Кіріспе

Кедендік қойма, немесе кедендік аймақ – кедендік төлемге жататын тауарлар сақталуы, өңделуі немесе өндіріс операцияларына қатысуы мүмкін ғимарат немесе басқа да күзетілген аймақ. Оны мемлекеттік орган немесе жеке кәсіпорын басқаруы мүмкін. Жеке кәсіпорын басқарса, үкіметке кедендік кепілдік берілуі тиіс. Бұл жүйе әлемнің дамыған елдерінде кеңінен қолданылады. Тауарлар қоймаға кірген кезде импорттаушы және қойма иесі кепілдік бойынша жауапкершілікке түседі. Бұл жауапкершілік әдетте тауарлар: экспортталғанда немесе экспортталған деп есептелгенде; халықаралық қатынастағы кемеге немесе ұшаққа жөнелткенде; кеден бақылауымен жойылғанда; немесе кедендік төлем жасалғаннан кейін ішкі тұтынуға шығарылғанда тоқтатылады. Кедендік қоймада сақтау кезінде, кеден органының бақылауымен тауарлар тазалау, сұрыптау, қайта орау сияқты әрекеттер арқылы өңделуі мүмкін, бұл өндіріс болып есептелмейді. Өңделгеннен кейін және қоймада сақтау мерзімі ішінде тауарлар кедендік төлемсіз экспортталуы мүмкін, немесе олар өңделген күйіндегі тауарларға қолданылатын ставка бойынша кедендік төлем жасалғаннан кейін тұтынуға шығарылуы мүмкін. АҚШ-та тауарлар импортталған күннен бастап бес жылға дейін кедендік қоймада сақталуы мүмкін. Кедендік қоймалар терең тоңдыру немесе көлемді сұйықтарды сақтау, тауарларды өңдеу және көлікті үйлестіру сияқты мамандандырылған сақтау қызметтерін ұсынады және жаһандық жеткізу тізбегінің маңызды бөлігі болып табылады.

Түрлері

Елге немесе аймаққа қарай, тауарларды кедендік қоймада сақтаудың түрлі жолдары бар.

Уақытша сақтау орындары (УАҚ)

Уақытша сақтау орындары ЕО кедендік аумағына кіретін және кедендік бекітілген пайдалану немесе өңдеу күтіп тұрған тауарларды сақтау мүмкіндігін береді.

B типті кедендік қойма

B түріндегі кедендік қойма – мемлекеттік кедендік қойма болып табылады. Бұл, әкімшісінің (қойма сақтаушысының) кедендік бақылауда тауар сақтағысы келетін кез келген адамға бөлмелерді ұсынуға құқылы екенін білдіреді. Ол сондай-ақ, Мемлекеттік кедендік кепілдік қоймалары деп те аталады. Азия елдеріндегі B түріндегі кедендік қоймалардың мысалдары: Орталық қойма корпорациясы, Конкор, Мемлекеттік қойма корпорациясы, DHL мемлекеттік кепілдік қоймалары, Contegrate Entrepot мемлекеттік кепілдік қоймалары және Allcargo кедендік кепілдік қоймалары. B түріндегі қоймаларға тиісті кеден органдары импорттаушылар баж салығын төлегенге дейін тауарды сақтаушы және сақтау құқығын беруші ретінде жұмыс істеуге лицензия береді.

С типті кедендік қойма

С типті кедендік қойма – жеке кедендік қойма. Бұл, қойманың әкімшісі (қоймашы) ғана онда өзінің тауарын немесе басқалар тапсырған тауарды сақтай алатынын білдіреді, сондай-ақ қоймашы сақтаудағы тауарлар үшін кеден алдында жауапты болады. Қоймашы кеденге кепілдік беруге міндетті тұлға. С типті қоймалар – нақты импорттаушыға тиесілі қоймалар, онда тек лицензиясы бар белгілі бір импорттаушылардың тауарлары ғана сақталуы мүмкін. Мұндай қоймалар жеке кедендік қоймалар деп те аталады.

D және E типті кедендік қоймалар

D және E типті кедендік қоймалар жеке кедендік қоймалар болып табылады, яғни тек қойма басқарушысы ғана оларда тауар сақтауға құқылы.

Тегін қойма

Кедендік бақылаудағы қойма – кеден қызметі күзетіп, құлыптайтын ғимарат немесе үй-жай. Кез келген адам осы ғимаратта немесе үй-жайда тауар сақтай алады.

Арнайы экономикалық аймақ немесе еркін аймақ

Ашық қоймадан өзгеше, арнайы экономикалық аймақ ғимарат немесе үй-жай емес, ол мұқият жоспарланып, тіркелген аумақ. Кейде осы аймақтар кедендік логистикалық парктер деп те аталады.

Іске асыру

Әр түрлі елдердегі әртүрлі жағдайларға байланысты, қандай қойманы таңдау керектігін анықтау қиын. Мысалы, тауарлар уақытша қоймаға енгізіліп, кейіннен жергілікті тұтынуға жіберілуі мүмкін, немесе олар басқа елге тасымалданып, қоймаға орналастырылуы немесе бөлшек саудагерлерге жеткізілуін күтіп тұрған қоймаға қабылдануы мүмкін. Мұндай күрделі жағдайларда көптеген импорттаушылар мен экспорттаушылар кедендік қоймадағы мәселелерді басқару үшін автоматтандыруды пайдалануға тырысады, бұл белгілі бір деңгейде клиенттердің тапсырыстарына жылдам жауап беруге және өнімдерді жөнелтуге мүмкіндік береді.

