Кіріспе

Престерон қосылысы DHEA-ның дәрі ретінде немесе диеталық қосымша ретінде медициналық қолданысы.

Менопауза

Прастерон кейде менопаузалық гормондық терапияда андроген ретінде қолданылады. Прастеронның өзімен қатар, ұзақ әсер ететін эфирлі продәругі, прастерон энантаты, эстрадиол валератымен бірге менопаузалық симптомдарды емдеу үшін Gynodian Depot таңбасымен қолданылады. Қазіргі кезде менопаузалық және постменопаузалық әйелдерге DHEA қосымшасын қабылдаудың қандай да бір пайдасы туралы деректер нақты емес. Прастеронды (DHEA) постменопаузалық әйелдерде қосымша қабылдау E1, E2, тестостерон, DHEA және DHEAS сарысу деңгейлерін арттыруға, ал SHBG деңгейін төмендетуге әкелуі мүмкін, бірақ DHEA қосымшасын қабылдаудың постменопаузалық әйелдердегі пайдасы туралы қазіргі деректер нақты емес – кейбір зерттеулер әл-ауқаттың жақсаруы, жыныстық функция және мүмкін менопаузалық симптомдардың азаюы сияқты әлеуетті пайдаларды көрсетеді, бірақ бұл нәтижелер барлық жағдайда келісім тапқан жоқ. Сонымен қатар, DHEA қосымшасын ұзақ мерзімді қолданудың қауіпсіздігі туралы мәліметтер жеткіліксіз, бұл маңызды мәселе. Бұл әсіресе маңызды, өйткені DHEA қосымшасын қабылдау эстрогенге қолжетімділіктің артуына әкелуі мүмкін, бұл гормоналды деңгейге сезімтал жағдайларға әсер етуі мүмкін. Бұл жағдайда прастеронның әсер ету механизмі белгісіз, бірақ бұл прастеронның андрогендер мен эстрогендерге жергілікті метаболизмімен байланысты болуы мүмкін. Прастеронның эфирлі продәругі, прастерон Жапонияда жатыр мойнының жетілмеуі және бала туған кезде жатыр мойнының кеңеюіне емдеу үшін инъекция ретінде қолданылады.

Қол жетімді нысандар

Прастерон бұрын Ұлыбританияда Diandrone тауарлық атауымен 10 мг мөлшеріндегі ауызға қабылданатын таблетка түрінде фармацевтикалық препарат ретінде сатылған.

Жанама әсерлер

Прастерон адам ағзасында табиғи түрде өндіріледі, бірақ оны қолданудың ұзақ мерзімді салдары көбінесе белгісіз. Тағы бір зерттеуде 8 апта бойы күніне 400 мг-ға дейін доза қолданылды, онда аздаған қолайсыз құбылыстар тіркелді. Ұзақ мерзімді зерттеуде 50 мг прастеронды 12 ай бойы қабылдаған пациенттерде байқалған жанама әсерлердің саны және ауырлығы аз болды. Тағы бір зерттеуде 10 ай бойы 50 мг прастерон дозасы берілді, онда ешқандай қауіпті қолайсыз оқиғалар тіркелмеді. Гормондық прекурсор ретінде прастеронның гормондық метаболиттерінен туындауы мүмкін жанама әсерлер туралы хабарламалар бар. Прастеронды ұзақ мерзімді қолданудың қауіпсіздігі белгісіз. Кейбір зерттеушілер прастерон қоспалары сүт безінің қатерлі ісігі, простата қатерлі ісігі, жүрек аурулары, қант диабеті сияқты аурулардың қаупін арттыруы мүмкін деп санайды. Прастерон жүктілік, бала емізу, гормоналды сезімтал жағдайлар, бауыр проблемалары, қант диабеті, депрессия немесе көңіл-күйдің бұзылуы, поликистоздық жұмыртқалар синдромы (ПЖС) немесе холестериннің жоғарылауы бар адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін. Прастеронның тіпті өте жоғары дозаларда да (мысалы, рецептсіз қоспаның ұсынылған дозасынан 50 есе жоғары) аздаған немесе мүлдем жанама әсерлері болмайды деген хабарламалар бар. Дегенмен, әйелдерде еркексіну және басқа да андрогендік жанама әсерлер, ал ерлерде гинекомастия және басқа да эстрогендік жанама әсерлер пайда болуы мүмкін. Прастерон организмде андрогендер мен эстрогендерге – андростендион, тестостерон, эстрон, эстрадиол және эстриолға дейін метаболизденеді.

