Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құдайға қатысты, құдайға арналған немесе құдайдан шыққан нәрсе.
Related to, devoted to, or proceeding from a deity
Құдайлық немесе құдайлық – құдайға қатысты, құдайға арналған немесе құдайдан шыққан нәрселерді білдіреді. Қандай нәрсенің құдайлық екенін немесе емесін әр түрлі сенім жүйелерінде қолданылуына байланысты шартты түрде анықтауға болады. Монотеизм мен политеизмде бұл анық айқындалған. Дегенмен, пантеизм мен анимизмде бұл қасиеттілік және трансценденттік ұғымдарымен мағыналас болады.
Divinity or the divine are things that are either related to, devoted to, or proceeding from a deity. What is or is not divine may be loosely defined, as it is used by different belief systems. Under monotheism and polytheism this is clearly delineated. However, in pantheism and animism this becomes synonymous with concepts of sacredness and transcendence.
Этимология
"Құдайлық" сөзінің түбірі латын тіліндегі "divus" сөзінен шыққан, ол құдайға қатысты немесе құдайға тән (deus) деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз 14 ғасырда ортағасырлық латын тілінен ағылшын тіліне енген.
The root of the word divinity is the Latin divus meaning of or belonging to a God (deus). The word entered English from Medieval Latin in the 14th century.
Ұйым
Монотеистік діндерде құдайлық сөзі көбінесе сол сенімнің орталық тұлғасы болып табылатын жалғыз Құдайға сілтеме жасау үшін қолданылады. Көбінесе бұл сөз анықталған артикльмен және үлкен әріппен жазылады – "Құдайлық" – бұл өзіндік есім немесе құрметті атау сияқты. Үлкен әріппен жазылған "Құдайлық" сөзі, мұндай Құдайдың немесе оның күштерінің көріністерін атау үшін сын есім ретінде қолданылуы мүмкін: мысалы, "Құдайлықтың нұрына бөлену".
In monotheistic faiths, the word divinity is often used to refer to the singular God central to that faith. Often the word takes the definite article and is capitalized — "the Divinity" — as though it were a proper name or definitive honorific. Divine — capitalized — may be used as an adjective to refer to the manifestations of such a Divinity or its powers: e. g. "basking in the Divine presence "
Құдайлық және құдайлық (кішкентай әріппен және анықталған артикльсіз) терминдері кейде "құдайлар" немесе абсолютті Құдайлықтан кем, бірақ адамдардан тыс жатқан басқа да жандар мен нәрселерді білдіру үшін қолданылады.
The terms divinity and divine — uncapitalized, and lacking the definite article — are sometimes used to denote 'god(s) or certain other beings and entities which fall short of absolute Godhood but lie outside the human realm.
Құдайдың күші
Бұрын айтылғандай, құдайлар оларға таңылған трансценденттік күш(тер)пен тығыз байланысты, сондықтан кейбір жағдайларда осы күш(тер) өздігінен шақырылуы мүмкін. Бұл сөздің екінші мағынасына – құдайлыққа (және құдайлық сөзінің сирек қолданылуына) әкеледі: әлемдегі трансценденттік күштің іс-әрекетін білдіру үшін. Оның ең тікелей түрінде трансценденттік күштің іс-әрекеті құдайлық араласудың қандай да бір түрін білдіреді. Монотеистік және политеистік діндер үшін бұл көбінесе бір құдайдың немесе екіншісінің адам тағдырына тікелей әсер етуін білдіреді. Мысалы, грек аңыздарында Одиссейдің кемесін бағытынан ауыртқан дауылды Посейдон (теңіз құдайы) тудырған, ал жапондық дәстүр бойынша, моңғол шапқыншылығынан сақтап қалған желді құдай жіберген. Әдетте, белгілі бір іске қатысты игі әсер алу үшін нақты құдайларға дұғалар мен жалбарынулар ұсынылады: мысалы, қауіпсіз сапар, соғыста жеңіс немесе мол өнімді маусым. Әлемдегі көптеген діндер – жапондық синтоизм мен қытайлық дәстүрлі діндерден бастап, Африканың кейбір практикаларына және Кариб теңізіндегі діндерден алынған сенімдерге дейін, сондай-ақ Американың жергілікті халықтарының нанымдарына дейін – ата-бабалардың немесе үй құдайлары күнделікті қорғау мен береке береді деп санайды. Бір құдайға сенетін діндерде құдайлық араласу тікелей формада көрінеді: ғажайыптар, көрулер немесе ізгі тұлғалардың шаفاعәттері. Трансценденттік күш немесе күштер көбінесе күңгірт және тікелей емес жолдармен де әрекет ете алады. Монотеистік діндер әдетте құдайлық қамқорлықтың бір түрін қолдайды, ол діннің құдайлығының әлемде әрқашан ашылып жатқан терең, бірақ түсініксіз жоспары бар екенін мойындайды. Кездейсоқ, күшті немесе әділетсіз болып көрінетін оқиғалар көбінесе «Құдайдың еркіне» бағынады, мысалы, мұсылмандық «иншалла» («Құдай қаласа») және христиандық «Құдайдың жолдары түсініксіз». Мұндай діндер көбінесе құдайлық жаза мүмкіндігін де ұсынады, онда құдайлық күтпеген жерден зұлымдық жасаушыларды әділдікке тартады, әлемнің