Кіріспе
Кейінгі миоценнің геологиялық жасы Тортониялық – геологиялық уақыт шкаласында 11,608 ± 0,005 млн жыл бұрын мен 7,246 ± 0,005 млн жыл бұрын аралығындағы кеш миоценнің дәуірі немесе кезеңі. Ол Серраваллианнан кейін, ал Мессианнан бұрын келеді. Тортониялық шамамен Орталық Еуропаның Паратетис уақыт шкаласының аймақтық Паннониялық кезеңімен сәйкес келеді. Сондай-ақ, ол Еуропалық құрлық сүтқоректілерінің жоғарғы Астаракия, Валлесия және төменгі Туролия дәуірлерімен, Солтүстік Америка құрлық сүтқоректілерінің жоғарғы Кларендония және төменгі Хемфилия дәуірлерімен, Оңтүстік Америка құрлық сүтқоректілерінің жоғарғы Часикоан және төменгі Хуайкер дәуірлерімен тоспасады.
The Tortonian is in the geologic time scale an age or stage of the late Miocene that spans the time between 11.608 ± 0.005 Ma and 7.246 ± 0.005 Ma (million years ago). It follows the Serravallian and is followed by the Messinian. The Tortonian roughly overlaps with the regional Pannonian Stage of the Paratethys timescale of Central Europe. It also overlaps the upper Astaracian, Vallesian and lower Turolian European land mammal ages, the upper Clarendonian and lower Hemphillian North American land mammal ages and the upper Chasicoan and lower Huayquerian South American land mammal ages.
Анықтама
Тортониялық 1858 жылы швейцариялық стратиграф Карл Майер Эймар енгізген. Ол Италияның Пьемонт аймағындағы Тортона қаласының құрметіне аталған. Тортониялық қабатының негізі – ізбестік нанопланктон Discoaster kugleri және планктондық фораминифера Globigerinoides subquadratus түрлерінің соңғы рет кездесуімен белгіленеді. Бұл қабат сондай-ақ қысқа мерзімді нормальді поляризацияланған магниттік хронозона C5r.2n-мен де байланысты. Тортониялықтың Глобальды стандарттық бөлімі (GSSP) Анкона қаласының (Италия) жанындағы Монте-деи-Корви қимасында орналасқан. Тортонияның жоғарғы шегі (Мессинияның негізі) – планктондық фораминифера Globorotalia conomiozea түрінің алғашқы пайда болуы және C3Br.1r магниттік хронозонының орталық бөлігінде стратиграфиялық жағдайға ие.
Геологиялық тарихы
2020 жылы геологтар Йелоустоун ыстық нүктесімен байланысты жаңадан анықталған екі супервулкан жарылысын хабарлады, оның ішінде аймақтағы ең ірі және ең қатаң оқиға – Грейдің қонуы супержарылысы – оның көлемі кем дегенде 2800 км³ болды және шамамен 8,72 миллион жыл бұрын болған.