Күнкөзге қарама-қарсы дизайн: Пікірлерді өзгертуге шақыру
Critical design
Сыни тұрғысынан дизайн – күнделікті өмірдегі заттардың рөлі туралы пікірлерді күйрететін, болашақты зерделейтін дизайн бағыты. Әлеуметтік мәселелерге назар аударады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дизайнның қалыптасқан көзқарастарға күш түсіретін жағы
Aspect of design that challenges preconceptions
Критикалық дизайн күнделікті өмірде заттардың атқаратын рөлі туралы қабылдаулар мен түсініктерге қарсы тұру үшін дизайн фикциясы мен болжамдық дизайн ұсыныстарын пайдаланады. Критикалық дизайн өнім дизайнымен ұқсас қызмет атқарады, бірақ заттың коммерциялық мақсатына немесе физикалық пайдалылығына баса назар қоймайды. Ол негізінен қоғамдық пікірде әлеуметтік, мәдени немесе этикалық мәселелерді көтеріп, сын тұрғысынан қарауды бөлісу немесе пікірталас тудыру үшін қолданылады. Критикалық дизайнды Энтони Данн мен Фиона Раби өздерінің Dunne & Raby фирмасы арқылы танымал етті. Критикалық дизайн болашақтың кейбір аспектілерін физикалық түрде көрінелуге жасап, реакция тудыруға мүмкіндік береді. "Критикалық дизайн – бұл сындық ойдың материалдық нысандағы көрінісі. Бұл сөздермен емес, дизайн арқылы ойлау және дизайнның тілі мен құрылымын қолданып, адамдарды әрекетке түрту туралы". Оны сындық теориямен немесе Франкфурт мектебімен шатастыруға болады, бірақ олардың арасында байланыс жоқ.
Critical design uses design fiction and speculative design proposals to challenge assumptions and conceptions about the role objects play in everyday life. Critical design plays a similar role to product design, but does not emphasize an object's commercial purpose or physical utility. It is mainly used to share a critical perspective or inspire debate, while increasing awareness of social, cultural, or ethical issues in the eyes of the public. Critical design was popularized by Anthony Dunne and Fiona Raby through their firm, Dunne & Raby. Critical design can make aspects of the future physically present to provoke a reaction. "Critical design is critical thought translated into materiality. It is about thinking through design rather than through words and using the language and structure of design to engage people." It may be conflated with the critical theory or the Frankfurt School, but it is not related.
Анықтама
Сындық дизайн нысаны көрерменнің алдын ала түсініктерін күйретіп, нысан туралы, оның қолданылуы және айналасындағы мәдениет туралы жаңа ойлау жолдарын тудырады. Оның қарама-қарсысы – бекіту дизайны: қолданыстағы жағдайды нығайтатын дизайн. Жобаның сындық дизайн ретінде табысқа жетуі үшін көрерменнің ойша қатысуы және күтілгеннен де, әдеттегіден де тыс ойлауға дайын болуы қажет. Юмор маңызды, бірақ сатира мақсат емес. Көптеген сындық дизайнмен айналысатындар бұл терминге ешқашан құлақ қоймаған және/немесе өз жұмыстарын басқаша сипаттайды. Оны сындық дизайн деп атау оған көбірек назар аударуға және дизайнның проблемаларды шешуден асып түсетін қолданыстары бар екенін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл стиль немесе қозғалыс емес, көзқарас, әдіс емес, ұстаным. Сындық дизайн осы көзқарасқа сүйене отырып, тұжырымдамалар мен идеологияларды шығармашылықпен сынап, тұтыну мәдениетінен #MeToo қозғалысына дейінгі мәселелер бойынша пікір білдіру үшін жасалған нысандарды қолданады. Процестеріне қарамастан, сындық дизайнды дизайн зерттеулеріндегі бірегей тәсіл ретінде жиі талқылайды, мүмкін, оның кең таралған әлеуметтік, мәдени және техникалық сенімдерді сынауға бағытталғандығынан. Мұндай нысанды жобалау процесі, сондай-ақ нысанға байланысты презентация мен баяндама, қолданыстағы мәдени құндылықтар, мораль және тәжірибелер туралы ойларға жетелеуге мүмкіндік береді. Мұндай нысанды жасау кезінде сындық дизайнерлер әлеуметтік, мәдени немесе саяси үлгілерді көрсетуге арналған сценарийлерді жасау үшін зерттеу, пайдаланушы тәжірибесі, қайталау сияқты классикалық дизайн процестерін жиі қолданады. Қоғамды сынға алу идеясы жаңа емес.
