Кіріспе

Баглунг – Непалдың батысындағы Гандэки провинциясындағы муниципалитет, Катмандудан батысқа қарай орналасқан. Баглунг ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Баглунг Бени, Жалжала, Баглунг, Кушма, Катехола, Галкот, Фалавас және Джаймуни жергілікті биліктері кіретін орталық Кали Гандаки аңғарының халқы үшін бизнес, қаржы, білім беру, қызмет көрсету және денсаулық сақтаудың маңызды орталығы қызметін атқарады. Қала Непалдың солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс бағыттарында өтетін Калигандаки дәлізі тас жолы мен орталық таулы тас жолының қиылысында жатыр.

География және климат

Бағлунг базары Даулагири Гималай тауларының оңтүстігінде, Кали-Гандаки шатқалына қарайтын үстіңгі жазықта орналасқан. Үш жағынан тік жартастармен қоршалған. Қала шекарасы шамамен оңтүстікте Теуле-Хола, шығыста Кали-Гандаки өзені және солтүстікте Додени-Хола арқылы белгіленеді. Бағлунгта жылы жаз бен жұмсақ қыс болады. Жылдық орташа температура ең жоғары және ең төменгі шектері арасында өзгереді, бірақ жоғары температурадан асатын және төмен температурадан түсетін күндер сирек. 1982 жылы жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері тіркелді. Жаңбырдың көп бөлігі маусым мен қыркүйек айларында жауады. Жылдың қалған уақыты көбінесе құрғақ және күннөлді болады. Қала орталығында қар жауу өте сирек, бірақ қала шегіндегі биік жерлерде қыс айларында кейде қар жауады. Қала аумағындағы үлкен топографиялық айырмашылықтарға байланысты, ыстық субтропиктік климаттан бастап, қоңыржай таулық климатқа дейін әртүрлі климаттық жағдайлар кездеседі.

Тарих

Үндістан мен Непалдың қалған бөлігінен Муктинатхқа саяхаттайтын паломниктер мен оңтүстіктен астық алмастыруға, Тибеттен тұз алуға тырысқан саудагерлер ежелгі заманнан бері Калигандаки өзенінің жағасындағы сауда жолымен жүріп-келіп тұрды. Алайда, Калигандаки өзенінің жағасынан биік орналасқандығы және сауда жолының өзінде болғандықтан, бүгінгі Баглунг базары орналасқан аймаққа көбінесе ешкім бармады. Бұл аймақта ішуге және суаруға жарамды су көзі де жеткіліксіз болғандықтан, тұруға қолайлы емес еді. Аймақта 16 ғасырға дейінгі құрылыстар мен қоныстардың іздері табылмады, сондай-ақ 16 ғасырға дейінгі тарихи жазбаларда есімдері жоқ. Баглунгтегі қоныстанудың алғашқы нақты тарихы Парбат (кейін Галкот) патшалығының патшасы Пратапи Нараян билігінің басында, 16 ғасырдың басында кездеседі. 1534 жылы Парбат патшасы Пратапи Нараян Палпа патшасы Манимукунда Сеннің қызына үйленді. Той процессиясы Баглунгке жеткенде, патша арман көріп, Палпадан әкелінген Қалика қасиетті бейнесін осы жерде орнатуға шешім қабылдады. Қасиетті бейнесінің қорғаушысы Чакра Панварға Хадка атағы беріліп, қасиетті бейнесінің күтушісі ретінде қалуы сұралды. Оған сондай-ақ бүгінгі Баглунг базары орналасқан жер де сыйға берілді. Қасиетті бейнесін тасыған Магарлар Баглунгтің Лунг Гау ауданында қоныстанды. Ғибадатхана салынды және Чайтре Дашайн мерекесінде жыл сайынғы жәрмеңке басталды. Чакра Панвар Хадканың ұрпақтары Баглунгте суару каналдарын, жайылымдарды, суару орындарын, жеміс бақтарын жасап, алғашқы мекемелерді құрды. Баглунг сондай-ақ салық жинау және түсім алу бекеті ретінде де дамыды, өйткені Хадка отбасы жергілікті салық жинаушылар мен әскери командирлер ретінде қызмет етті. Үш жүз жыл өткен соң, Горха Парбат патшалығын басып алғаннан кейін, Бахтапурдан келген Невар саудагерлері Баглунгке келіп, тұрақты сауда үйлері мен базарды құрды. Осы кезеңде Баглунг "чхоти гауда" немесе аудан орталығы деп жарияланды және ресми сот, әскери, монета айналымы және салық кеңселері ашылды. Баглунг Рана режимі кезінде де әкімшілік орталық ретінде қызметін жалғастырды. Қазіргі аудандық және аймақтық жүйе құрылғаннан кейін Баглунг аймаққа қызмет ететін орталық ретіндегі мәртебесін сақтап қалды.

