Кіріспе

Шотландияның корольдік туы – Шотландияның корольдік қаруының туы, сонымен қатар Шотландияның корольдік туы деп белгілі, немесе көбінесе Шотландияның шапшаң арыстаны, ал тарихи тұрғыдан – Шотландияның корольдік штандары (Bratach rìoghail na h Alba) немесе Шотландия королінің туы. Бұл – Шотландияның корольдік туы және тарихи тұрғыдан – Шотландия Корольдігінің корольдік штандары. Ол сондай-ақ Шотландиядағы корольдік резиденцияларда мемлекет басшысы болмаған кезде ресми түрде қолданылады. Шотландияда шапшаң арыстанды патшалық белгі ретінде алғаш рет Александр II 1222 жылы қолданған; Александр III (1249–1286) тұсында лилиялармен әшекейленген қос жиек қосымша безендірілген. 1603 жылдан бері Шотландияның шапшаң арыстаны Шотландияның символы ретінде Шотландияның, содан кейін Ұлыбритания монархтарының корольдік қарулары мен корольдік туларына енгізілді, оны бүгін Ұлыбританияның Корольдік штандарында көруге болады. Қазір монархтың өкілдері мен корольдік резиденцияларда пайдалану ресми түрде шектелсе де, Корольдік ту Шотландияның ең танымал символдарының бірі болып табылады.

Дизайн

Қызыл тіл мен тырнақтары бар қызыл арыстанды сары түстегі қос қызыл жиекте бейнелейтін Шотландия Корольдік Туының дизайны геральдикада былай ресми түрде сипатталады: Алтын (Or) түсті фон, оның басты символы – көк (Azure) тырнақтары мен тілі бар, тік тұрған қызыл (Gules) арыстан (lion rampant), екінші рет аталған түспен (Gules) безенілген, гүл тәрізді қарама-қарсы өрнектермен (flory counterflory) жасалған қос жиекпен (double tressure) оралған. Яғни, алтын (Or) фон, қызыл (Gules) тік арыстан (lion rampant), көк (Azure) тырнақтары мен тілі (armed and langued), блязонда (Gules) көрсетілген екінші түсті гүлдік символдардың (flory counterflory) қарама-қарсы жұптарымен әшекейленген екі сызылды жиекпен (tressure) қоршалған. Үй туы ретінде оның пропорциясы 5:4; алайда, ту жасаушылар 1:2 немесе 2:3 сияқты басқа да пропорцияларды қолдануы мүмкін.

Тарих

Арыстанды патшаның мұрагерлері, Давид I-ден бастап, герб ретінде пайдаланған. Ұлы мөрді Александр II (1214–1249) қолданған. Шотландияның корольдік туының алғашқы жазбаларында 1138 жылы Дауыт I (1124–1153) Стандарт шайқасында айдаһарды қолданған. Роберт Брюс, король Роберт I, 1314 жылы Баннокберн шайқасында сары жамылғы киген, онда патшалық қызыл арыстан бейнеленген. 1603 жылы Англия, Ирландия және Шотландияның тәждері біріккеннен кейін, Шотландия корольдерінің қаруларының Корольдік туы шотландтық, ал 1707 жылғы Одақ актісінен кейін британдық монархтардың корольдік стандарттарына енгізілді; барлық корольдік стандарттар әр жеке патшалықтың қаруларының туын қосу үшін төрт бөлікке бөлінді. 1603 жылдан бері Шотландияның Корольдік туы Шотландияда қолданылатын корольдік стандарттың бірінші және төртінші бөлігінде пайда болады, ал басқа жерлерде қолданылатын нұсқаның екінші бөлігінде ғана көрінеді. Шотландиядағы монархияны ресми түрде білдіретін бірнеше жоғары мемлекеттік лауазым иелеріне Шотландияның Корольдік туын пайдалануға рұқсат етіледі, олар: Шотландияның бірінші министрі (Шотландияның Ұлы мөрінің сақтаушысы ретінде), олардың тиісті аймақтарындағы лорд-лейтенанттар, Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының Лорд-жоғарғы комиссары, Лорд-Лион қару патшасы және мемлекет басшысы арнайы тағайындайтын басқа да лейтенанттар. Карл III таққа отырғанға дейінгі жеке туында да осы бейне болған.

Құқықтық мәртебе

Шотландия Корольдік Туын қолдану Шотландия Парламентінің 1672 жылғы заңының 47-тарауы және Лион қарулы королінің 1867 жылғы заңы (30 және 31 Виктория, 17-тарау) бойынша шектелген, ал рұқсатсыз кез келген қолдану заң бойынша қылмыс болып есептеледі. 1978 жылы Сент-Олбанс зығыр саудагері Денис Памфилон, ол тоқтатқанға дейін, сәндік жамылғыларда туды қолданғаны үшін күн сайын 100 фунт стерлинг айыппұл төледі. Осыған қарамастан, ту Шотландияның экономикалық маңызды туризм индустриясы үшін коммерциялық түрде шығарылатын әртүрлі тауарлар мен сувенирлерде пайда болады. 1934 жылы Георг V келесі жылы өтетін күміс юбилей мерекелерінде Шотландия Корольдік Туын қолдануға рұқсат беретін корольдік жарлық шығарды. Алайда, мұндай қолдану монархқа адалдық белгісі ретінде "әсемдікке шақыру" үшін қолмен ұсталатын тулармен шектелді; туды флагштоктардан немесе мемлекеттік ғимараттардан ілуге болмайды. Шотландия Парламентінің ашылуы сияқты мемлекеттік шараларда және спорттық жарыстарда қолмен ұсталатын туларды пайдалану осы Корольдік жарлықпен рұқсат етіледі, бірақ бұрынғы лорд Лион Робин Блэр 2007 жылғы қарашада "Санди Пост" газетіне берген сұхбатында спорттық жарыстарда мұндай қолдану "1935 жылы көздемеген" деді.

Басқа корольдік тулардың көрінісі

Ротсей герцогының туының негізін қалаумен қатар, Шотландияның Корольдік Туы 1603 жылдан бері қазіргі Ұлыбритания Корольдік Туының құрамына кіреді, Шотландияда ғана қолданылатын нұсқасы да, басқа жерлерде қолданылатыны да осыған жатады. Бұл ту Канаданың Корольдік Туларында да бейнеленген, ал Канаданың гербы Англия, Шотландия, Ирландия және Францияның корольдік символдарынан тұрады.

Шотландияның ұлттық туы

Шотландияның туы, сонымен қатар Әулие Андрей кресі немесе көбінесе Салтир деп аталатын, Шотландияның ұлттық туы болып табылады. Мүмкіндігі болған жағдайда, ол Шотландия үкіметінің ғимараттарынан әр күн сайын таңғы сағат 8-ден күн батқанға дейін көтеріледі, бірақ кейбір ерекше жағдайлар бар, мысалы, Ұлыбританияның ұлттық мерекелерінде.