Ұшақ және кеме қоймалары

Сақталған қойма – жарамдылығы немесе жарамсыздығы анықталмаған заттар сақталатын орын.

Тарих

Англияда кеден қоймалары құрылғанға дейін импортталған тауарларға баж төлемі импорт кезінде жасалуы керек еді, немесе салық органдарына болашақ төлем үшін кепілдік берілуі тиіс еді. Бұл жүйенің көптеген кемшіліктері болды:

Импорттаушыға кепілдер табу әрқашан мүмкін болмады, сондықтан ол көбінесе баж төлеу үшін тауарларды дереу сатуға мәжбүр болып, көбінесе нарық төмендегенде және бағалар арзан болғанда сататын. Баж біржола төленуі керек болғандықтан, тауар бағасы баж төлеуге қажетті капиталдың пайызына дейін өсетін. Жоғары салық салынатын тауарларды импорттау үшін үлкен капитал қажет болғандықтан, бәсекелестік шектелді. Осы қиындықтарды жою және салық алаяқтығына тоқтама беру үшін Роберт Уолпол 1733 жылғы «акциздік схемасында» темекі мен шарапқа арналған қоймалау жүйесін ұсынды. Бұл ұсыныс халыққа ұнаған жоқ, және жүйе 1803 жылға дейін қабылданбады. Сол жылы импортталған тауарлар кеден органдары бекіткен қоймаларға орналастырылуы керек еді, ал импорттаушылар тауарлар шығарылған кезде баж төлеу үшін кепілдік беруі керек еді. 1853 жылғы Кедендік консолидациялау туралы заң кепілдік беруден бас тартып, қоймада сақталған тауарларға кедендік баждарды төлеуді қамтамасыз ету үшін бірнеше ережелер енгізді. Бұл ережелер 1876 жылғы Кедендік консолидациялау заңында (39 және 40 Vict. c. 36), сондай-ақ түзетулер енгізген Кеден және ішкі кіріс туралы 1880 жылғы заң мен 1883 жылғы Кіріс туралы заңда қамтылған. Қоймалар «патша қоймалары» деп аталады, ал Кедендік консолидациялау заңының 284-бабы оларды «тағайындалған немесе кеден комиссарлары бекіткен, тауарлардың қауіпсіздігі үшін және оларға төленетін баждар үшін қолданылатын кез келген орын» деп анықтады. Заңның 12-бабына сәйкес, Қаржы министрлігі қойма порттарын немесе орындарын тағайындауға және кеден комиссарлары осындай порттарда немесе орындарда тауарларды қоймаға қоюға немесе сақтауға қоймаларды мақұлдауға және тағайындауға, сондай-ақ тауарларға қатысты жалға төлеу мөлшерін белгілеуге құқылы. Осылайша бекітілген әрбір қойманың иесі немесе пайдаланушысы (қазіргі уақытта кепілдікпен кепілдік берілмеген арнайы қауіпсіздік қоймаларын қоспағанда) немесе оның атынан әрекет ететін тұлға, онда тауарлар қоймаға орналастырылмас бұрын, онда сақталған тауарларға салынатын барлық баж төлемін қамтамасыз ету үшін кепілдік беруі керек немесе комиссарлар мақұлдаған басқа кепілдік беруі керек, немесе оларды тиісінше экспорттау үшін (13-бап). Бірінші импорт кезінде баж төленбеген және үйге тұтыну үшін енгізілген барлық тауарлар, осындай енгізу кезінде қолданылып жүрген кедендік актілердегі ұқсас тауарларға қолданылатын баждармен салынады (19-бап). Заңда сондай-ақ тауарларды түсіру, түсіру, тексеру, қоймаға орналастыру және сақтау, сондай-ақ ережелерді бұзған жағдайдағы жазалар туралы әртүрлі ережелер жазылған. Қоймалау жүйесі импорттаушылар мен сатып алушылар үшін үлкен пайдалы болып табылды, өйткені баж төлемі тауарлар қажет болғанға дейін кейінге шегеріледі, ал меншік құжаттары немесе уорранттар қол қою арқылы ауыстырылуы мүмкін. Тауарлар қоймада («бағатталған») болған кезде, иесі оларды нарыққа жарамды ету үшін қажетті әртүрлі процестерге, мысалы, шайды қайта орауға және араластыруға, шарап пен спиртті суларды жақтауға, араластыруға және бөтелкеге салуға, кофе пісіруге, темекінің кейбір түрлерін өндіруге және т.б. жасай алады, сондай-ақ осындай процестерден немесе ағып кетуден, буланудан және т.б. туындаған қалдықтарға қатысты белгілі бір рұқсаттар беріледі. Қамқорлықпен сақталатын қоймалар дамыған әлемнің көп бөлігінде бар. Олар АҚШ-та бонд спиртін бөтелкеге құюдағы рөлімен ерекше көзге түседі.