Кіріспе

Hymenaea тұқымдасы - Fabaceae тұқымдасына жататын өсімдіктер туысы. Бұл тұқымдағы он төрт тірі түрдің барлығы, біреуі ғана Американың тропиктерінде, ал тағы бір түрі (Hymenaea verrucosa) Африканың шығыс жағалауында мекендейді. Кейбір авторлар Африка түрлерін жеке монотиптік туысқа, Trachylobium. Неотропиктерде Hymenaea Кариб аралдары арқылы және оңтүстік Мексикадан Бразилияға дейін таралған. Линей 1753 жылы Species Plantarum еңбегінде Гимнейдің есімімен атаған. Атауы - жұптастырылған парақшаларға сілтеме. Гименаяның көпшілігі ірі ағаштар, олар негізінен мәңгі жасыл. Олар орман шатырынан жоғары және жоғары өсіп, көтерілуі мүмкін. Кейбір түрлер қоршаған ортаға байланысты биік орман ағаштары және кіші бұталы ағаштар ретінде өседі. Жапырақтары бифоллиолат, яғни олардың екі жапырағы жапырақшаларының жақтарына бекітілген. Гүлдері паникер немесе коримб түріндегі гүлшоғырда өседі.

Пайдалануы мен қасиеттері

Жемістің ортаңғы бөлігі жеуге жарамды және құрамында крахмал бар. Бұл жеміс Американың жергілікті базарларында сатылады. Жапырақтарынан шай да пісіруге болады. Ағаштардан кеме мен жиһаз жасау үшін қолданылатын қатты ағаш шығады. Кейбір түрлерінің қалың қабығын Амазонканың жергілікті халқы каноэ жасау үшін қолданады. Тұқымдарда көп мөлшерде (40% құрғақ салмақ) қатты сіркелі полисахарид (ксилоглюкан) бар, оны азық-түлік, қағаз, косметика және фармацевтика сияқты бірнеше өнеркәсіп салаларында қолдануға болады. Сондай-ақ, ағаштардан қатқыл шайырлар да жасалады. Бразилияда өндірілетін смола Оңтүстік Америкада өндірілетін копал деп аталады. Жаңғақ тірі ағаштардан немесе ағаштың тұрған жеріне жақын жердегі топырақтан алынуы мүмкін. Американың барлық жерінде жергілікті халықтар шайыр мен цемент ретінде шайырды пайдаланады. Құрып кеткен Hymenaea protera түрінің шайырлары Доминикандық кеудесінен алынған, ал құрып кеткен Hymenaea mexicana Мексика кеудесінен алынған шайырлар. Hymenaea courbaril неотропикалық аймақтарда фотосинтез жылдамдығына концентрация көбеюінің әсерін зерттеу үшін үлгі организм ретінде қолданылды. Концентрация 360ppm орталық эталондық деңгейден 720ppm-ге дейін көтерілгенде, көшеттердегі фотосинтездік ассимиляция екі есеге артты. Hymenaea courbaril - неотропиктердегі ластанған жаңбырлы ормандарды қалпына келтіру бағдарламаларында өте маңызды түр. Ол табиғи регенерация процесінде кеш пайда болады және "соңғы кезеңдегі" немесе климакс түрлеріне жатқызылады.