Кіріспе

Дінге қарсылық Дінге қарсылық Дінге қарсылық - дінге немесе дәстүрлі діни нанымдар мен әдет-ғұрыптарға қарсылық. Бұл ұйымдасқан дінге, діни үрдістерге немесе діни институттарға қарсылық білдіруді қамтиды. Дінге қарсылық деген терминді ұйымдасқан немесе ұйымдаспаған табиғаттан тыс құлшылықтың белгілі бір түрлеріне қарсылық білдіру үшін де қолданған. Кеңес Одағы марксизм-ленинизмнің саяси идеологиясын және діндердің өсуіне қарсы шыққан мемлекеттік атеизм саясатын қабылдады. Антирелигионисттер - атеизм (илаһтарға сенудің жоқтығы) және антитеизм (илаһтарға сенуге қарсылық) сияқты құдайларға тән ұстанымдардан ерекшеленеді; "антирелигионисттер" сондай-ақ атеисттер немесе антитеисттер болуы мүмкін.

Тарих

Кейбір католиктер Мартин Лютердің реформациясын дінге қарсылық туғызуда деп айыптайды. Дини ағымдарға қарсы алғашқы көзқарасты Кристофер Марлоу сияқты скептиктер білдірді. Аңшылық дәуірінде, яғни XVII ғасырда дінге қарсылық таныту кеңінен таралды. Барон д'Холбахтың 1766 жылы жарық көрген "Христиандықтың бетін ашу" атты кітабында тек христиандыққа ғана емес, жалпы дінге де адамзаттың моральдық жетістігіне кедергі ретінде шабуыл жасалды. Тарихшы Майкл Берлидің айтуынша, дінге қарсылық алғашқы рет революциялық Францияда көрініс тапты, өйткені "ұйымдастырылған дінсіздер" және өзін-өзі "дінге қарсы" деп атаған мемлекет" қоғамға діни ықпалға қатыгездікпен жауап берді.

Мемлекеттік атеизм

Кеңес Одағы марксизм-ленинизмнің саяси идеологиясын және соған сәйкес мемлекеттік атеизм саясатын қабылдады. Ол әр түрлі діндерге әртүрлі деңгейдегі дінге қарсы күш-жігерді бағыттады, бұл олардың Кеңес мемлекетіне қандай қауіп төндіргеніне және саяси билікке бағынғысы келгендеріне байланысты. 1930 жылдары, Сталиндік кезең кезінде үкімет шіркеу ғимараттарын қиратып немесе оларды зайырлы пайдалануға (дін және атеизм мұражайлары, клубтар немесе қоймалар ретінде) берді, дін қызметкерлерін өлтірді, діни материалдардың көпшілігін жариялауға тыйым салды және кейбір діни топтардың мүшелерін қудалады. Совет тарихының басқа кезеңдерінде де қоғамдағы діннің ықпалын азайту немесе жоюға аз күш қолданылды. Мысалы, саяси бетке тұруға немесе ғылыми қызметте беделді орынға ие болу үшін атеист болу керек еді. Кейбір бағалау бойынша, 12 15 миллион мәсіхшілер Совет Одағында қаза тапты. Басқа діни топтарды есептемегенде, 500 мыңға жуық орыс православиелік мәсіхшілері Кеңес үкіметі тарапынан қудаланды. 1937 және 1941 жылдар аралығында кем дегенде 106,300 ресейлік дін қызметкерлері өлтірілді. Молдавия Совет Социалистік Республикасы көптеген дін қызметкерлерін тұтқындап, тергеуге алды. Албан Халық Республикасы 1967 жылы қол жеткізгенін мәлімдеген атеистік халық құру мақсатымен Албаниядағы барлық діндерді жоюды мақсат етті. 1976 жылы Албанияда діни қызметке конституциялық тыйым салынды және атеизм белсенді түрде насихатталды. Румыния Халық Республикасының билігі атеистік қоғамға қарай қозғалуға тырысты, онда дін буржуазияның идеологиясы ретінде қарастырылатын болады; режим сондай-ақ ғылым, саясат және мәдениет саласында еңбекші халық арасында таратуға кірісті, оларға ырым-жырымдар мен мистикамен күресуге көмектесу үшін және қоғамдағы діннің ықпалын азайтуға бағытталған дінге қарсы науқанды бастады. 1948 жылы коммунистер билікті басып алғаннан кейін кейбір шіркеу қызметкерлері саяси қылмыстар үшін түрмеге жабылды. Қызыл кхмерлер Камбоджаның мәдени мұрасын, оның ішінде діндерін, әсіресе Тхеравада буддизмін жоюға тырысты. Қызыл кхмерлердің төрт жылдық билігі кезінде кем дегенде 1,5 миллион камбоджалық қаза тапты. Бұрын өмір сүрген алпыс мың буддалық монахтардың тек үш мыңы ғана Камбоджаның геноцидінен аман қалды.

