Кіріспе

Суданның Дарфур аймағындағы Бағғара руының бедуин тайпасы – Ризегаттар немесе Ризигаттар (Арабша: Rizayqat) – Суданның Дарфур аймағындағы және/немесе Чад аймағындағы көшпелі Бағғара (Арабша: Baqqara) халқының мұсылман және араб тайпасы. Ризегаттар Дарфур, Кордофан және Чад аймақтарындағы үлкен Бағғара арабтарының (Чад арабтарының) бауырластығына жатады және судандық араб тілінде немесе чадтық араб тілінде сөйлейді. Олар негізінен көшпелі малшылар, олардың саяхаты жыл мезгіліне байланысты. Олар – Юхайна тобының бір тармағы. Ризегаттар солтүстік Дарфур мен Чадта тұратын Аббала (түйе өсіруші) Ризегаттарына және оңтүстік-шығыс Дарфурда тұратын Бағғара тайпасына бөлінеді. Олар өз кезегінде бірнеше ірі руларға бөлінеді, олардың ішінде Махамид, Махария және Навайба есімдері ерекше аталады. Суданның солтүстігі мен оңтүстігі арасындағы экологиялық айырмашылық көшпелі өмір салтының екі түрінің қалыптасуына әкелді: солтүстікте түйе өсірушілер, ал оңтүстікте – ірі қара мал өсірушілер. Олар – «Жанжауид» тобынан шыққан «Жедел қолдау күштерінің» маңызды бөлігі. Бағғара Ризегаттары Судан үкіметін СПЛА-мен болған қақтығыс кезінде қолдады. Олар атты шабуыл жасаушылар – «мурахилилерді» құрды, олар оңтүстік ауылдарына шабуыл жасап, құнды заттар мен құлдарды тонады. Екінші Судан азаматтық соғысы кезінде мыңдаған динка әйелдері мен балалары Мессирия және Ризегат тайпаларының мүшелері тарапынан ұрланып, кейін құлдарға айналды. Нұба тайпасынан да белгісіз саны балалар ұрланып, құлға айналдырылды. Дарфур қақтығысында Аббала Ризегаттары Судан үкіметінің бүлікшілерге қарсы күресіне зор үлес қосты және «Жанжауид» жасақтарының құрамында танымал болды. Махамид руынан Мұса Хилал және Махария руынан Мохамед Хамдан Дагало, қашанғы Хемедти – ең белгілі екі басшы.

Солтүстік Ризеигат

Солтүстік ризеигаттар - түйе өсіретін араб көшпелілері. Солтүстік ризеигаттардың Махамид, Махария және Нувайба рулары оңтүстік ризеигаттармен ортақ, бірақ Аббалаға ғана тән тағы екі ру бар: Атайфат және Ирайкат. Солтүстік ризеигаттар дәстүрлі түрде Солтүстік Дарфурда және Шығыс Чадта, Вади Фира аймағындағы Арада маңында (бұрынғы Бильтин префектурасы) қоныстанған, бірақ Солтүстік Дарфур мен Шығыс Чадтан бүкіл Дарфурға, әсіресе Батыс Дарфурға көшіп келді. Оңтүстік туыстарынан айырмашылығы, Солтүстік ризеигаттардың Дарфурда өздерінің Дары (туған жері) жоқ, тек басқа тайпалардың билігіндегі жерлерде араб көшпелілеріне уақытша берілген Дамра қоныстары бар.

түйелер

Түйелер – мәртебе мен ұлттық ерекшеліктің орталығында. Түйеге ие болу тайпаның күшімен тікелей байланысты және көшпелілердің жермен, ресурстармен және шаруалармен қарым-қатынасын анықтайды. Түйе иелену көшпелілер мен отырықшы шаруалар арасындағы өзара тиімді қарым-қатынасты қамтамасыз ететін жүйелерді құрды. Дегенмен, кейбір факторлар осы күнкөріске кері әсер етіп отыр. Бұл халық санының өсуінен бастап, егіншіліктің (соның ішінде оған байланысты экономикалық және коммерциялық егіншілік) артуына, климаттың өзгеруі мен шектеуші заңнамаға дейін жетеді. Бұл олардың өмір салтын қиындатып, көшпелілер мен шаруалар арасында азық үшін бәсекелестікке алып келді, нәтижесінде қақтығыс туды.

Білім

Билік біліммен тығыз байланысты, және олардың өзін-өзі қабылдауына, мәртебесіне және билікке жетуіне ықпал етеді. Көшпелілер білімсіздіктерін және оның салдарынан ықпал ету мүмкін еместігін сезінеді. Бұл білімге деген құштарлыққа алып келеді, осы құштарлық білімді қолжетімді ету ниетімен оларды отырықшы өмір салтына көшуге итермелейді. 19 ғасырда Дарфурда болған неміс саяхатшысы Густав Нахтигал, Фур сұлтаны Мұхаммед әл-Хусейннің 35 жылдық билігінде 19 ғасырдың ортасында Ризейгатқа қарсы жіберілген 18 әскери науқанның сәтсіздігін егжей-тегжейлі сипаттады. Баггара Ризейгаты Дарфурдағы Махдилік көтерілісте маңызды рөл атқарды. Рубасы Мадиббо Али басшылық даудың нәтижесінде қызметтен алынып, шығысқа барып Махдиге қосылды. Содан кейін Махди оны Дарфурға Түрік-Мысыр әкімшілігіне қарсы Оңтүстік Дарфурда көтеріліс ұйымдастыру үшін жіберді. Ол үкіметтік күштерге қарсы бірнеше жеңіске жетіп, Берти, Хаббания және Бени Халба тайпаларынан қолдау алды. 1882 жылы Дарфур губернаторы Слатин-паша Біргед, Загхава, Мессирия, Бейго және Махдистік қозғалысқа жататын жергілікті элиталарға қарсы болған басқа да топтардан 700 бейресми әскердің қолдауымен 2000 тұрақты әскерден тұратын күш жинады. Бұл күш Мадиббо Алидің Ризейгаты мен одақтастары тарапынан жеңіліске ұшырады. 1883 жылы Слатин-паша Мадиббо Алиге тәслим болды.