Кіріспе
Қаржылық бағалы қағаздарды сақтаушы депозитарий Орталық бағалы қағаздар депозитарийі (ОБҚД) – акциялар сияқты бағалы қағаздарды сертификатталған немесе сертификатталмаған (дематериализацияланған) түрде сақтайтын, меншік құқығын физикалық куәліктерді берудің орнына кітап арқылы оңай ауыстыруға мүмкіндік беретін мамандандырылған қаржы нарығы инфрақұрылымдық ұйымы. Бұл брокерлер мен қаржы компанияларына бағалы қағаздарды клиринг және есеп-айырысу жүргізуге қолжетімді бір орында сақтауға мүмкіндік береді. Бұл әдетте электрондық жолмен жасалады, бұл сауда аяқталғаннан кейін физикалық куәліктерді алмастыру қажет болған кездегідей, бұрынғыдан гөрі әлдеқайда жылдам және ыңғайлы. Кейбір жағдайларда бұл ұйымдар бағалы қағаздар аударымдарын, бағалы қағаздарды кепілге беруді және бағалы қағаздарды тоқтатуды клирингтеу және есеп айырысу сияқты операцияларды орталықтандырылған түрде салыстырып, өңдейді. Қазіргі заманғы корпоративтік қарыз нарықтарында инвесторлар ОБҚД арқылы кепілдік алады. ОБҚД бағалы қағаздардың иелері үшін сенімді сақтаушы ретінде әрекет етеді, кепілдік сақталады және міндеттемелер орындалмаған жағдайда несие берушілерге автоматты түрде беріледі.
A central securities depository (CSD) is a specialized financial market infrastructure organization holding securities like shares, either in certificated or uncertificated (dematerialized) form, allowing ownership to be easily transferred through a book entry rather than by a transfer of physical certificates. This allows brokers and financial companies to hold their securities at one location where they can be available for clearing and settlement. This is usually done electronically, making it much faster and easier than was traditionally the case where physical certificates had to be exchanged after a trade had been completed. In some cases these organizations also carry out centralized comparison, and transaction processing such as clearing and settlement of securities transfers, securities pledges, and securities freezes. In modern corporate debt markets, investors achieve collateralization through CSDs. The CSDs operate as trustees for the owners of the security whereby the collateral is stored and automatically transferred to the lenders in case of non performance.
Қолданылу аясы
ХҚҚО ұлттық немесе халықаралық болуы мүмкін, сондай-ақ ол мемлекеттік облигациялар сияқты нақты бағалы қағаздар түріне қатысты болуы мүмкін.
Ұлттық орталық бағалы қағаздар депозитарийі
Көптеген елдерде дәстүрлі түрде ұлттық қор биржасымен байланысты бір ұлттық депозитарий (ХҚКО) бар. Бұл ұйымдар әдетте үкімет тарапынан қатаң реттеледі және бағалы қағаздармен сауда жасалатын биржалардан тәуелсіз болуы немесе болмауы мүмкін.
Халықаралық бағалы қағаздар орталық депозитарийі (ICSD)
Халықаралық ЦДҚ – еурооблигациялар сияқты халықаралық бағалы қағаздар бойынша мәмілелерді қамтамасыз ететін орталық бағалы қағаздар депозитарийі, алайда олардың көпшілігі түрлі ішкі бағалы қағаздар бойынша мәмілелерді де жүзеге асырады, әдетте жергілікті ЦДҚ-мен тікелей немесе жанама (жергілікті агенттер арқылы) байланыс арқылы. Халықаралық ЦДҚ-ға Clearstream (бұрынғы Cedel), Euroclear және SIX SIS жатады. АҚШ Депозиттік сенімгерлік компаниясы (DTC) ICSD емес, ұлттық ЦДҚ ретінде қарастырылса да, 100-ден астам елден келген АҚШ-тан тыс бағалы қағаздар мен американдық депозиттік түбіртектерде 2 триллион доллардан астам сақтайды.
Функциялар
Сақтау бағалы қағаздары демотериалданған түрде, тек тіркеу нөмірімен (бір немесе бірнеше "глобал" сертификаттармен) немесе Орталық депозитарийде (ОД) физикалық түрде ұсталмай, бекітілген күйде болуы мүмкін. Депозиттерді және алуларды қолдау трансферт-агент және/немесе эмитенттер мен ОД арасындағы қатынасты қамтиды. Бұл сондай-ақ ОД-нің андеррайтинг процесінде немесе нарықта жаңа шығарылымдарды тізімге енгізудегі рөлін де қамтиды. Дивидендтерді, пайызды және негізгі соманы өңдеу, сондай-ақ корпоративтік іс-шаралар, оның ішінде уәкілдік дауыс беру. Төлем және трансферт-агенттер, сондай-ақ эмитенттер ОД ұсынатын қызметтер деңгейіне және осы ұйымдармен арадағы қарым-қатынасына байланысты осы процестерге қатысады. Басқа қызметтер ОД негізгі қызметтерден өзге қосымша қызметтер ұсынады. Бұл қызметтерге бағалы қағаздарды беру және алу, сәйкестендіру, репо операцияларын жүзеге асыру немесе ISIN кодымен көмектесу кіреді. Кепілдік Орталық депозитарийлер акцияларды және бағалы қағаздарды кепілге алу мүмкіндігін ұсынады. Әр ел кепіл берушінің және кепіл алушының мүдделерін қорғау үшін заңнамалық базаны қамтамасыз етуге міндетті. Дегенмен, осы қызметтерге байланысты тәуекелдер мен жауапкершіліктер бар, оларды әрбір нарықты талдау және бағалау кезінде жеке-жеке қарастыру қажет.