Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі түрлі көзқарас бар, олардың арасындағы қақтығыс немесе үйлесімділік әртүрлі деңгейде болуы мүмкін.
Two approaches that exist in varying degrees of conflict or compatibility
Сенім мен ұтымдылық әртүрлі деңгейде қақтығыста немесе үйлесімділікте болады. Ұтымдылық – ақылға немесе фактілерге негізделген. Сенім – шабытқа, аянға немесе билікке сену. "Сенім" деген сөз кейде ақылға немесе тәжірибелік деректерге қарамастан немесе қарсы тұратын сенімді білдіреді, немесе ол белгілі бір дәрежедегі дәлелдермен негізделген сенімді білдіруі мүмкін.
Faith and rationality exist in varying degrees of conflict or compatibility. Rationality is based on reason or facts. Faith is belief in inspiration, revelation, or authority. The word faith sometimes refers to a belief that is held in spite of or against reason or empirical evidence, or it can refer to belief based upon a degree of evidential warrant.
Сенім мен ақыл-ойдың арасындағы байланыс
Рационалистер көптеген адамдардың көптеген себептермен иррационалды сенімдер ұстанатынын көрсетеді. Иррационалды сенімдердің эволюциялық себептері болуы мүмкін – иррационалды сенімдер біздің тірі қалу және көбейту қабілетімізді арттыруы мүмкін. Иррационалды сенімдердің тағы бір себебін, мүмкін, оперативтік шарттану арқылы түсіндіруге болады. Мысалы, Б. Ф. Скиннердің 1948 жылғы бір зерттеуінде, көгершіндерге олардың қылығына қарамастан, белгілі бір уақыт интервалымен астық берілді. Нәтижесінде, әрбір көгершін астық алу салдарымен байланысты болған өзіне тән реакцияны дамытты. Сенімнің құндылығына сенушілер – мысалы, құтқарылу тек сенім арқылы ғана мүмкін деп санайтындар – көбінесе әркімнің сенімге емес, ақылға негізделген сенімдерін ұстанатынын айтады. "Сенім арқылы" ұстанатын сенімнің бір түрі, негізделген сенім ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл тұрғысынан, белгілі бір дәрежедегі дәлелдер сенімге негіз болады; яғни, "ірі нәрселерді ұсақ нәрселермен түсіндіру" болып табылады.
Rationalists point out that many people hold irrational beliefs, for many reasons. There may be evolutionary causes for irrational beliefs — irrational beliefs may increase our ability to survive and reproduce. One more reason for irrational beliefs can perhaps be explained by operant conditioning. For example, in one study by B. F. Skinner in 1948, pigeons were awarded grain at regular time intervals regardless of their behaviour. The result was that each of the pigeons developed their own idiosyncratic response which had become associated with the consequence of receiving grain. Believers in the value of faith — for example those who believe salvation is possible through faith alone — frequently suggest that everyone holds beliefs arrived at by faith, not reason. One form of belief held "by faith" may be seen existing in a faith as based on warrant. In this view some degree of evidence provides warrant for faith; it consists in other words in "explain[ing] great things by small."
Католиктік көзқарастар
Томас Аквинский сенімді, ол "интеллектуалды келісім" деп атайды, және ақыл-ойы арасындағы қарым-қатынасты, айырмашылықтарды және ұқсастықтарды толыққанды қарастырған алғашқы адам болды. Dei Filius – Рим-католик сенімі туралы І Ватикан кеңесінің догматикалық конституциясы. Ол 1870 жылғы 24 сәуірде бірауыздан қабылданды. Онда "сенім мен ақыл ешқашан бір-біріне қарсы бола алмайды, бірақ олар бір-біріне көмектеседі" делінген. Соңғы папалар сенім мен рационалдық туралы сөз сөйледі: 1998 жылғы 14 қыркүйекте Папа Иоанн Павел II жариялаған Fides et ratio атындағы энцикликалық хат сенім мен ақыл-ойы арасындағы қарым-қатынас мәселесіне арналған. Папа Бенедикт XVI-ның 2006 жылғы 12 қыркүйекте Регенсбургте оқыған лекциясы "сенім, ақыл және университет" тақырыбына арналды.