қалыпты жұмысы арқылы: шағын жеке ренжістерді жасырын түзетуден бастап Содом мен Гоморраның қирауына немесе Киелі кітаптағы Ұлы суға дейін. Басқа діндер тіпті күңгірт: буддизм мен индуизмдегі карма доктринасы – құдайлық жазаға ұқсас, бірақ жазалаудың мәні жоқ құдайлық заң: біздің іс-әрекеттеріміз, жақсы немесе жаман, қасақана немесе қасақана емес, ғаламның табиғи жұмысының бір бөлігі ретінде бізге кері қайтарылады. Философиялық даосизм де трансценденттік принципті ұсынады – ағылшын тілінде «тао» немесе «дао» деп аударылатын, «жол» деген мағына береді, ол жеке тұлға немесе болмыс емес, бірақ әлемнің табиғи ағынындағы процесті көрсетеді. Қазіргі батыс мистикасы мен жаңа дәуір философиясы көбінесе «Құдайлық» терминін осы соңғы мағынада есім ретінде қолданады: әлемді тудыратын және өмірдің бастауы немесе қайнар көзі болып табылатын ерекше емес принцип немесе болмыс. Мұндай жағдайларда діндер монотеизмдегідей құрметке ұмтылуды қабылдамайды, керісінше, әрқайсысы практикалаушыны құдайлық заңға сәйкес келтіретін іс-қимыл жолын ұсынады: буддалық және индуистік діндер үшін ахимса – «зиянын тигізбеу»; даосизмде де немесе те – «адамгершілік іс-қимыл»; және жаңа дәуір ойлауындағы бейбітшілік пен сүйіспеншіліктің көптеген тәжірибелері.
As previously noted, divinities are closely related to the transcendent force(s) or power(s) credited to them, so much so that in some cases the powers or forces may themselves be invoked independently. This leads to the second usage of the word divine (and less common usage of divinity): to refer to the operation of transcendent power in the world. In its most direct form, the operation of transcendent power implies some form of divine intervention. For monotheistic and polytheistic faiths this usually implies the direct action of one god or another on the course of human events. In Greek legend, for instance, it was Poseidon (god of the sea) who raised the storms that blew Odysseus's craft off course on his return journey, and Japanese tradition holds that a god sent wind saved them from Mongol invasion. Prayers or propitiations are often offered to specific gods to garner favorable interventions in particular enterprises: e. g. safe journeys, success in war, or a season of bountiful crops. Many faiths around the world — from Japanese Shinto and Chinese traditional religion, to certain African practices and the faiths derived from those in the Caribbean, to Native American beliefs — hold that ancestral or household deities offer daily protection and blessings. In monotheistic religions, divine intervention may take very direct forms: miracles, visions, or intercessions by blessed figures. Transcendent force or power may also operate through more subtle and indirect paths. Monotheistic faiths generally support some version of divine providence, which acknowledges that the divinity of the faith has a profound but unknowable plan always unfolding in the world. Unforeseeable, overwhelming, or seemingly unjust events are often thrown on 'the will of the Divine', in deferences like the Muslim inshallah ('as God wills it') and Christian 'God works in mysterious ways'. Often such faiths hold out the possibility of divine retribution as well, where the divinity will unexpectedly bring evil doers to justice through the conventional workings of the world; from the subtle redressing of minor personal wrongs to such large scale havoc as the destruction of Sodom and Gomorrah or the biblical Great Flood. Other faiths are even more subtle: the doctrine of karma shared by Buddhism and Hinduism is a divine law similar to divine retribution but without the connotation of punishment: our acts, good or bad, intentional or unintentional, reflect back on us as part of the natural working of the universe. Philosophical Taoism also proposes a transcendent operant principle — transliterated in English as tao or dao, meaning 'the way' — which is neither an entity nor a being per se, but reflects the natural ongoing process of the world. Modern western mysticism and new age philosophy often use the term 'the Divine' as a noun in this latter sense: a non specific principle or being that gives rise to the world, and acts as the source or wellspring of life. In these latter cases, the faiths do not promote deference, as happens in monotheisms; rather each suggests a path of action that will bring the practitioner into conformance with the divine law: ahimsa — 'no harm' — for Buddhist and Hindu faiths; de or te — 'virtuous action' — in Taoism; and any of numerous practices of peace and love in new age thinking.