Метаболизм

Прастерон сондай-ақ өз белсенді метаболитіне қайтымды түрде өзгереді. Бұл түрлену бүйрек үсті бездерінде де, перифериялық тіндерде де жүзеге асады. Прастерон әйелдерде тестостерон деңгейін сенімді түрде арттырса да, ерлерде осылай болмайды. Бүйрек үсті безінің жетіспеушілігі бар адамдарда тәулігіне 20-50 мг дозадағы прастерон ДГЭА және ДГЭА S деңгейін жас, сау ересектердегідей физиологиялық деңгейге келтіруі анықталды.

Деривативтер

Прастерон медициналық мақсатта C3β эфирлері – прастерон энантаты және прастерон сульфаты түрінде қолданылады. Прастеронның 5α-тотығытылған және δ1 (1(2) дегидрогенделген) аналогы – 1 дегидроэпиандростерон (1 DHEA немесе 1 андростерон), ол 1 тестостеронның прогормоны (δ1 DHT немесе дигидробольденон) болып табылады. Флуастерон (3β-дегидрокси 16α флуоро DHEA) – прастеронның туындысы, гормоналды активтілігі минималды немесе жоқ, бірақ басқа биологиялық активтіліктері сақталған. 4 мг эстрадиол валерат және 200 мг прастерон энантатының майлы ерітіндідегі комбинациясы 1978 жылы Еуропада Gynodian Depot таңбасымен бұлшыққа инъекция арқылы менопаузалық гормондық терапияда қолдану үшін енгізілді. 1980-жылдардың басында прастерон қолжетімді болды және АҚШ-та рецептсіз қосымша ретінде кеңінен сатылды, негізінен салмақ жоғалтуға көмектеседі. Ол «ғажайып дәрі» деп сипатталды, қартаюға қарсы, семіздікке қарсы және қатерлі ісікке қарсы әсерлері бар деп есептелді. 2001 жылы Genelabs жүйкелік қызыл жегіш (SLE) ауруын емдеу үшін прастеронға қатысты жаңа дәрілік өтінішті FDA-ға ұсынды. Бұл препаратта прастерон бар алғашқы дәрі болды, ол осы елде FDA-мен мақұлданды. Латын тілінде оның жалпы атауы – prasteronum, француз тілінде – prastérone және француз тіліндегі халықтық атауы, ал неміс тілінде – prasteron. 1996 жылы «Орландо (Флорида) Сентинел» газетінің тілшісі Гарри Вессел ДГЭА туралы былай деп жазды: «Мыңдаған адамдар осы құмарлыққа ілесіп, денсаулық сақтау дүкендерінен, дәріханалардан және каталогтардан сатып алып жатыр», бірақ «медициналық қоғамдастықтағы көптеген мамандар мұндай ынтаны ерте деп санайды». Ол «Time, Newsweek және USA Today сияқты ұлттық басылымдар жақында гормон туралы мақалалар жариялаған, ал бірнеше ірі баспагерлер оны мақтап кітаптар шығарған» деп атап өтті. Оның мақаласы АҚШ-тың басқа газеттерінде кеңінен таратылды және қайта басылды. Бұл өнім «бодибилдерлерге кеңінен сатылып, қолданылып келді» деп 2012 жылы доктор Пол Донахью King Features синдикаты үшін жазды.

Австралия

Австралияда прастеронды сатып алу үшін рецепт қажет, онда ол АҚШ-тағы қосымша дүкендердегі бос сатуға қарағанда салыстырмалы түрде қымбат. Австралия кедені прастеронды "анаболикалық стероид(тер) немесе прекурсор(лар)" деп жіктейді, сондықтан гормонға жарамды рецепті және импорт рұқсаты болмаса, оны елге кеден арқылы әкелу мүмкін емес.

Канада

Канадада прастерон – Бақыланатын дәрілер және заттар туралы заңның IV кестесінің 23-тарауында тізімделген бақыланатын препарат, сондықтан ол тек рецепт арқылы қолжетімді.

Ұлыбритания

Прастерон анаболикалық стероид тізіміне енгізілген, демек ол C класты бақыланатын препарат болып табылады.

Америка Құрама Штаттары

Прастерон АҚШ-та диеталық қосымша ретінде сатуға рұқсат етілген. Қазіргі таңда ол 1994 жылға дейін сатылғандықтан "Ескі диеталық ингредиент" ретінде тіркелген. Прастерон 1990 және 2004 жылғы анаболикалық стероидтерді бақылау туралы заңдардан ерекше босатылған.