A critical design object challenges an audience's preconceptions, provoking new ways of thinking about the object, its use, and the surrounding culture. Its adverse is affirmative design: design that reinforces the status quo. For a project to succeed in critical design, the viewer must be mentally engaged and willing to think beyond the expected and ordinary. Humor is important, but satire is not the goal. Many practitioners of critical design have never heard of the term itself, and/or would describe their work differently. Referring to it as critical design simply garners more attention to it, and emphasizes that design has applications beyond problem solving. It is more of an attitude than a style or movement; a position rather than a method. Critical design builds on this attitude by creatively critiquing concepts and ideologies using fabricated artifacts to embody commentaries around everything from consumer culture to the #MeToo Movement. Regardless of its processes, critical design is often discussed as a unique approach in Design Research, perhaps because of its focus on critiquing widely held social, cultural, and technical beliefs. The process of designing such an object, as well as the presentation and narrative around the object itself, allows for reflection on existing cultural values, morals, and practices. In making such an object, critical designers frequently employ classic design processes—research, user experience, iteration—while working to conceptualize scenarios intended to highlight social, cultural, or political paradigms. Design as societal critique is not a new idea.
Функция
Дизайн практикасына қатысты қарастырғанда, сындық дизайн дәстүрлі практикадан дизайндағы көзқарасты кеңейтеді. Бұл енді өнім дизайнындағы физикалық функцияны ғана ерекшелеумен шектелмейді, бірақ бұл сындық дизайның функциясы туралы пікір-таластарда белгісіздіктер тудырады, себебі ол дизайн саласында сақталады. Мэтт Малпас Ларри Лигоның функцияның бес түрін жіктеуін қарастырады: құрылымдық айқындау, физикалық функция, психологиялық функция, әлеуметтік функция және мәдени-экзистенциалдық функция. Оның мақаласында модернизм функция туралы ойлағанда физикалық пайдалылықты тар шеңберде қарастыратынын, бұл сындық дизайның функциясының екіұштылығына алып келеді деп талқылайды. Сындық дизайн дизайн объектілері мен практикасының қазіргі әлеуметтік, мәдени және этикалық салдарына назар аударғандықтан, ол сценарийлер ұсынуға мүмкіндік береді, мамандар мен жалпы халық арасындағы диалогты толықтырып, идеяға одан әрі өзгерістер енгізуге болатыннан бұрын халықтан кері байланыс жинауға көмектеседі.
To attribute to design practice, critical design broadens the vision in design from traditional practice. It is no longer limited to highlighting the physical function in product design, though this causes some ambiguities in the discussion of critical design's function as it maintains in design area. Matt Malpass addresses Larry Ligo's classification of five different types of function: Structural articulation, Physical function, Psychological function, Social function, as well as Cultural existential function in his article, with a further discussion of how Modernism leaves a narrower understanding of physical utility when we think about function, which leads to the ambiguity in critical design's function. As critical design focuses on present social, cultural, and ethical implications of design objects and practice, Critical design provides a stage to give scenarios, completes the dialog between specialists and the general public and helps to collect feedback from the public for further refinements before the idea is going too far for any changes.
Сыныптық ойын
Зерттеуші Мэри Фланаган 2009 жылы «Critical Play: Radical Game Design» кітабын жазды, дәл сол жылы Линдси Грейс «Critical Gameplay» жобасын бастады. Грейстің «Critical Gameplay» жобасы – сындық дизайнды қолданатын, халықаралық деңгейде көрсетілген бейнеойындар жинағы. Ойындар ойынның қалай жасалғаны және қалай ойналатыны туралы сұрақтар тудырады. «Critical Gameplay» жобасының «Wait» ойыны 2003 жылдан бері әлеуметтік өзгерістерге ең үлкен әсер еткен 5 маңызды ойынның бірі ретінде «Games for Change» атақ залы сыйлығына ие болды. Бұл жұмыс «Electronic Language International Festival», «Games, Learning & Society Conference», «Conference on Human Factors in Computing Systems» сияқты маңызды шараларда көрсетілді.
Researcher Mary Flanagan wrote Critical Play:Radical Game Design in 2009, the same year that Lindsay Grace started the Critical Gameplay project. Grace's Critical Gameplay project is an internationally exhibited collection of video games that apply critical design. The games provoke questions about the way games are designed and played. The Critical Gameplay Game, Wait, was awarded the Games for Change hall of fame award for being one of the 5 most important games for social impact since 2003. The work has been shown at Electronic Language International Festival, Games, Learning & Society Conference, Conference on Human Factors in Computing Systems among other notable events.
