Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Угандадағы патшалықтың басшысы Рүкірабасайя Омукама Ойо Ньимба Кабамба Игуру Рукиди IV, көбінесе Ойо патшасы деп танылады, Угандадағы Тооро патшалығының қазіргі Омукамасы. Ол 1992 жылдың 16 сәуірінде Патрик Дэвид Маттью Кабойо Олими III және Королева Бест Кемигиса Кабойо отбасында дүниеге келді. Үш жарым жыл өткен соң, 1995 жылы Ойо таққа отырып, әкесінен кейін 180 жылдық Тооро патшалығының 12-ші билеушісі болды.
Leader of kingdom within Uganda
Rukirabasaija Omukama Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV , commonly known as King Oyo, is the reigning Omukama of Tooro, in Uganda. He was born on 16 April 1992 to King Patrick David Mathew Kaboyo Olimi III and Queen Best Kemigisa Kaboyo. Three and a half years later in 1995, Oyo ascended the throne and succeeded his father to become the 12th ruler of the 180 year old Kingdom of Tooro.
Өмірбаян
Колониалды дәуірге дейін қазіргі Уганданың аумағы басшылар мен патшалар басқарған тәуелсіз патшалықтар мен қоғамдардан тұрған. Ал Уганданың солтүстік және солтүстік-шығысындағы қауымдастықтар сияқты көптеген қоғамдар ру басшылары басқарған, көбінесе шала құрылған жүйелермен ұйымдастырылған. Буньоро, Буганда, Анколе және Торо сияқтылары ұйымдасқан патшалықтар болды. 1966 жылы Милтон Оботе бастаған ұлтшыл қозғалыс дәстүрлі басшылардың саяси билігін жойды. Ол патшалардың британдық отаршылдық билікпен ынтымақтасуына және олардың бөлініс тудыруға қабілетті болуына, сонымен қатар жаңадан құрылған республикаға қауіп төндіруіне наразылық білдірді. 1970-ші және 1980-ші жылдар саяси тұрақсыздық пен азаматтық наразылықтармен сипатталды, бұл мәдени институттарға елеулі салдарлар әкелді. Буганданың Кабака Мутесасы және Тороның Омукама Патрик Кабойосы сияқты көптеген басшылар Иди Аминнің террорлық режимінен қашу үшін елден шығуға мәжбүр болды. 1986 жылға дейін президент Ювери Мусевени 1993 жылы конституцияға түзету енгізу арқылы ғана патшалықтарды қайта орнатты. Патшалықтар колониалды дәуірге дейінгі тәуелсіздігін толығымен қалпына келтіре алмаса да, елдің әлеуметтік және экономикалық жаңғыруына зор үлес қосты.
In pre colonial times, what is now Uganda was composed of sovereign kingdoms and societies headed by chiefs and kings, whereas most societies in Uganda such as communities in its north and northeastern were loosely set up systems led by clan leaders, others like Bunyoro, Buganda, Ankole and Tooro were organised kingdoms. In 1966, the political powers of the traditional leaders were abolished by the nationalist movement led by Milton Obote, who opposed the kings because of their collaboration with British colonial authorities alongside their potential to be divisive forces and thus a threat to the nascent republic. The 1970s and 1980s were characterised by political instability and civil unrest, which led to serious repercussions for the cultural institutions. Many of the leaders like the Kabaka Mutesa of Buganda and Omukama Patrick Kaboyo of Tooro were forced into exile to escape the regime of terror of Idi Amin. It was not until 1986 that President Yoweri Museveni, by an amendment to the constitution in 1993, reinstated the kingdoms. The kingdoms would never enjoy the sovereignty they had in pre colonial times, but they would be instrumental in mobilising the country towards social and economic recovery.
Патшалық
Туро, астанасы Форт-Портал қаласындағы Муквада орналасқан, қазіргі Уганданың орталық-батыс бөлігінде жатыр. Бatooro деп аталатын Туро халқы, Уганданың 47,5 миллион халқының кем дегенде 3,5 пайызын құрайды (2022 жылғы есеп бойынша). Патшалықты 14 ғасырдан тарихы басталатын Бабито әулеті билейді. Ауызша тарих бойынша, Буньоро патшасы Рукирабасайяның ұлы, князь Олими Кабойо Касунсункванзи 1822 жылы әкесінің патшалығының оңтүстік бөлігін жанектеп, қазіргі Туро деп белгілі мемлекетті құрды.