Көлік

Бірнеше жол жобаларының аяқталуы Баглунгты Непалдың маңызды солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс тас жолдары жүйесінің тоғысқан жеріне орналастырды. Тибетке солтүстікке қарай Мустанг арқылы және оңтүстік шекарадағы қалаларға дейін жалғасатын Калигандаки дәлізінің тас жолы салынды. Сондай-ақ, Непалдың шығыс және батыс бөліктерін байланыстыратын орта таулы тас жол да қаладан өтеді. Хари Бахадур Хадка есімімен аталған жол Баглунгті оңтүстіктегі Кушми Серамен байланыстырып, сонымен қатар Балева әуежайына жол ашады. Баглунг солтүстікке Мягди облысының Бени базарымен, ал Парбат облысының Кусма базарымен солтүстікке және оңтүстік-шығысқа қарай байланысады. Покхара-Баглунг тас жолы қаланы шығыстағы Покхарамен байланыстырады. Тағы бір маңызды жол желісі Баглунг базарынан басталып, Сигана, Гажа және Баренг арқылы өтіп, оңтүстіктегі Гульми ауданына жалғасады. Жақында, марқұм парламент депутаты Хари Бахадур Хадканың бастамасымен Баглунг базарын Бихумен байланыстыратын жол желісі аяқталды, ол Кате Холасының солтүстік беткейіндегі елді мекендер арқылы өтеді. Басты тас жолдармен қатар, қала мен айналасындағы ауылдық жерлерді байланыстыратын бірнеше тар, маусымдық топырақ жолдар да бар. Аймақта жаяу өткелдерге арналған аспалы көпірлер көптеп кездеседі. Осының нәтижесінде Баглунгті "аспалы көпірлер елі" деп атау қалыптасқан. Калигандаки өзеніндегі маңызды өткелдер Фарсе, Нирахе, Наяпул және Каяда орналасқан. Кая мен Кушманы байланыстыратын Калигандакидегі көпір Непалдағы ең биік және ең ұзын көпір болып ерекшеленеді. Нараянстан мен Кушманы байланыстыратын Калигандаки өзені арқылы механикалық кабельді арба жүреді. Қала шегінде көптеген өзендер мен салаларды кесіп өтетін тағы да көп аспалы көпірлерді табуға болады. Балевадағы Баглунг әуежайы (коды: BGL) қаладан оңтүстікке қарай 12 шақырым қашықтықта, Кусма аңғарының ар жағында орналасқан. Покхара-Баглунг тас жолының салынысымен бұл әуежай қолданыстан шықты. Су көлігі дерлік жоқ. Дегенмен, іргелес Кали-Гандаки өзені Непалдағы ең жақсы ақ су рафтингін ұсынады және жыл сайын көптеген адреналин жанкүйерлерін тартады.

