Кіріспе
"Тіршілік ету" еврейше Chai немесе Hai ([[wikt:חַי "тіршілік ету" ) - қазіргі еврей мәдениетінде көрнекті орын алатын символ; сөздің еврей әріптері көбінесе визуалды символ ретінде қолданылады.
Chai or Hai ([[wikt:חַי "living" ) is a symbol that figures prominently in modern Jewish culture; the Hebrew letters of the word are often used as a visual symbol.
Тарих
"Джиудейс Дейли Форвард" газетінің айтуынша, оны амулет ретінде қолдану 18 ғасырдағы Шығыс Еуропадан бастау алған. Чай символы ретінде ортағасырлық Испанияға барып такалады. Еврей мәдениетіндегі символ ретінде әріптер еврейлердің алғашқы тамырына барып такалады. Талмудта әлемнің Тораның тармақтарын құрайтын еврей әріптерінен жаратылғаны айтылады. Ортағасырлық Кабалада Чай - Құдайдың ең төменгі (физикалық жазықтыққа жақын) эманациясы. XVI ғасырдағы грек раввині Шломо Хакохен Солоникидің "Зохар" кітабындағы түсіндірмесіне сәйкес, Чай символы Каббала мәтіндерінде Құдайдың "Ратзон" немесе мотивация, ерік, муза деген атрибутымен байланысты. Яһуди түсіндірмелері Тораның кейбір тармақтарына сөзді негізгі тақырып ретінде ерекше ұзақ уақыт береді. Үш мысал: Леуіліктер 18:5 וָחַי בָּהֶם 'Chai Bahem', 'and you shall live by [this faith]' (осы сеніммен өмір сүру) (осы сеніммен өмір сүруден басқа), Мұсаның өлімінен кейінгі мұрасына қатысты бөлімнің бөлігі. Заңды қайталау 30: 15 "Міне, бүгін мен сендерге өмір мен өлімді, жақсы мен жаманды таңдап алуға мүмкіндік бердім. "Мен бүгін сенің алдыңда өмір мен игілікті, өлім мен зұлымдықты ұсынып отырмын. Мен саған бүгін бұйырамын: Құдай Иеңді сүй, Оның жолымен жүр, Оның өсиеттері мен ережелерін, шешімдерін орында. Сонда сен тірі қаласың". Ежелгі яһудилердің бірде-бір түсіндірмешісінің бұл тармаққа қатысты түсініктемесі жоқ. Шема намазы да Чайдың маңыздылығы туралы айтады, яғни яһудилердің мәдени өмір салтын ұстану және өмір сүру. Талмуд заманында қолданылған екі жалпы еврей есімі осы символға негізделген, әйелдік Chaya, еркектік Chayim. Яһудилердің тосты (шарап сияқты алкогольді сусындар) - "l'chaim", "өмірге". Бұл 1945 жылы 20 сәуірде Берген-Белсен концлагерінен аман қалған еврейлердің босатылғаннан кейін бес күн өткеннен кейін жазылған BBC жазбасында естіледі. Бұл соғыс басталғаннан бері Германия жерінде алғаш рет ашық түрде өткізілген діни демалыс күні болатын. Айналасында әлі де өлім-жітім болып жатқан адамдармен аман қалғандар "Хатиква" әнін шырқады. "Хатиква" аяғында британдық армияның капелланы Лесли Хардман: "Ам Исраэль Чай!" деп айқайлайды. ("Исраил халқы тірі!") 1983 жылғы "Евровидение" ән байқауында, Шоадан кейін төрт он жыл өткен соң Германияда Израиль "Ам Исраэль чаи" саптарын қамтитын Офра Хаза орындаған "Чай" әнін орындады. Бірнеше еврей радиостанцияларының атауларында сөз бар, соның ішінде Кол Чай (Израиль), Радио Джей (Аргентина) және ЧайФМ (Оңтүстік Африка).
Чай зергерлік бұйымдары
Елвис Пресли өмірінің соңына таман өнер көрсеткен кезде шай шағасын киген. Бейсбол жұлдызы Род Кереу өзінің ойын күндері шай шағасын киіп жүрді; 2010 жылы Vibe журналының мұқабасында шай шағасын киіп жүрді.