Кіріспе

Мехманхана (хиндустани مہمان خانہ, मेहमान ख़ाना, ) – Солтүстік Үндістан, Бангладеш және Пәкістанның көптеген үйлерінде қонақтарды қабылдауға арналған бөлме. Оның басқа да атаулары – худжра және байтак. Мұндай бөлмелер аймақтағы моғол дәуіріндегі хавелилер, сарайлар мен үйлердің мінездік белгісі болған. Бангладеш, Пәкістан және Үндістанның ауылдық аймақтарындағы көптеген үйлерде әлі де қонақтарға арналған мехманхана бар. Бангладеште бұл бөлме көбінесе байтак қаһар немесе бангла қаһар деп аталады.

Этимология

Мехман ханна термині парсы тілінен тікелей алынған және "қонақ үй" немесе "бөлме" деген мағынаны білдіреді. Иран мен оған жақын аймақтарда бұл термин қонақ үйлерді де білдіруі мүмкін. Бұл термин (латын қарпімен мемонхона деп те жазылады) Орталық Азияның басқа аймақтарында да қонақ бөлмесін сипаттау үшін қолданылады. Байтак (بیٹھک, बैठक немесе বৈঠক) термині хиндустани және бенгал тілдерінде "отыру бөлмесі" дегенді білдіреді. Худжра араб тілінен шыққан сөз және "бөлме" немесе "жатақхана" деген мағынаны білдіреді. Бангладеште худжра көбінесе мешіттегі имамның отыру бөлмесін білдіреді.

Худжара

Худжра термині ең көп Пәкістанның паштун тілді аймақтарында қолданылады. Паштун худжралары негізінен үйдің ер адамдарына арналған қонақтарды күту үшін пайдаланылады, бірақ кейде тайпалық бірлестіктер де қауымдық худжраларды ұстап тұрады. Жеке үйлерде худжраның мөлшері мен жабдықталуы кейде отбасының мәртебесін көрсетеді. Жирганың өзінен де көне болса керек, худжра – әр ауылда, әр хайылда (көшеде) орналасқан, кейде дәулетті отбасыға тиесілі, бірақ тұтас қауымдық клуб ретінде пайдаланылады. Ұжымдық шаралар өткізілетін орыннан бөлек, қауымның ер адамдары үлкен отбасы сияқты жиналып, әңгімелеседі. Худжра мүшелері көбінесе жақын туыстар, бірақ көршілер де шақырылады. Егдеулер күндерін шұлыммен шай ішіп әңгімелесумен өткізеді, жастар бос уақытында ақсақалдардың әңгімелерін тыңдап, мәселелерді көтеріп жатады, ал балалар ойнап, ақсақалдардың біреуінен хабар немесе жаңа шай әкелуді күтеді. Худжра – ер қонақтарға арналған қонақ үйі, сонымен қатар жиргаларды бастау үшін де қолданылады. Мәселелер талқыланып, жаңа идеялар ұсынылып, консенсусқа келіскеннен кейін ғана мәселе кеңінен қауымдық талқыға салынады. Худжра діни бейтарап орын саналады, бірақ худжрамен тығыз байланысты ауылдағы мешіттің де рөлі бар. Мешіт пен худжра арасында ұқсастықтар болғанымен, соңғы кезде көптеген ұлттық және аймақтық жағдайлардың исламдануға ұмтылуына байланысты мешіттің рөлі артып келеді. Сонымен қатар, экономикалық өзгерістер мен қарқынды өмір салтының салдарынан, адамдардың қауымдық іс-шараларға уақыт табуы қиын болғандықтан худжраның рөлі қоғамда азайып барады. Худжра институтының әлсіреуі, әрине, жирганың тиімділігіне кері әсер етеді, бірақ бұл зерттеу худжраны қайта жандандыруды мақсат етпейді; керісінше, біздің назарымыз бүгінгі күні жирганың күшті және әлсіз жақтарын анықтап, одан әрі дамытуға бағытталған.

Мехман Ханна

Тадж-Махалдың шығыс жағында Наққар Ханна мешітіне ұқсас мехманхана немесе қонақ үйі бар, ол қасбетке симметриялық көрініс сыйлайды.