Tooro, with its capital at Mucwa in Fort Portal City, lies in the mid western part of present day Uganda. The people of Tooro, known as the Batooro, comprise at least 3.5 per cent of the 47.5 million people of Uganda (2022 estimate). The Kingdom is ruled by the Babiito dynasty, whose history dates as far back as the 14th century. According to oral history, Prince Olimi Kaboyo Kasunsunkwanzi, son of Rukirabasaija King of Bunyoro, annexed the southern part of his father's Kingdom in 1822 and founded what is known as Tooro today.
Атау
Ойо Ньимба Кабамба Игуру "Омукама" деп аталады, бұл "Патша" дегенді білдіреді, және "Рукирабасайя" – "адамдардың ең ұлысы" деген мағынаны береді. Баторо халқының егеменді басшысы саналғанымен, Ойо Ньимба Кабамба Игурудың билігі мәдени міндеттермен ғана шектеледі. Оның толық лауазымы мен аты – Рукирабасайя Омукама Ойо Ньимба Кабамба Игуру Рукиди IV.
Oyo Nyimba Kabamba Iguru is referred to as the Omukama, which means "King", and Rukirabasaija, which means "the greatest of men". Although he is considered the sovereign leader of the Batooro, Oyo Nyimba Kabamba Iguru's power is limited to cultural duties. His full Title and name is Rukirabasaija Omukama Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV.
Таққа отырғызу
1995 жылы әкесі король Кабойоның қайтыс болуы мұрагер ханзаданың бала кезінде король рөлін атқаруына себеп болды. 1995 жылы 12 қыркүйекте таңғы сағат 2-де, марқұм патшаны жерлегеннен кейін бір апта өткен соң, Ойо Ньимба Кабамба Игуруға билік тапсыру рәсімдері басталды. Ол қазіргі заманғы ең жас монарх атанды, оның жасы 3-ке толмаған еді. Рәсімдердің ішінде сарайдың кіреберісінде «қарсылас» ханзаданың әскері мен патшалық әскер арасындағы макеттік шайқас, сондай-ақ Ойоның таққа құдайлық құқығын тексеру болды. Омусуга (патшалық рудың басшысы) Ойо патшалық қаннан тумаған болса, құдайлар оны жазаласын деп дұға етті. Тесттен сәтті өткен соң, Ойоға аталары сияқты қасиетті Чвези барабаны – Ньялебе ойнауға рұқсат берілді. Таңғы сағат 4-те Ойо Ньимба Кабамба Игуру қуанышты халықтың арасында патша болып жарияланды және Тооро патшалығының жаңа билеушісі ретінде Карузика сарайына кірді. Патша ретінде алғашқы тағамы – тары ұнынан жасалған нан болды. Мәдени рәсімдер (Эмируа й'Обухангва) діни рәсіммен жалғасты, оған Форт-Порталдағы Рувензори пасторы Евстанс Каманайир төрағалық етті. Президент Мусевени таққа отырғызу салтанатына қатысып, жаңа патшаға құрмет көрсетті. Король Ойо Ньимба таққа отырғанына 27 жылды 2022 жылдың 12 қыркүйегінде дүйсенбі күні Форт-Порталдағы Куризика сарайында атап өтті. Салтанатқа премьер-министр Стивен Киинги және Ойо Омукаманың ағасы, принц Чарльз Камураси бастаған бірнеше патшалық өкілдері қатысты. Дін өкілдері таққа отырғызу рәсімінде патшаның өзіне лайықты әйел немесе көмекші табуы керектігін айтты. Діни лидерлер Ойо Ньимбаның патшалыққа әкелген құрылымдық технологиясын жоғары бағалады.