Демография

Баглунг муниципалитетінде 57 823 тұрғын бар. Халықтың жылдық өсім қарқыны 3,03% (2011 жылғы санақ). Непали тілінен басқа, нэвари, гурунг, такали, тибет және магар тілдері де қолданылады. Баглунг – көпмәдени және көпұлтты қауымдастық. Халықтың көп бөлігі брахман, магар, четтри, чхантиал және далит этникалық топтарына жатады. Невар, гурунг және такали тайпаларының кіші топтары да осы аймақта тұрады. Баглунг тұрғындарының көпшілігі индуизм дінін ұстанады. Аймақта буддизм және ислам діндері де тараған. Дорпатан қаласында шағын тибеттік босқындар лагері орналасқан. 2011 жылғы Непал халық санағы бойынша Баглунг муниципалитетінің халқы 59 270 адамды құрады. Олардың 93,6%-ы непали, 3,6%-ы магар, 1,9%-ы нэвар, 0,2%-ы бходжпури, 0,1%-ы чхантиал, 0,1%-ы гурунг, 0,1%-ы хинди, 0,1%-ы майтхили, 0,1%-ы таманг, 0,1%-ы тару және 0,1%-ы басқа тілдерді ана тілі ретінде қолданады. Этностық/касталық құрамында 31,6% – таулық брахман, 24,6% – четтри, 15,5% – магар, 10,4% – сарки, 5,1% – ками, 4,7% – дамай/доли, 3,5% – нэвар, 1,3% – такури, 0,6% – мұсылман, 0,3% – чхантиал, 0,3% – маджи, 0,3% – таманг, 0,2% – гурунг, 0,2% – такали, 0,1% – басқа далит, 0,1% – гайн, 0,1% – кумал, 0,1% – рай, 0,1% – саньяси/даснамі, 0,1% – сонар, 0,1% – тели, 0,1% – тару және 0,2% – басқалар. Діни құрамында 92,9% – индуист, 5,7% – буддист, 0,6% – мұсылман, 0,5% – христиан, 0,1% – пракрити және 0,2% – басқалар. Сауаттылық деңгейі бойынша 79,3% оқи және жаза алады, 1,7% тек оқи алады, ал 18,9% оқи да, жаза да білмейді.

Экономика

Баглунг – бұрынғы аймақтық және аудандық орталық болатын қала. Мұнда көптеген мемлекеттік және мемлекеттік емес мекемелер орналасқан. Әкімшілік және қызмет көрсету орталықтары қала шегінде орналасқан. Жыл бойы үкіметтік, үкіметтік емес және саяси конференциялар мен митингілер жиі өткізіледі. Аймақта Непал армиясының, Непал полициясының және Непал қарулы күштерінің маңызды өкілдігі бар. Баглунг аймақтағы денсаулық сақтаудың маңызды орталығы. Дхаулагири аймақтық ауруханасы – аймақтағы медицинаның көптеген салалары бойынша мамандары бар денсаулық сақтаудың негізгі мекемесі. Бұл аурухана басқа аймақтық ауруханаларға жолдама беретін орталық ретінде де дамып келеді. Дхаулагири аймақтық ауруханасындағы Хари Кхадка травма орталығы – елдегі үш орталықтың бірі болып, шұғыл жәрдем көрсетуге арналған белгілі бір орталық. Соңғы жылдары қосымша медициналық қызметтер ұсынатын бірнеше жекеменшік ауруханалар ашылды. Баглунг – Калигандаки аңғарының банк және қаржы орталығы. Қаланың ішінде дерлік барлық ірі ұлттық банктердің филиалдары мен аймақтық кеңселері бар. Қаладан тыс орналасқан көптеген кооперативтер мен қаржы компаниялары да қаржылық қызметтер көрсетеді. Аймақ экономикасында ақша жіберу маңызды рөл атқарады. Көптеген адамдар шетелде және көршілес Үндістанда жұмыс істейді. Баглунг тұрғындары мен жақын аудандардағы адамдардың британ және үнді армиясына қатысу дәстүрі бар. Баглунг және аймақ Непалда шетелдегі жұмыстан түскен ақшалай аударымдар бойынша ең көп сома алатын аймақтардың бірі. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, Баглунгтегі зейнетақы төлеу кеңсесі арқылы бұрынғы әскери қызметшілерге бөлінген зейнетақы қоры шамамен 20 миллион АҚШ долларын құрады. Көлік саласы Баглунгта жұмыспен қамтудың маңызды көзі болып табылады. Көптеген шағын және орта кәсіпорындар автобус, джип және жүк тасымалы қызметтерін көршілес ауылдық қауымдастықтарға және елдің ірі қалаларына ұсынады. Қала жергілікті тұрғындар мен қонақтарға қызмет көрсететін көптеген дүкендер мен мейрамханаларға толы. Қалада азық-түлік дүкендері, газет орталықтары, жөндеу шеберханалары, тігіншілер, сұлулық салондары, киім және электроника дүкендері көптеп кездеседі. Шағын өнеркәсіп кәсіпорындары да бар. Өндірістік жұмыстардың көп бөлігі құрылыс материалдарын және үй жиһаздарын өндірумен шектеледі. Мектептер мен жоғары білім беру мекемелері де көптеген адамдарды жұмысқа орналастырады.

