Кіріспе
Көне патшалық әулет Мидия әулеті, ежелгі грек тарихшысы Геродоттың айтуынша, Мидия империясында 150 жыл билік еткен төрт патшадан тұратын әулет болды. Дегенмен, алғашқы екі патша – Диокес пен Фраорт – замандас дереккөздерде есімдері аталмайды. Ғалымдар оларды сол аймақта және дәуірде өмір сүрген басқа да есімді тұлғалармен сәйкестендіруге тырысты. Саргон II тұсындағы неоассириялық мәтіндерде Дайакукко деген атпен белгілі маннеялық басшы туралы бірнеше мәлімет бар, ол Диокеске ұқсауы мүмкін. Осы мәтіндерде Дайакукко Манея провинциясының әкімі ретінде Урарту патшасымен бірігіп, Манея билеушісіне қарсы күш білдіргені айтылады. Ол Саргонның қолына түсіп, б.з.д. 715 жылы отбасымен бірге Сирияға жер аударылды, ол жерде де қайтыс болған болуы мүмкін. Геродоттың скифтердің мидиялықтарды шамамен 28 жыл билегенін айтуына сүйене отырып, ғалымдар Мидия тарихының басталуын б.з.д. 728 жылға жылжытты. Бұл оларға екінші мидиялық патша Фраортты б.з.д. 672 жылы Ассирияға қарсы мидиялық көтерілістің көшбасшысы Каштаритимен сәйкестендіруге мүмкіндік берді. Бұл сәйкестендіру б.з.д. 522 жылы парсы патшасы Ұлы Дарийге қарсы көтерілген Фравартис (немесе грекше Фраорт) деген қорқыныш туралы Бехистун жазуындағы мәлімдемеге негізделген, ол өзін «Киаксар әулетінен» шыққан XšaØrita деп жариялаған. Егер Диокестің билікке келуі б.з.д. 728 жылға жылжытылса, әулеттің абсолюттік хронологиясы былай көрсетілуі мүмкін: Билеуші Билік ету мерзімі Диокес б.з.д. 672–640 жж. 32 жыл Фраорт б.з.д. 640–620 жж. 20 жыл Мадис (скиф билігі) б.з.д. 635–615 жж. 20 жыл Киаксар б.з.д. 620–584 жж. 36 жыл Астиаг б.з.д. 584–550 жж. 34 жыл Осылайша, Грантовскийдің пікірінше, Мидия әулеті барлығы шамамен 120 жыл өмір сүрді. Диокес ассириялық билікті тоқтатып, Мидия әулетіне негіз салды. Фраорт парсыларды бағындырды. Киаксар б.з.д. 612 жылы ассириялықтар жеңілгеннен кейін Жоғарғы Азияны жаулап ала бастады, ал олардың империясы б.з.д. 550 жылға дейін сақталды. Скифтердің мидиялықтар және басқа да елдерге билік етуі туралы Геродоттың мәлімдемесі аңызға толы және сенімсіз, өйткені ол б.з.д. 7 ғасырдағы мидиялықтардың нақты тарихымен және көне Таяу Шығыстың қалған тарихымен үйлеспейді. Геродоттың тағы бір мәлімдемесінде мидиялықтар Солтүстік Азияны 128 жыл бойы басқарғандығы айтылады. Егер бұл сан дұрыс болса, онда Мидия әулетінің басталуы б.з.д. 678 жылға, яғни ассириялықтарға қарсы көтерілістен бірнеше жыл бұрын жатуы керек. Геродоттың мәліметтеріндегі көрінетін қайшылықты келісуге болады. Геродот Диокеске 53 жыл, ал Фраортке 22 жыл билік етуді жатқызады. Джордж Роулинсон Фраорт 53 жыл, ал Диокес 22 жыл билік еткенін ұсынды. Осы өзгерістермен Фраорттың билігі б.з.д. 678 және 625 жылдар аралығында болған деп есептеуге болады. Осылайша, Роулинсонның пікірінше, Диокестен кейінгі үш патшаның билік ету мерзімінің қосындысы (53+40+35) Геродот айтқан 128 жылға тең болады. Бұл оқиғада Фраорт ассириялық билікті жойған және Геродоттың айтуынша, парсы тайпаларына шабуыл жасап, Азиядағы көптеген халықтарды бағындыра бастаған. Сондықтан, 128 жылдық мидиялық үстемдіктің басталуы Каштарити/Фраорттың билікке келуімен байланысты болуы мүмкін, ол неоассириялық империяға қарсы сәтті көтерілістен бірнеше жыл бұрын билік ете бастады және 53 жыл билік жүргізді. Бұл оқиғада Фраорттың әкесі Диокес басқа мидиялық тайпалардың арасында билікті нығайта бастаған басшы болған. Ол тек Мидия патшасының есімін алған негізін қалаушы болуы мүмкін. Диаконовтың пікірінше, Геродот хронологияны оңайлатып, Диокеске бірнеше буын мидиялық басшылардың істерін жатқызған болуы мүмкін, осылайша оған билікке негіз салуды таңдаған. Киаксар Вавилониямен бірлесіп, неоассириялық империяны жаулап алып, Азияның Халис өзенінен шығысқа қарайғы бөліктеріне мидиялық билігін орнатты. Бұл гипотеза бойынша, Мидия патшаларының хронологиясы былай болуы мүмкін: Аты-жөні: 28 жыл: Арбасис 50 жыл: Модасис 30 жыл: Сосармус 50 жыл: Артикас 22 жыл: Арбинес 40 жыл: Артеус 22 жыл: Артинес 40 жыл: Артибарас Аспадас (Апандас) / Астиаг (Астиагас)