Өлімге ұшырауы
Үшінші қолданыста, құдайлық қасиеттер мен құдайлық күш тірі, өлмейтін адамдарға жатқызылады. Саяси көшбасшылар кейбір ерте қоғамдарда нақты құдай екенін мәлімдеген – ежелгі Египет фараондары осының ең көрнекті мысалы – құлшынып тілек тілейтін нысан ретінде рөл атқарды және адамнан асып түсетін мәртебе мен күштермен марапатталды. Көбінесе, және соңғы тарихқа қатысты маңыздырақ, көшбасшылар тек құдайлық өкілеттіктің бір түрін талап етеді, осылайша олардың билігі Құдайдың еркіне сәйкес келеді деп есептейді. Патшалардың құдайлық құқығы туралы доктрина 17 ғасырда енгізілді, патшалар құдайлық жарлық бойынша билейді деп ұсынды; Жапон императорлары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапон конституциясы қабылданғанға дейін құдайлық өкілеттігімен билік етті. Саяси жағынан алғанда, көптеген діндерде құдайлық күштерге ие болған деп саналатын көптеген адамдар бар: қасиеттілер, пайғамбарлар, батырлар, оракулдар, шейіттер және ағартылғандар, басқалардың арасында. Католик дінінде Әзіз Франциск Ассизский Құдайдан тікелей нұсқау алғаны айтылады және ол күнәларын мойындаған және белгілі күні оның шіркеуіне келгендердің барлығына толық кешірім береді деп сеніледі. Грек мифологиясында Ахиллдің анасы оны өлмейтін ету үшін Стикс өзенінде шомылдырды, ал Геркулес – Зевстің ұлы ретінде – құдайға жақын күштерді мұра етті. Діни таоизмде Лаоцзы өз күштері бар қасиетті тұлға ретінде құрметтеледі. Буддизмдегі әртүрлі тұлғалар, бастапқыда Сиддхартха, ағартылған деп есептеледі, ал буддизмнің діни формаларында оларға құдайлық күштер жатқызылады. Киелі кітапта Мәсіх Құдайдың Ұлы екені айтылады және ол құдайлық керекул жасады деп есептеледі. Жалпы, діндерінің негізгі пантеонындағы құдайлардан немесе құдайлардан құдайлық қасиеттері бар адамдар мұқият ажыратылады. Тіпті Мәсіхті Құдаймен бірдей санайтын христиан діні де Әке Құдай мен туған Ұлы Мәсіхтің арасын ажыратады. Дегенмен, көптеген діндерде кездесетін эзотерикалық және мистикалық ойлау мектептері бар – Исламдағы суфилер, христиандықтағы гностиктер, адвайта индуистер, дзэн буддистері, сондай-ақ жаңа дәуір философиясында дамыған бірнеше ерекше емес көзқарастар бар, олар барлық адамдар мәні бойынша құдайлық екенін немесе Құдаймен тривиальды емес жолмен біріккенін айтады. Мұндай құдайлық, егер біз өмір сүріп жатқан әлеуметтік және физикалық әлемдер оны жасырмаса, осы діндерде өзін табиғи түрде көрсетеді; оны тиісті рухани тәжірибелер арқылы алға шығару қажет.