Спорт және жеңіл атлетика

Прастеронды спорт жарыстарында қолдануға тыйым салынған. Олимпиада және басқа да спорт түрлеріндегі допингке қарсы тексеруді басқаратын ұйым. Юлия Ефимова 50 метр және 200 метрлік кеуде сүзгісінде әлемдік рекордты иеленеді, сондай-ақ 2012 жылғы Лондон Олимпиадасында 200 метрлік кеуде сүзгісінде қола медаль жеңіп алды. Ол прастеронға допинг тестілеуде оң нәтиже берді. Рашард Льюис, сол кезде «Орландо Мэджик» командасында ойнаған, прастеронға оң нәтиже берді және 2009-10 маусымының басынан бұрын 10 ойынға қатысудан шеттетілді. 2016 жылы ММА спортшысы Фабио Малдонадо UFC-де өнер көрсеткен кезінде прастерон қабылдағанын мәлімдеді. 2011 жылдың қаңтарында НБА ойыншысы О.Дж. Майо прастеронға оң нәтиже бергені үшін 10 ойынға тоқтатылды. Майо прастеронды қолдануын «көңілсіз қателік» деп атады, ол прастеронның рецептсіз сатылатын қосымшада болғанын және НБА осы қосымшаға тыйым салғанын білмегенін айтты. Майо лига 1999 жылы допингке қарсы тестілеуді бастағаннан бергі өнімділікті арттыратын препараттарға оң нәтиже берген жетінші ойыншы болды. Олимпиаданың 400 метрлік жүгірісінде жеңімпаз атанған Лашоун Меррит 2010 жылы прастеронға оң нәтиже берді және 21 айға спорттан шеттетілді. Теннисші Венера Уильямс «бүйрек үсті безінің жеткіліксіздігін» емдеу үшін DHEA-ны гидрокортизонмен бірге қолдануға Халықаралық теннис федерациясынан рұқсат алған, бірақ 2016 жылы Дүниежүзілік допингке қарсы агенттік бұл рұқсатты кері қайтарды, себебі DHEA қолдану Уильямстың спорттық көрсеткіштерін жақсартады деп санайды.

Анаболиялық қолдану

Интервенциялық зерттеулердің мета-талдауы көрсетіп тұрғандай, егде жастағы еркектерде прастеронды қосымша қабылдау дене құрамына шағын, бірақ маңызды оң әсер етеді, бұл прастеронның андрогендер немесе эстрогендер сияқты биоактивті метаболиттерге өзгеруіне тікелей байланысты. Прастеронның қарт адамдардың күшіне әсері туралы деректер нақты емес. Орта жастағы еркектерде рандомизацияланған, плацебомен бақыланатын сынақтарда прастеронның бұлшық массасы, күші немесе тестостерон деңгейіне елеулі әсері анықталған жоқ.

Қатерлі ісік

Престеронның қатерлі ісікті емдеуге немесе алдын алуға пайдалы екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Престерон G6PD мРНК экспрессиясын арттыруы мүмкін, бұл оның тежеуші әсеріне кедерес келтіреді.

Люпус

Жүйелік қызыл жегі барларда қысқа мерзімді пайдасы байқалады, бірақ ұзақ мерзімді пайдасы мен қауіпсіздігі туралы деректер шектеулі. Прастерон 1990 және 2000 жылдары АҚШ пен Еуропада жүйелік қызыл жегіні емдеу мақсатымен әзірленді, осы көрсеткіш бойынша ІІІ фазалық клиникалық сынақтар мен алдын ала тіркеу сатысына жетті, алайда 2010 жылдан кейін әрі қарыдай дамытылмады.

Жады

Прастеронды қосымша қабылдау қалыпты орта жастағы немесе егде жастағы ересектердің есте сақтау қабілетін жақсартуға көмектеспейді. Ол Альцгеймер ауруын емдеу ретінде зерттелді, бірақ оның тиімділігі немесе тиімсіздігін көрсететін ешқандай мәлімет жоқ. Оның артықшылықтарын анықтау үшін тағы зерттеулер қажет.

Көңіл күйі

Бірнеше шағын, қысқа мерзімді клиникалық зерттеулер прастерон көңіл-күйді жақсартатынын көрсеткен, бірақ 2015 жылға дейін оның ұзақ мерзімді тиімділігі мен қауіпсіздігі, сондай-ақ антидепрессанттармен салыстырғандағы нәтижелері белгісіз болды.