Thomas Aquinas was the first to write a full treatment of the relationship, differences, and similarities between faith, which he calls "an intellectual assent", and reason. Dei Filius was a dogmatic constitution of the First Vatican Council on the Roman Catholic faith. It was adopted unanimously on 24 April 1870. It states that "not only can faith and reason never be opposed to one another, but they are of mutual aid one to the other". Recent popes have spoken about faith and rationality: Fides et ratio, an encyclical letter promulgated by Pope John Paul II on 14 September 1998, deals with the relationship between faith and reason. Pope Benedict XVI's Regensburg lecture, delivered on 12 September 2006, was on the subject of "faith, reason and the university".
Жаңартылған көзқарастар
Альвин Плантинга сенімнің шындықтың көзін растайтын дәлелдердің нәтижесі болуы мүмкін екенін айтады, бірақ ол сенімді Ізгі хабардың шындығын естігенде және Киелі Рухтың ішкі ықпалымен, оған сенуге мүмкіндік беру арқылы пайда болатынын көрсетеді. "Христиандық сенім иманды адамда Киелі Рухтың ішкі жігерленуі арқылы туындайды, ол Киелі кітаптың үйретіктерін бекітеді, ал Киелі кітаптың өзі Киелі Рухпен құдіретті түрде шабыттандырылған. Киелі Рухтың жұмысының нәтижесі – сенім."
Alvin Plantinga upholds that faith may be the result of evidence testifying to the reliability of the source of truth claims, but although it may involve this, he sees faith as being the result of hearing the truth of the gospel with the internal persuasion by the Holy Spirit moving and enabling him to believe. "Christian belief is produced in the believer by the internal instigation of the Holy Spirit, endorsing the teachings of Scripture, which is itself divinely inspired by the Holy Spirit. The result of the work of the Holy Spirit is faith."
Евангелистік көзқарастар
Америкалық Киелі кітап зерттеушісі Арчибальд Томас Робертсон Жаңа Келісімде сенімді білдіру үшін қолданылған (екі жүз қырықтан астам рет) грек сөзі pistis және Елшілердің істері 17:31-де (ЖД) "сенімділік" деп аударылған сөздің "Димосфеннің дәлелдерді ұсыну үшін жиі қолданған көне етістігінен" шыққан екенін айтты. Сол сияқты Том Прайс (Оксфорд христиандық апологетика орталығы) Жаңа Келісімде сенім туралы жағымды айтылғанда, тек грек түбірі [пистис]-тен туындаған сөздерді қолданатынын, олардың мағынасы "сендіру" екенін растайды. Ал, сенімнің мағынасы – дәлелдің болмауында, тіпті дәлелге қарамастан, соқыр сенім болса, Алистер Макграт Оксфорд англикандық теологы В. Гриффит Томас (1861-1924) сенімнің "соқыр емес, зиялы" екенін және "жеткілікті дәлелдерге негізделген сананың сенімімен басталатынын" цитаталайды. Макграт мұны "христиандық сенімнің негізгі элементтерін біріктіретін жақсы және сенімді анықтама" деп есептейді.
American biblical scholar Archibald Thomas Robertson stated that the Greek word pistis used for faith in the New Testament (over two hundred forty times), and rendered "assurance" in Acts 17:31 (KJV), is "an old verb to furnish, used regularly by Demosthenes for bringing forward evidence." Likewise Tom Price (Oxford Centre for Christian Apologetics) affirms that when the New Testament talks about faith positively it only uses words derived from the Greek root [pistis] which means "to be persuaded." In contrast to faith meaning blind trust, in the absence of evidence, even in the teeth of evidence, Alister McGrath quotes Oxford Anglican theologian W. H. Griffith Thomas, (1861 1924), who states faith is "not blind, but intelligent" and "commences with the conviction of the mind based on adequate evidence", which McGrath sees as "a good and reliable definition, synthesizing the core elements of the characteristic Christian understanding of faith."
Яһудилердің көзқарасы
XIV ғасырдағы яһуди философы Леви бен Герсон сенім мен ақыл-ойының арасын келтіруге тырысты. Ол: "Заң біздің ақыл-ойымызға сенуге итермелейтін нәрсенің рас екенін қарастыруымызға кедергі келтіре алмайды", - деп жазды.
The 14th century Jewish philosopher Levi ben Gerson tried to reconcile faith and reason. He wrote: "the Law cannot prevent us from considering to be true that which our reason urges us to believe."