Философтар

Әл-Маарри (9731057), араб философы, ақын және жазушы. Томас Пэйн (1737-1809), британиялық-америкалық жазушы және деист, дінге қатаң сын жазған "Акыл дәуірі" (1793-1844): "Менікіне барлық ұлттық шіркеулер, яғни яһуди, христиан немесе түрік [яғни мұсылман], адамзатты қорқытып, құлдыққа түсіру үшін және билік пен пайданы монополияға айналдыру үшін құрылған адам өнертабыстарынан басқа ештеңе емес". Карл Маркс (1818-1883), неміс философы, әлеуметтік ғалым, социалист. Ол былай деді: "Дін - бұл қанаушылыққа ұшыраған жанның ыңқылдау, жансыз әлемнің жүрегі, жансыз жағдайдың жаны. Бұл - халықтың опиумы. Халықтың ақиқат бақытын қамтамасыз ету үшін діннің арам бақыт ретінде жойылуы қажет. Оларды өз жағдайлары туралы арманнан бас тартуға шақыру - арманды қажет ететін жағдайдан бас тартуға шақыру. Сондықтан дінді сындау - бұл, эмбрионда, діннің галосы болып табылатын көз жасындағы аңғардың сындау. Халықтың шынайы бақытын қамтамасыз ету үшін діннің жойылғанын талап ету керек". Джон Дьюи (18591952), американдық прагматикалық философ, дін де, метафизика да заңды моральдық немесе әлеуметтік құндылықтарды бере алмайды деп сенді, бірақ ғылыми эмпиризм (моральдық ғылымды қараңыз) бере алады. Бертран Рассел (18721970), ағылшын логигі және философы, нағыз философияны тек атеистік "тұрақты үмітсіздік" негізін ұстағанда ғана ұстана алады деп сенді. 1948 жылы ол иезуит діни қызметкері және философиялық тарихшы Фредерик Коплстонмен Құдайдың бар екендігі туралы айтысты. Айн Рэнд (1905-1982), орыс-американдық романист және философ, Объективизмнің негізін қалаушы. Ричард Докинс (1941 жылы туған), ағылшын биологы, жаңа атеизмнің "төрт аттыларының" бірі. Ол 2006 жылы құдайға деген сенімді сынға алып, "Құдайдың алдамшылығы" атты кітабында жазды. Кристофер Хиченс (19492011), ағылшын-американдық жазушы және журналист, Жаңа атеизмнің "Төрт аттыларының" бірі. Ол 2007 жылы "Құдай ұлы емес: діннің бәрін улантып жатқаны" деген кітап шығарды. Лоуренс М. Краусс (1954 жылы туған), теориялық физик, "Жерсіз әлем" кітабының авторы. Стивен Пинкер (1954 жылы туған), Канадалық-америкалық когнитивтік ғалым, дін зорлық-зомбылықты қозғайды деп санайды. Сэм Харрис (1967 жылы туған), "Санның соңы" кітабының авторы. Ол: "Егер мен сиқырлы таяқпен зорлаудан немесе діннен құтылуды қолға алсам, мен діннен құтылуды ойламас едім". Раджниш (туған аты Чандра Мохан Джайн; 11 желтоқсан 1931 19 қаңтар 1990), сондай-ақ Ачарья Раджниш, Бхагван Шри Раджниш, кейіннен Ошо деп те белгілі, Үндістанның құдайшыл, философы, мистик және Раджниш қозғалысының негізін қалаушы. Ол өмірінде жаңа діни ағымның даулы көшбасшысы ретінде қарастырылды. Ол институционалды діндерді қабылдамады, рухани тәжірибені бір ғана діни догма жүйесіне жатқызуға болмайды деді.

Саясаткерлер

Владимир Ленин (18701924), 1917 жылдан 1924 жылға дейін Кеңес Одағының басшысы, барлық діндерді "бұржуалық реакцияның органдары, жұмысшы таптың қанаушылығы мен мазасыздануы үшін пайдаланылады" деп санайды. Никита Хрущев (1894-1971) 1953-1964 жылдары Кеңес Одағының басшысы, басқа шаралармен қатар 1958-1964 жылдары Кеңес Одағының дінге қарсы науқанын бастаған. Плутарко Элиас Кальес (1877-1945), 1924-1928 жылдар аралығында Мексика президенті. Оның тұсында кристеролар соғысы басталды. Иосиф Сталин (18 желтоқсан 1878 5 наурыз 1953), КСРО-ның басшысы болған кезде елдегі дінге қарсы күресті. Энвер Ходжа (1908-1985), Албанияның басшысы, өзін "Арх атеист" деп атап, өз елінде дінді жоюға тырысты, тіпті діни негізделген атауларға тыйым салды.

Басқалар

Жапон жазушысы Харуки Мураками: "Құдай тек адамдардың ой-өрісінде ғана бар. Әсіресе Жапонияда Құдай әрқашан икемді ұғым болып келді. Соғысқа не болғанын қараңыз. Дуглас Макартур императорға Құдай болудан бас тартуды бұйырды, ол да солай етті, ол жай ғана қарапайым адам екенін айтты". Рикки Джервейс, британдық комедиан және актер, скетчтер мен басқа да комедиялық қойылымдарда дінді сынға алған. Билл Махер, американдық комедиан, 2008 жылы дінді сынға алып, мазақтайтын "Дінге бағынған" атты деректі фильмнің авторы және басты кейіпкері. Маркус Бригстокк, ағылшын комедияшысы. Джордж Карлин, американдық комедиан, өзінің бүкіл мансабында дінді жиі мазақтап жүрді. Джеймс Рэнди, бұрынғы сиқыршы, психиктердің кәсіби "дебункері", ашық атеист және Джеймс Рэнди Білім беру қорының негізін қалаушы. Филипп Рот, қазіргі еврей американдық романист. Мэт Диллаханти, "Атеистік тәжірибе" бағдарламасының жүргізушісі және Остин атеистік қауымының бұрынғы президенті, апологеттермен пікірталас жасайды.