In the third usage, extensions of divinity and divine power are credited to living, mortal individuals. Political leaders are known to have claimed actual divinity in certain early societies — the ancient Egyptian Pharaohs being the premier case — taking a role as objects of worship and being credited with superhuman status and powers. More commonly, and more pertinent to recent history, leaders merely claim some form of divine mandate, suggesting that their rule is in accordance with the will of God. The doctrine of the divine right of kings was introduced as late as the 17th century, proposing that kings rule by divine decree; Japanese Emperors ruled by divine mandate until the inception of the Japanese constitution after World War II. Less politically, most faiths have any number of people that are believed to have been touched by divine forces: saints, prophets, heroes, oracles, martyrs, and enlightened beings, among others. Saint Francis of Assisi, in Catholicism, is said to have received instruction directly from God and it is believed that he grants plenary indulgence to all who confess their sins and visit his chapel on the appropriate day. In Greek mythology, Achilles' mother bathed him in the river Styx to give him immortality, and Hercules — as the son of Zeus — inherited near godly powers. In religious Taoism, Laozi is venerated as a saint with his own powers. Various individuals in the Buddhist faith, beginning with Siddhartha, are considered to be enlightened, and in religious forms of Buddhism they are credited with divine powers. Christ in the Bible is said to be God's Son and is said to have performed divine miracles. In general, mortals with divine qualities are carefully distinguished from the deity or deities in their religion's main pantheon. Even the Christian faith, which generally holds Christ to be identical to God, distinguishes between God the Father and Christ the begotten Son. There are, however, certain esoteric and mystical schools of thought, present in many faiths — Sufis in Islam, Gnostics in Christianity, Advaitan Hindus, Zen Buddhists, as well as several non specific perspectives developed in new age philosophy — which hold that all humans are in essence divine, or unified with the Divine in a non trivial way. Such divinity, in these faiths, would express itself naturally if it were not obscured by the social and physical worlds we live in; it needs to be brought to the fore through appropriate spiritual practices.
Соңғы күндердің қасиеттілері
Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер шіркеуіндегі (LDS Church) ең танымал құдайлық ұғымы – Құдайлық, үш бөлек жандардан тұратын құдайлық кеңес: Элохим (Әке), Ехоба (Ұл, немесе Иса) және Киелі Рух. Джозеф Смит Троицаға қарама-қарсы Құдайды сипаттады, онда Құдай Әке мен Иса Мәсіхтің әрқайсысы дербес физикалық денеге ие, ал Киелі Рух – рух денесі бар жеке тұлға. Смит сондай-ақ Патша Фолетт сөйлесуінде Көк ананың бар екенін айтты, бірақ оның бар екендігінен басқа оның жайлы көбінесе ештеңе белгілі емес. Мормондар адамзаттың құдайлыққа жету мүмкіндігіне сенеді; Смит құтқарылу мен даралау арқылы өлшеулі ерлер мен әйелдердің құдайға ұқсауы мүмкін болатын құдайландыру түрін үйретті. Лоренцо Сноу бұл туралы Л.С.К. шіркеуінде жиі қайталап айтылатын шумақ арқылы қысқаша түйіндеді: "Адам қазіргідей, Құдай да бір кезде солай болған: Құдай қазіргідей, адам да солай болуы мүмкін".
The most prominent conception of divine entities in the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church) is the Godhead, a divine council of three distinct beings: Elohim (the Father), Jehovah (the Son, or Jesus), and the Holy Spirit. Joseph Smith described a nontrinitarian Godhead, with God the Father and Jesus Christ each having individual physical bodies, and the Holy Spirit as a distinct personage with a spirit body. Smith also introduced the existence of a Heavenly Mother in the King Follett Discourse, but very little is acknowledged or known beyond her existence. Mormons hold a belief in the divine potential of humanity; Smith taught a form of divinization where mortal men and women can become like god through salvation and exaltation. Lorenzo Snow succinctly summarized this using a couplet, which is often repeated within the LDS Church: "As man now is, God once was: As God now is, man may be."
Вика
Викканың құдайлық көзқарастары көбінесе теистік болып келеді және Құдайша мен Мүйізді Құдайды қамтиды, осылайша көбінесе дуалистік болып табылады. Дәстүрлі Виккада, Джеральд Гарднер мен Дорин Валиенте еңбектерінде көрсетілгендей, құдайлық жыныстық қарама-қарсылық тақырыбына ерекше мән беріледі, ал Құдай мен Құдайша тең және бір-біріне қарама-қарсы құдайлық ғарыштық күштер ретінде қарастырылады. Викканың кейбір жаңа түрлерінде, мысалы феминистік немесе Дианикалық Виккада, Құдайшаға басымдық беріледі, тіпті оған толық құқық беріледі. Дуатеистік теологияға ұқсас кейбір дәстүрлі сиқыршылық түрлерінде Мүйізді Құдай Құдайшадан жоғары тұрады.
Wiccan views of divinity are generally theistic, and revolve around a Goddess and a Horned God, thereby being generally dualistic. In traditional Wicca, as expressed in the writings of Gerald Gardner and Doreen Valiente, the emphasis is on the theme of divine gender polarity, and the God and Goddess are regarded as equal and opposite divine cosmic forces. In some newer forms of Wicca, such as feminist or Dianic Wicca, the Goddess is given primacy or even exclusivity. In some forms of traditional witchcraft that share a similar duotheistic theology, the Horned God is given precedence over the Goddess.