Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақпараттық жүйелердегі модельдеу перспективасы – жүйенің алдын ала таңдалған аспектілерін бейнелеудің ерекше жолы. Кез келген перспектива модель бейнелейтін нәрсенің әртүрлі фокусына, түсіндіруіне, мақсатына және визуализациясына ие. Модельдеу перспективаларын ажыратудың дәстүрлі тәсілдері – құрылымдық, функционалдық және мінез-құлқылық/процестік перспективалар. Бұл, ережелер, объектілер, коммуникация, актерлер мен рөлдер перспективаларымен бірге модельдеу тәсілдерін жіктеудің бір жолы болып табылады.
A modeling perspective in information systems is a particular way to represent pre selected aspects of a system. Any perspective has a different focus, conceptualization, dedication and visualization of what the model is representing. The traditional way to distinguish between modeling perspectives is structural, functional and behavioral/processual perspectives. This together with rule, object, communication and actor and role perspectives is one way of classifying modeling approaches.
Әдептік көзқарас
Мінез-құлқылық көзқарас жүйе динамикасын сипаттайды. Мінез-құлқылық көзқарастағы негізгі ұғымдар – күйлер және күйлер арасындағы өтулер. Күй өтулер оқиғалармен шақырылады. Күй өту диаграммалары (STD/STM), күй кестелері және Петри желілері – мінез-құлқына бағытталған белгілі модельдеу тілдерінің мысалдары. Нақты уақыт жүйелері мен телекоммуникация жүйелерінде әртүрлі типтегі Күй өту диаграммалары кеңінен қолданылады.
Behavioral perspective gives a description of system dynamics. The main concepts in behavioral perspective are states and transitions between states. State transitions are triggered by events. State Transition Diagrams (STD/STM), State charts and Petri nets are some examples of well known behaviorally oriented modeling languages. Different types of State Transition Diagrams are used particularly within real time systems and telecommunications systems.
Ережелер көзқарасы
Ережелер перспективасы мақсаттар мен құралдардың байланысын сипаттайды. Ереже көзқарасындағы негізгі ұғымдар – ереже, мақсат және шектеу. Ереже – актерлер тобының іс-әрекеттеріне ықпал ететін нәрсе. Ереженің стандарттық түрі: “ЕГЕР шарт болса, ДЕГЕНДЕ әрекет/өрнек” болып табылады. Ережелер иерархиясы (мақсатқа бағытталған модельдеу), Tempora және сарапшы жүйелері – ережеге бағытталған модельдеудің мысалдарының бір бөлігі.
Rule perspective gives a description of goals/means connections. The main concepts in rule perspective are rule, goal and constraint. A rule is something that influences the actions of a set of actors. The standard form of rule is “IF condition THEN action/expression”. Rule hierarchies (goal oriented modeling), Tempora and Expert systems are some examples of rule oriented modeling.
Нысанның перспективтілігі
Нысанға бағытталған көзқарас әлемді автономды, өзара байланыс жасайтын нысандар ретінде сипаттайды. Нысан – бірегей және өзгермейтін идентификаторы бар, сондай-ақ белгілі бір мәндермен анықталатын атрибуттар жиынтығынан тұратын "бірлік". Нысанның күйін тек нысан ішінде анықталған әдістер жиынтығы арқылы ғана өзгертуге болады. Күйдің мәніне тек нысанға оның әдістерінің бірін шақыру туралы хабарлама жіберу арқылы қол жеткізуге болады. Оқиға – бұл хабарлама алғанда операцияның іске қосылуы, ал нысанның өмір сүру кезеңіндегі оқиғалардың тізбегі нысанның өмірлік циклі немесе нысанның процесі деп аталады. Атрибуттар мен операциялардың анықтамалары бірдей бірнеше нысан нысан класының құрамына кіруі мүмкін. Бұл көзқарас бастапқыда нысанға бағытталған жүйелерді жобалау және бағдарламалау негізінде құрылған. Бірыңғай модельдеу тілі (UML) – нысандық көзқараста модельдеуге арналған кең таралған тіл.
The object oriented perspective describes the world as autonomous, communicating objects. An object is an “entity” which has a unique and unchangeable identifier and a local state consisting of a collection of attributes with assignable values. The state can only be manipulated with a set of methods defined on the object. The value of the state can only be accessed by sending a message to the object to call on one of its methods. An event is when an operation is being triggered by receiving a message, and the trace of the events during the existence of the object is called the object’s life cycle or the process of an object. Several objects that share the same definitions of attributes and operations can be parts of an object class. The perspective is originally based on design and programming of object oriented systems. Unified Modelling Language (UML) is a well known language for modeling with an object perspective.
Байланыс перспективасы
Бұл көзқарас философиялық лингвистиканың тіл/әрекет теориясына негізделген. Бұл көзқарас бойынша негізгі ұғым – адамдар/заттар бірлесіп, ішкі қарым-қатынас арқылы процеске/әрекетке қатысады. Сөйлеу актісі бес элементтен тұрады: сөйлеуші, тыңдаушы, уақыт, орын және жағдай. Бұл – қарым-қатынастың себебі мен мақсаты, онда қарым-қатынасқа қатысушылар өзара келісімге ұмтылады. Қарым-қатынас актісінде сөйлеуші әдетте үш талап қоя алады: шындық (затқа сілтеме жасау), әділдік (қатысушылардың әлеуметтік ортасына сілтеме жасау) және адалдық (сөйлеушінің жеке әлеміне сілтеме жасау).
This perspective is based on language/action theory from philosophical linguistics. The basic assumption in this perspective is that person/objects cooperate on a process/action through communication within them. An illocutionary act consists of five elements: Speaker, hearer, time, location and circumstances. It is a reason and goal for the communication, where the participations in a communication act is oriented towards mutual agreement. In a communication act, the speaker generally can raise three claims: truth (referring an object), justice (referring a social world of the participations) and claim to sincerity (referring the subjective world of the speaker).
Орындаушы мен рөлдің перспективасы
Актер мен рөлдік көзқарас – ұйымдық және жүйелік құрылымның сипаттамасы. Актер – басқа актердің тарихына ықпал ететін құбылыс ретінде анықталады, ал рөл – актер рөлді атқаратын кезде басқа актерлерден күтілетін мінез-құлық ретінде қарастырылады. Осы көзқарастардағы модельдеу объектіге бағытталған бағдарламалау тілдерімен және жасанды интеллекттегі интеллектуалды агенттермен жұмыс істеуге негізделген. I* – актерге бағытталған тілдің мысалы.
Actor and role perspective is a description of organisational and system structure. An actor can be defined as a phenomenon that influences the history of another actor, whereas a role can be defined as the behaviour which is expected by an actor, amongst other actors, when filling the role. Modeling within these perspectives is based both on work with object oriented programming languages and work with intelligent agents in artificial intelligence. I* is an example of an actor oriented language.