Сын-пікірлер
Сындық дизайн кеңінен танымал болғандықтан, кейбір адамдар оны әлдебір «дистопиялық сценарийлерді» көріне нәрсеге айналдырғаны үшін сынады. Бұл, шындығында, әлемнің кейбір аймақтарындағы нақты өмірлік жағдайларды көрсете алады. Кейбіреулер сындық дизайнды бай, қалалық, батыстық халықтың қорқыныштарына негізделген және қолданыстағы әлеуметтік мәселелермен байланыспайтыны деп санайды. Мысалы, дизайнерлер Майкл Бертон мен Мичико Ниттаның «Сәуле Республикасы» жобасы, MoMA-ның «Дизайн және зорлық-зомбылық» сериясының бөлігі ретінде, халық санының артуы мен азық-түлік жетіспеушілігінен зардап шеккен, ауыр өзгерістерге ұшыраған, үкімет тарапынан берілетін, қоректік блоктарға тәуелді қоғамды бейнелейді. Бұл жұмыстарға кейбір БАҚ-тың реакциялары жобаның «наивтігіне» сілтеме жасайды, ол «кейбіреулер үшін дистопиялық болатын, бірақ әлемнің басқа бөліктерінде ондаған жылдар бойы шындыққа айналған» сценарийді ұсынады.
As critical design has gained mainstream exposure, the discipline has been itself criticized by some for dramatizing so called 'dystopian scenarios,' which may, in fact, be reflective of real life conditions in some places in the world. Some see critical design as rooted in the fears of a wealthy, urban, western population and failing to engage with existing social problems. As an example, a project titled Republic of Salivation, by designers Michael Burton and Michiko Nitta, featured as part of MoMA's Design and Violence series, portrays a society plagued by overpopulation and food scarcity which is reliant on heavily modified, government provided, nutrient blocks. Certain media responses to the work, point to the "presumed naivety of the project," which presents a scenario that "might be dystopian to some, but in some other parts of the world it has been the reality for decades."
Сыншылардың қолдауы
2015 жылдың маусым айында Энтони Данн мен Фиона Рабиге бұл саланың қалыптасуына қосқан үлесі үшін алғашқы MIT Media Lab сыйлығы табыс етілді. Директор Джоичи Ито "[Данн мен Рабидің] сындық дизайнға жаңа көзқарасы және оның ғылым, технология, өнер және гуманитарлық ғылымдармен байланысы бүкіл әлемдегі дизайн білімі мен тәжірибесінің жағдайын өзгертті" деп мәлімдеді.
In recognition of their formalization of the field, Anthony Dunne and Fiona Raby were presented with the inaugural MIT Media Lab Award in June 2015 with director Joichi Ito pointing out that "[Dunne and Raby's] pioneering approach to critical design and its intersection with science, technology, art, and the humanities has changed the landscape of design education and practice worldwide."
Тұжырымдамалық өнермен айырмашылықтар
Концептуалды өнердің практикасы сындық дизайн сияқты өте ұқсас рөл атқарады, себебі екеуі де көпшілікке сынды көзқарастарды ұсынып, түрлі мәселелерге түсініктеме береді. Сондықтан, көпшілік бұл екі саланың аражігін ажыратуда шатасуы мүмкін. Алайда, Мэтт Малпас сындық дизайнердің дизайнерлік білім мен тәжірибеден алған дағдыларын қолдана беретінін, бірақ бұл дағдыларды нақты нәтижелерге емес, символдық, мәдени, экзистенциалды және дискурсивті тұрғыдан жұмыс істейтін дизайнға бағыттайтынын айтады. Сындық дизайн обьектілері жобалау принциптеріне сәйкес жасалады және жобалау мен жобалау зерттеу процесін қатаң сақтайды. Сонымен қатар, сындық дизайн обьектілері әрқашан адамдардың күнделікті өмірімен байланысты болады. Олар көбінесе нақты адамдарда сыналып, одан әрі дамыту үшін кері байланыс алады. Концептуалды өнер көбінесе галереялармен байланысты және оның процесінде әдетте көркемдік құралдар қолданылады.
Conceptual art practice has a very similar role as critical design since both of them are sharing critical perspectives to the public and being commentators to issues, the public may get confused to understand these two different fields. However, Matt Malpass points out that the critical designer still applies the skills from the training and practice as designer but re orientates these skills from a focus on practical ends to a focus on design work that functions symbolically, culturally, existentially, and discursively. Critical design objects are made precisely based on the design principles and carefully follow the design and design research process. Also, critical design objects always stay close to people's everyday life. They tend to be tested on real people and get feedback for further developments. Conceptual art usually associates with gallery spaces and mostly tends to apply the artistic media in the process.