The death of his father King Kaboyo in 1995 meant the crown prince had to assume the role of king during his toddler years. At 2 a. m. on 12 September 1995, a week after the late king's burial, the rituals to hand over the reins of power to Oyo Nyimba Kabamba Iguru began. He became the youngest modern monarch at just 3 years old. They included a mock battle at the palace entrance fought between enemy forces of a "rebel" prince and the royal army, and a test of Oyo's divine right to the throne, in which the Omusuuga, (head of the royal clan), called on the gods to strike Oyo dead if he was not of royal blood. On passing the test, Oyo was permitted to sound the Nyalebe, a sacred Chwezi drum, as his forefathers had done. At 4 a. m, Oyo Nyimba Kabamba Iguru was crowned King amidst a jubilant crowd and entered the Karuziika palace ha Kyaro Nyamunyaka as the new ruler of the Kingdom of Tooro. He was served his first meal as King, which consisted of millet dough. The cultural rituals (Emirwa y'Obuhangwa) were followed by a religious ceremony presided over by the [[Calvary Chapel Entebbe #Pastors|, Eustance Kamanyire of Fort Portal based Ruwenzori. President Museveni attended the coronation celebrations and paid tribute to the new King. King Oyo Nyimba celebrates 27 years on the throne on Monday 12 Sep 2022 held at Kurizika Palace in Fort Portal, the coronation was attended by Prime Minister Steven Kiyingi and several royalties led by Prince Charles Kamurasi the Uncle to Oyo Omukama, The prayers were led by Religious leaders from Calvary Chapel , during the coronation the queen re echoed that the king should find a suitable wife or helper who is fit for him as a King during the Coronation Kisembo Reuben congratulated Steven Kiyingi the newly appointed Tooro Kingdom Prime Minister and called out calm and peace among all people of Tooro Kingdom and in his philosophy he believes in dialogue and principle of negotiation for solutions to disagreements. The religious leaders appreciated Oyo Nyimba for the Constructive technology he brought to the Kingdom.
Регенттік
Үш регентке король Ойоның корольдық міндеттерге дайындалуын қадағалау және корольдың балалық және жастық шағында патшалықтың мәдени істерін басқару жүктелді. Оның таққа отырғызылуы кезінде үш регентке анасы, королева Бест (ана королева); әпкесі/тәрбиешісі, ханшайым Елизавета Багая; ағасы, принц Джимми Мугеньи және президент Мусевени кірді. Ливия жетекшісі, марқұм полковник Муамар Каддафи Туро патшалығының демеушісі болды және патшалық отбасымен жақын байланыста болды. Тоғыз жасар король Ойо Каддафиді патшалықтың "қорғаушысы" деп атап, оны 2001 жылы өткен таққа отырғызудың алтыншы жылдығына шақырды. Каддафи патшалыққа көмек көрсетіп, Форт-Порталдағы сарайды қайта жаңартуға қаражат бөлді.
Three regents were charged with overseeing King Oyo's growth into the role of King and with handling the cultural affairs of the kingdom during the King's childhood and youth. At the time of his coronation, the three regents included his mother, Queen Best (the Queen Mother); his aunt/godmother, Princess Elizabeth Bagaaya; his uncle Prince Jimmy Mugenyi and President Museveni. The late Colonel Muamar Gaddafi, the leader of Libya, was a patron of the Tooro Kingdom with close ties to the royal family. The nine year old King Oyo named Gaddafi the "defender" of the kingdom and invited him to attend the sixth coronation anniversary celebrations in 2001. Gaddafi had made donations to the kingdom, helping pay for refurbishments to the palace in Fort Portal.
Білім
Бала кезінде Ойо патша ресми міндеттерінен бөлек мектепке барып, достарымен уақыт өткізген. Бірақ, оның мәртебесі жеке мектепке баруын және әрдайым жеке күзетшімен бірге болуын талап етті. Ойо екі жыл Лондон қаласында оқыды және онда балалар бағында білім алды. Угандаға оралған соң, ол Кампаладағы Ага Хан бастауыш мектебіне қабылданды. Кейін ол Кампала халықаралық мектебінде орта білім алды және өнер, музыка, математика және жүзуді ұнатып оқыды. Содан кейін ол Ұлыбританиядағы Винчестер университетінде бизнес-менеджмент мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алуға түсті. 2013 жылдың қазан айында Ойо Винчестер университетін бакалавр дипломымен аяқтады.
As a child, aside from his official duties, King Oyo went to school and spent time with friends. However, his status dictated that he attend private school and have a personal security guard at all times. Oyo spent two years in London and attended preschool there. On return to Uganda he attended The Aga Khan Primary school in Kampala. He later on went to Kampala International School Uganda for high school and says he enjoyed art, music, math, and swimming. He later on enrolled for a Degree in Business Management from Winchester University in the United Kingdom. In October 2013, three years later, King Oyo graduated from the University of Winchester with a bachelor's degree.