Қызықты орындар

Баглунгтен Гималай тауларының көрінісін тамашалауға болады. Бакунде және Панчакот Дхаулагири мен Аннапурна тауларының көрінісімен әсем. Аймақта теректі далалар, сарқырамалар, ормандар, терең шатқалдар мен үңгірлер көптеп кездеседі. Баглунгтің жер бедері жаяу серуендеуге, велосипед тебуге және рафтинг жасауға ыңғайлы, сондықтан ол адреналинге тойымсыз жандар үшін тартымды орын. Бұрын Баглунг Мустанг, Долпа және Дхаулагири тауына барушы саяхатшылардың бастапқы нүктесі болған. Бірақ жол желісінің кеңеюіне байланысты Баглунг қазір көбінесе осы аймақтарға саяхаттайтындар үшін тоқтау орны қызметін атқарады. Дорпатан аңшылық қорығы – Непалдағы жалғыз аңшылық қорығы, көк қой мен қар барысының мекені, ол да аудан шегінде орналасқан. Соңғы кезде аңшылық қорығына, Путха Гималай жотасына, Дхаулагири айналасындағы саяхатқа және «Геррилья жолына» қызығушылықтың артуы Баглунгты қайтадан туристік картаға енгізді. Аймақта бірнеше биік аспалы көпірлер бар. Олардың бірі – Непалдағы ең биігі, Балеваны қаланың оңтүстік шекарасында Калигандаки өзені арқылы Кушмамен байланыстырады. Екінші, қысқарақ көпір Катехола өзенінен өтіп, Титянгты қала орталығымен қосады. Баглунг пен оның төңірегіндегі бірнеше храмдар қажылық орындары болып табылады. Баглунгтағы ең танымал діни орын – жыл сайын мыңдаған қажылар келіп, құлшылық ететін Калиака Бхагавати храмы. Непалдағы ең ірі жәрмеңкелердің бірі жыл сайын Шаитра Дашайн мерекесінде өткізіледі. Панчакот Шри Муктинатх Баба Камалнайаначарьяның қолдауымен қажылық және діни білім беру орталығы ретінде дамытылуда. Балева Бхаиравстан – сейсенбі күндері көптеген ізбасарлар барып, дұға тартатын тау басындағы ежелгі храм. Балажи храмы, Құндуле, Гаурихат, Нирахехат, Ханияхат, Малика және Майкути – қажылар барып, құлшылық ететін басқа да орындар.

Мәдениет

Баглунг және оған жақын аудандар непалдық халық музыкасымен әйгілі. Осы аймақ халық музыкасының белгілі бір өкілдерін дүниеге әкелді. Чайте Дашайн мерекесінде жыл сайын өткізілетін халық әндері фестивалі бүкіл елден әртістерді қызықтырады. Соңғы жылдары The Sky Band, С. К. Шреста, Бикаш Шарма және Годхули Банд сияқты әртістердің музыкасы кең танылды.

Медиа

Қалада бірнеше FM радиостанциясы жұмыс істейді. Dhaulagiri Television телеарнасы, кабельдік жергілікті жаңалықтар мен ойын-сауық провайдері, осы қалада орналасқан. Қаланың әртүрлі ұйымдары күнделікті, апталық, екі апталық және айлық газеттер, журналдар мен мерзімдік басылымдарды шығарады.

2015 жылғы Непал жер сілкінісі

2015 жылдың 25 сәуірінде болған жер сілкінісінде қала дірілдеді. Дегенмен, сілкініс орташа болды және қала жер сілкінісінен аз ғана зақым көрді.