The Median dynasty was, according to the ancient Greek historian Herodotus, a dynasty composed of four kings who ruled for 150 years under the Median Empire. However, Deioces and Phraortes, the first two kings, are not mentioned in contemporary sources. Scholars have tried to identify them with other named individuals from the same region and era. In Neo Assyrian texts from the time of Sargon II, there are several mentions of a Mannean chieftain named Daiaukku, who may be identified with Deioces. These same texts mention that Daiaukku, as the governor of the province of Mannea, joined the king of Urartu against the Mannean ruler. He was captured by Sargon and, in 715 BC, exiled along with his family to Syria, the apparent location of his eventual death. Based on Herodotus' assertion that Scythian rule over the Medes lasted about 28 years, scholars advanced the start of the Median chronology to the year 728 BC. This allowed them to identify Phraortes, the second Median king, with Kashtariti, the leader of the Median revolt against Assyria in 672 BC. This identification is based on the Behistun Inscription statement of a fear called Fravartis (or Phraortes in the Greek transcription), who revolted against the Persian king Darius the Great in 522 BC, claiming to be XšaØrita "of the family of Cyaxares". If the beginning of Deioces' reign is moved to 728 BC, the absolute chronology of the dynasty can be presented as follows:
Ruler Reign Length of reign Deioces 672–640 BC 32 Phraortes 640–620 BC 20 Madyes (Scythian rule) 635–615 BC 20 Cyaxares 620–584 BC 36 Astyages 584–550 BC 34
Thus, according to Grantovski, the Median dynasty existed for a total of about 120 years. Deioces ended Assyrian rule and founded the Median dynasty. Phraortes subjugated the Persians. Cyaxares began to conquer Upper Asia when the Assyrians were defeated in 612 BC, and their empire lasted until 550 BC. As for Scythian domination over the Medes and other countries, Herodotus' declaration has a legendary and unreliable character, as it cannot be reconciled with the real history of Medes in the 7th century BC, and with the history of all the rest of the ancient Near East. Another account, also by Herodotus, states that Medes ruled northern Asia for 128 years. If this number is correct, then the beginning of the Median dynasty should be dated to the year 678 BC, which was a few years before the revolt against the Assyrians. It is possible to reconcile the seeming contradiction of Herodotus' data. Herodotus attributes 53 years of reign to Deioces, and 22 years to Phraortes. George Rawlinson proposed, instead, that Phraortes ruled for 53 years, and Deioces for 22 years. With this change, Phraortes' reign can be dated to between 678 and 625 BC. This way, according to Rawlinson, the sum of the reigns of the three kings (53+40+35) after Deioces would then be the 128 years that Herodotus mentioned. In this account, Phraortes was the one who ended Assyrian rule and, as Herodotus claims, attacked the Persian tribes and began to subjugate many other peoples in Asia. Therefore, the starting point of the 128 year period of Median supremacy is likely to have been the accession of Kashtariti/Phraortes, who began ruling a few years before the successful revolt against the Neo Assyrian Empire, and reigned for 53 years. In this account, Deioces, Phraortes' father, was likely a tribal leader who began to consolidate power among the other Median tribes. It is possible that he was just the eponymous founder of the Median royal house. According to Diakonoff, Herodotus may have oversimplified the chronology, and transferred to Deioces the activities of several generations of Median chiefs, thus attributing to him the founding of the fear realm. Cyaxares, in coalition with Babylonia, conquered the Neo Assyrian Empire and established Median rule over the parts of Asia that are east of the river Halys. Under this hypothesis, the chronology of the Median kings can be presented as follows:
! Name(s)
|
| 28 years
| Arbaces
|
| 50 years
| Maudaces
|
| 30 years
| Sosarmus
|
| 50 years
| Artycas
|
| 22 years
| Arbianes
|
| 40 years
| Artaeus
|
| 22 years
| Artynes
|
| 40 years
| Artibaras
|
|
| Aspadas (Apandas)/Astyages (Astyigas)
|}
Шежіресі
Геродот, Беросс және Ктесий тарихшыларының жазбаларына сәйкес, Мидия әулетінің шежіресі және оның вавилондықтармен, лидиялықтармен және парсылармен туыстығы. Беросстің сөзіне қарағанда, Навуходоносор Астиагестің қызы Амитиске үйленген. Амитис Астиагестің қызы бола алмайды, себебі ол Набополассар билік еткен кезде бала тууға тым жас еді, сондай-ақ ол әлі патша болған жоқ; Амитис Циаксардың қызы болған және демек Астиагестің қарындасы болуы мүмкін. Астиаг Арениске үйленген болуы мүмкін, бірақ оның ұлдары немесе қыздары болды ма, әлі белгісіз. Геродот пен Ксенофонт оның Мандане есімді қызы болғанын айтады, ол Камбиз I-ге үйленіп, Ұлы Кірдің анасы болған. Ктесий бұл мәлімдеменің рас еместігін жоққа шығарып, Астиагтың Амитис есімді қызы болғанын, ол Спитамасқа үйленген, ал ол қайтыс болғаннан кейін Ұлы Кірге үйленгенін мәлімдеді.