Кіріспе

Линдер гипотезасы – халықаралық сауда үлгілері туралы экономикалық болжам: елдердің сұраныс құрылымдары неғұрлым ұқсас болса, соғұрлым көп сауда жасайды. Егер екі елдің талғамдары мен факторлық қорлары толықтай бірдей болса да, халықаралық сауда жалғаса береді (олар ерекшеленген тауарларды өндіруде мамандану арқылы салыстырмалы артықшылықты құрады).

Теорияның дамуы

Гипотезаны экономист Стаффан Буренстам Линдер 1961 жылы Леонтьев парадоксының эмпирикалық дұрыстығына күмән келтірген Леонтьев парадоксын шешудің мүмкін жолы ретінде ұсынды. Х–О теориясы халықаралық сауданың үлгілері әртүрлі елдердің салыстырмалы факторлық мүмкіндіктерімен анықталады деп болжайды. Еңбекке шаққанда салыстырмалы түрде жоғары капиталға ие елдер капиталды көп қажет ететін тауарларды өндіруге, ал (қозғалмайтын) капиталға шаққанда еңбекке ие елдер еңбекті көп қажет ететін тауарларды өндіруге бағытталған болар еді. Х–О және факторлық қорландыруға негізделген сауданың басқа теориялары халықаралық экономика саласында үстемдік құрды, дей тұрғанмен Леонтьев Х–О теориясын эмпирикалық тұрғыдан жоққа шығарды. Шындығында, Леонтьев АҚШ-тың (сол кездегі ең көп капиталға ие ел) негізінен еңбекті көп қажет ететін тауарларды экспорттағанын анықтады. Линдер Леонтьевтің нәтижелерімен сәйкес келетін сауданың баламалы теориясын ұсынды. Линдер гипотезасы факторлық қорландыруға негізделген, дәстүрлі ұсыныс теорияларына қарама-қарсы, сауданың сұранысқа негізделген теориясын ұсынады. Линдер ұқсас сұранысқа ие елдер ұқсас өнеркәсіптерді дамытады деп болжады. Осы елдер бір-бірімен ұқсас, бірақ ерекшеленетін тауарлармен сауда жасайды.

Эмпирикалық сынақтар

Линдер гипотезасын зерттеулер гипотезаға сәйкес келетін «Линдер эффектісін» байқады. Гипотезаның эконометриялық сынақтары әдетте елдің сұраныс құрылымын жан басына шаққандағы табысы арқылы шамалайды: әрбір тұтынушының табыс деңгейлері неғұрлым жақын болса, тұтынушылардың талғамдары да соғұрлым жақын болады деп есептеу ыңғайлы. (Яғни, әр тауарға пропорционалды сұраныс, мысалы, Энгель заңы бойынша азық-түлік және азық-түлік емес шығындарға қатысты, бір-біріне ұқсас болады.) Гипотезаны эконометриялық түрде сынау қиындық тудырды, себебі жан басына шаққандағы табысы ұқсас елдер көбінесе географиялық жағынан бір-біріне жақын орналасқан, ал екі ел арасындағы сауданың қарқындылығын түсіндіруде қашықтық өте маңызды рөл атқарады. Жалпы, Линдер эффектісі өндірілген тауарлар саудасында өндірілмеген тауарларға қарағанда маңыздырақ болып табылады, ал өндірілген тауарлардың ішінде бұл эффекті капитал тауарлары саудасында тұтыну тауарларына қарағанда және стандартталған өнімдерге қарағанда ерекшеленген өнімдерде күштірек байқалады.