялар мен көрмелер де ұйымдастырылады.

Фолгер театры

Фолгер театры Шекспирдің пьесаларынан және оның шығармаларынан шабыттанған заманауи пьесалардан тұратын Шекспир рухындағы театрлық маусымды ұсынады. 1992 жылы құрылғаннан бері Фолгер театры Шекспирдің Бірінші фолиосынан астам жартысынан аса пьесаны сахналады. Койылымдар Хелен Хейс сыйлығына 135 номинация алып, 23 сыйлық жеңіп алды, оның ішінде «Шара үшін шара» (2007), «Гамлет» (2011) және «Қызба жұлдыз» (2013) қойылымдары үздік тұрақты пьеса ретінде танылды. 1982 жылдан 2021 жылға дейін Фолгер театрының көркемдік продюсері Джанет Александр Гриффин болды. 2021 жылы Карен Энн Дэниелс бағдарламалау және көркемдік директор болып тағайындалды. Көрсетілімдер ғимараттың шығыс жағындағы театрда өтеді.

Фолгер жұбайы

Folger Consort – кітапхананың тұрақты ерте музыкалық ансамблі, ол 1977 жылы көркемдік жетекшілері Роберт Эйзенштейн мен Кристофер Кендалл құрған.

О.Б. Хардисонның өлеңдер сериясы

1970 жылдан бері Folger заманауи ақындарды оқылымдарға, модерацияланған әңгімелерге және сұрақ-жауап сессияларына қабылдап келеді, бұл қазір О. Б. Хардисон ақындар сериясы деп аталады, бұл атау Folger директорының бұрынғы қызметін атқарған О. Б. Хардисонның есімімен байланысты. Бұл серияға қатысқан ақындардың арасында Октавио Паз, Гвендолин Брукс, Аллен Гинзберг, В. С. Мервин, Адриен Рич, Юсеф Комуньякаа, Джеймс Меррилл, Фрэнк Бидарт, Роберт Пински, Дерек Уолкотт, Хейден Каррут, Рита Доув, Сеймус Хини, Стерлинг Браун, Денис Левертов, Джун Джордан, Лоуренс Ферлингетти, Соня Санчес және Джеймс Дики бар. 1991-2009 жылдар аралығында серия О. Б. Хардисон атындағы ақындар сыйлығын да табыс етті, ол соңғы бес жылда кем дегенде бір кітабы жарық көрген, педагог ретінде маңызды үлес қосқан және поэзияны түсінуді дамытуға атсалысқан АҚШ ақынына кітапхана тарапынан берілді.

PEN/Фолькнер

ПЕН/Фолькнер қорымен бірлесіп, Фолгер ПЕН/Фолькнер оқу сериясын ұйымдастырады, оның арқасында қазіргі заманғы авторлар Фолгерге көркем прозадан үзінділер оқуға келеді. Фолгер жыл сайынғы ПЕН/Фолькнер көркем әдебиет сыйлығының марапаттау кештерін де өткізеді, онда жылдың финалистері мен жеңімпаздары құттықталады.