Кіріспе
Альпид белдеуі немесе Альпілік Гималайдың орогендік белдеуі, немесе жақында және сирек Тетианның орогендік белдеуі - сейсмикалық және орогендік белдеу, оның ішінде Жава мен Суматрадан, Индокитай түбегі, Гималай мен Траншималай арқылы, Иран таулары, Кавказ, Анатолия, Жерорта теңізі және Атлантикаға дейін созылған Еуразияның оңтүстік шетімен ұзарып жатқан тау жоталары бар. Белбеу мезозойдан кайнозойға дейін Тетис мұхитының жақында жабылғанынан және солтүстікке қарай қозғалатын Африка, Арабия және Үнді тақталарының Еуразия тақтасымен соқтығысу процесінен пайда болған. Бұл тақырып 19 ғасырдың ортасында эволюциялық биологтармен кенеттен басталды. Чарльз Дарвин мен Чарльз Лайелл сияқты ертедегі тарихи геологтар, оларды қамтитын қалдықтар мен шөгінді жыныстардың қабаттарын уақыт кезеңдеріне орналастырды, олардың құрылымы сақталған. XIX ғасырдың аяғы - синтез кезеңі, онда геологтар барлық егжей-тегжейлі мәліметтерді үлкен суретте біріктіруге тырысты. Өзінің түріндегі алғашқысы Эдуард Сьюсс "салыстырмалы анатомия" және "салыстырмалы филология" сияқты тау жоталарын салыстыру әдісін "салыстырмалы орография" терминімен қолданды. Сусс бұл аймақты Альп тауларында алғашқы жұмыстары кезінде ашқан болатын. Ол өзінің мансабының басым бөлігін аймақты егжей-тегжейлі бақылаумен өткізді, оны бір жұмыс бойынша жинады, das Antlitz der Erde, "Жер бет". Адамның бетіндей, Жер бетінде де сызықтар бар. Сусс тақырыбы осы аймақтың сызықтарының анықталуы мен жіктелуі болды, ол Еуразияның бір шетінен екінші шетіне дейін, шығыста Малайя түбегімен аяқталды. Сусс барлық геологтар сияқты мұхит бассейндерінде шөгінді ретінде жиналған, тереңдіктердің қысымымен қатаңдаған және кейіннен горизонталь қысыммен тау тізбектерінің қатпарларына көтерілген шөгінді жыныстардың қабаттары мен мазмұнына қарады. Ол осы салаға тау тізбегінің "трендтік сызықтары" немесе бағыттары туралы зерттеуді қосты. Бұл элементтер олардың бетіндегі қиылыстарын зерттеу арқылы анықталатын. Көп ұзамай ол бүгінде конвергентті тақта шекаралары деп аталатын тау тізбегін тапты, олар бір тақтаның екіншісі астына қысылуы немесе субдукциялануы арқылы көтерілген, бірақ білім оларды осылай тани алатын жағдайда емес еді. Оның орнына ол өзін үлгілермен қамтыды.
The Alpide belt or Alpine Himalayan orogenic belt, or more recently and rarely the Tethyan orogenic belt, is a seismic and orogenic belt that includes an array of mountain ranges extending for more than along the southern margin of Eurasia, stretching from Java and Sumatra, through the Indochinese Peninsula, the Himalayas and Transhimalayas, the mountains of Iran, Caucasus, Anatolia, the Mediterranean, and out into the Atlantic. The belt is the result of Mesozoic to Cenozoic to recent closure of the Tethys Ocean and process of collision between the northward moving African, Arabian, and Indian Plates with the Eurasian Plate. The topic began suddenly in the mid 19th century with the evolutionary biologists. The early historical geologists, such as Charles Darwin and Charles Lyell, arranged fossils and layers of sedimentary rock containing them into time periods, of which the framework remains. The late 19th century was a period of synthesis, in which geologists attempted to combine all the detail into the big picture. The first of his type, Eduard Suess, used the term "comparative orography" to refer to his method of comparing mountain ranges, parallel to "comparative anatomy" and "comparative philology. Suess had discovered the zone during his early work on the Alps. He spent the better part of his career following the zone in detail, which he assembled in one ongoing work, das Antlitz der Erde, "The Face of the Earth." Like a human face, the Earth's face has lineaments. Suess's topic was the definition and classification of the lineaments of this zone, which he traced from one end of Eurasia to the other, ending on the east with the Malay Peninsula. Suess looked, as did all geologists, at the strata and content of sedimentary rock, deposited as sediment in the oceanic basins, indurated under the pressure of the depths, and raised later under horizontal pressure into folds of mountain chains. What he added to the field is the study of what he called the "trend lines" or directions of mountains chains. These were to be discovered by examining their strikes, or intersections with the surface. He soon discovered what are known today as convergent plate borders, which are chains of mountains raised by the compression or subduction of one plate under another, but knowledge was not in such a state that he could recognize them as that. He concerned himself instead with the patterns.
Этимология
Альпид деген сөзді алғаш рет неміс тілінде австриялық геолог Эдуард Сусс өзінің 1883 жылғы "Дас Антлиц дер Ерде" атты еңбегінде қолданған, ал кейіннен ағылшын тіліндегі ғылыми әдебиетте түрік геологы және тарихшысы А. М. Целяль Шенгер 1984 жылы осы тақырыпқа арналған мақаласында кеңінен танымал еткен. Термин Альптерге ежелгі гректің аталық / отбасылық жалғауы ίδης (идес) -ден алынған идес жұрнағын қосады, бұл туысқан орогендердің "отбасы" екенін білдіреді. Белтіс термині Альпидтер Еуразияның оңтүстік шетінде батыстан шығысқа қарай созылған ұзақ, негізінен үзілмеген орогендер тізбегін құрайтындығын білдіреді.
Оргенез
Егер "Алпид" Кобердің мағынасында бүкіл Тетиан аймағындағы қазіргі уақыттағы қырқалардың ұжымдық тобының соңғы және ағымдағы бөлігі деп қабылдаса, онда "Алпидтік оргенез" Альпидтерді құру үшін қажетті барлық оргенездердің ұжымдық түрде қолданылады, бұл анықтама Альпид пен Альпидтің бастапқы мағыналарынан алыс, ол арнайы геологиялық қолданысты білдіреді.