Кіріспе
Джеймс Мунро (7 қаңтар 1832 – 25 ақпан 1908) – Шотландияда туған австралиялық кәсіпкер және отарлық саясаткер, Викторияның 15-ші премьер-министрі. Ол 1880-жылдардағы жерге иелену бумасының және әсіресе 1890-жылдардың басындағы құлдырауының басты тұлғаларының бірі ретінде белгілі, онда оның христиандық моральдық қағидалары бизнес әрекеттерімен қақтығысқа түсті.
James Munro (7 January 1832 – 25 February 1908) was a Scottish born Australian businessman and colonial politician, and the 15th Premier of Victoria. He is best known as one of the leading figures in the land boom of the 1880s and especially the subsequent crash of the early 1890s, where his Christian morals were seen to clash with his business activities.
Ерте өмір
Джеймс Мунро Шотландияның Сазерленд аймағындағы Армадаль қаласында Дональд Мунро мен оның әйелі Джорджина отбасында дүниеге келді. Джеймс Мунроның әкесінің ата-анасы Александр Мунро мен Барбара Маккей болды. «Австралиялық көрнекті тұлғалар», 2-басылым (1887) және «Берк тарапынан отарлық ақсүйектер» (1891) кітаптарында олардың Россширдегі Фулис әулетінің кіші ұлы және Маккей тайпасының басшысымен туыс екендіктері айтылған. Армадаль, Сазерлендтегі ауылдық мектепте бастауыш білім алғаннан кейін, Мунро Эдинбургке кетіп, баспагерлік фирмада жұмыс істеді.
Саяси мансап
Мунро 1874 жылы Солтүстік Мельбурн округінен екі депутаттың бірі ретінде Виктория заң шығарушы Ассамблеясына сайланды. 1877 жылы ол Карлтон округінен сайланды, содан кейін 1881 жылы тағы да Солтүстік Мельбурн округінен сайланды, бірақ 1883 жылы сайлауда жеңіліске ұшырады. 1886 жылы ол Гелонг округінен үш депутаттың бірі болып сайланды және 1892 жылы отставкаға кеткенге дейін мандатын сақтап қалды. Бастапқыда либерал болған Мунро, радикалды көшбасшы Грэм Берридің алғашқы үкіметінде Халыққа білім беру министрі болды, бірақ 1880-жылдары консервативтік көзқарастары күшейді және Берридің кейінгі үкіметтерінде қызмет етпеді. Ол сол жылдары бизнеспен де айналысты, өйткені оның компаниялары – Федералды банк және Федералды құрылыс қоғамы – колонияны қамтыған жер спекуляциясының (Land Boom) жетекшілері болды. Көптеген жер спекулянттарынан (Land Boomers) айырмашылығы, ол қатаң шотландтық адалдығымен танымал болды. 1890 жылы спекуляция азайған кезде ол Дункан Гиллистің үкіметіне қарсы оппозицияның жетекшісі болды. Қараша айында ол Гиллис үкіметіне сенімсіздік білдіру жөніндегі ұсынысты сәтті ұсынды және премьер-министр болды – ол қатарынан үшінші шотланд туған премьер-министр болды. 1893 жылдың 30 қаңтарында Федералды банк жұмысын тоқтатты.
Қаржылық күйреуі
1892 жылдың ақпан айында үлкен қарызға батқан Мунро өз кабинетінен оны Лондонға Викторияның бас өкілі етіп тағайындауды сұрады. Одан кейін ол премьер-министр қызметінен кетіп, дереу Мельбурн портынан кемеге отырды. Бұл жаңалық тарағанда, Мунроның компанияларындағы жинаған ақшалары жойылған көптеген инвесторлар бастаған үлкен наразылық көтерілді. Соңында Мунроның ізбасары Уильям Шилс оны Лондоннан қайта шақыруға келісті. Оның құрметіне, ол өз еркімен Викторияға оралды, ол 1893 жылдың ақпанында банкрот деп жарияланды, оның жеке қарызы 97 000 фунт стерлингті құрады. Оның компаниялары 600 000 фунт стерлингтен астам қарыз қалдырды – сол кезде бұл өте үлкен сома еді. Бірнеше аптадан кейін, апаттан зардап шеккен бір адам Мельбурн көшесінде оған шабуыл жасап, есінен танытқанша ұрып-соқты.
Мұра
Мунро тарихта жер дауы кезеңіндегі ең әйгілі жемқорлыққа батқан Виктория дәуірінің саясаткері ретінде танылды. Ол өзгелердің әдеп-моральын қатты сынаған евангелистік христиан болғандықтан, оны көкектеп айтушы деп те есептейді. Шындығында, оның жемқорлыққа тікелей қатысы болғаны ешқашан дәлелденген жоқ – түбінде түрмеге отырған төрт парламент мүшесінен немесе қызметтен ұятпен қашқан және түрме жазасынан мұрынды қалған Заң шығару Ассамблеясының спикері сэр Мэтью Дэвистен айырмашылығы бар. Оның бизнес тәжірибесі күмәнді болғанымен, көбінесе сол заманғы бизнес-регулированиенің өте бос заңдық шеңберіне сәйкес келді. Жасынан банкроттықтан құтылғаннан кейін, ол Армадалда жылжымайтын мүлік агенті ретінде ғұмырын аяқтады.