Кіріспе

Халықаралық Морзе кодты дабыл сигналы

SOS – халықаралық деңгейде қолданылатын Морзе кодты дабыл сигналы, бастапқыда теңіздік қолдану үшін құрылған. Ресми жазуда SOS әрпінің үстінен сызық сызылады, бұл Морзе кодіндегі «SOS» әрпіне сәйкес үш нүкте / үш сызық / үш нүкте тізбегі үздірілмей, әріптер арасында бос орынсыз беріледіін көрсетеді. Халықаралық Морзе кодінде үш нүкте «S» әрпін, үш сызық «O» әрпін білдіреді, сондықтан «S O S» нүктелер мен сызықтардың ретін есте сақтаудың оңай жолы болды. IWB, VZE, 3B және V7 да сәйкес тізбектерді құрайды, бірақ дәстүрлі түрде SOS-ты есте сақтау оңайырақ. 1906 жылы Халықаралық радиотелеграфиялық конвенцияда келісімге келген кезде SOS тек ерекше Морзе кодінің тізбегі болды және бастапқыда аббревиатура емес еді. Кейіннен ол үшін халық арасында «Жандарды сақтау» және «Кемемізді сақтау» сияқты есте сақтау фразалары пайда болды. Сонымен қатар, «SOS» фразы төтенше жағдайларда жиі қолданылғандықтан, дағдарысты немесе шара қажеттілігін бейресми түрде білдіру үшін кеңінен қолданысқа енді. SOS 1905 жылдың 1 сәуірінен күшіне енген Германия үкіметінің теңіздік радио ережелерінде пайда болды. 1906 жылдың 3 қарашасында қол қойылған және 1908 жылдың 1 шілдесінде күшіне енген алғашқы Халықаралық радиотелеграфиялық конвенцияның регламенттеріне енгізілген кезде ол әлемдік стандартқа айналды. Қазіргі терминологияда SOS – Морзе кодінің «процедуралық сигналы» немесе «просигнал», адам өміріне қауіп төнуі немесе мүлікке ауыр зиян келтіруі мүмкін болғанда көмек сұрау үшін хабарламаның басында қолданылады. Басқа префикстер механикалық бұзылулар, медициналық көмек сұрату және басқа станциядан алынған дабыл сигналы үшін қолданылады. 1999 жылға дейін SOS теңіздік радио дабыл сигналы болып қала берді, содан кейін оны Global Maritime Distress and Safety System (Жаһандық теңіздік дабыл және қауіпсіздік жүйесі) алмастырды. SOS әлі де кез келген сигнализация әдісімен қолданылуы мүмкін стандартты дабыл сигналы ретінде танылады. Ол апаттан құтылу айнасынан сияқты үш қысқа/үш ұзын/үш қысқа жарқыраудан тұратын визуалды дабыл сигналы ретінде де қолданылды. Кейбір жағдайларда «S O S» әрпі қарға басылып немесе жағажайдағы бұтақтардан жасалған. «SOS» әрпін оңнан солға және кері оқуға болады (амбиграмма ретінде), бұл визуалды тану үшін қолайлы.

Тарих

Радио (алғашқыда "сызбай телеграф" деп аталған) 1890 жылдардың соңында дамыды және теңіз коммуникациясының маңызды құралы ретінде тез танылды. Бұрын теңіз кемелері әртүрлі стандартталған визуалды және дыбыстық дабыл сигналдарын қолданды, мысалы, семафорлық флагтар, сигналдық шаралар, қоңыраулар және тұман сигналдары. Алайда, бастапқыда радиолық дабыл сигналдарын стандарттау бойынша ынтымақтастық ұлттық айырмашылықтармен және бәсекелес радиокомпаниялар арасындағы бәсекелестікпен шектелді. 1903 жылы Берлиндегі сымсыз телеграф бойынша алдын ала конференцияда Италия өкілі, капитан Квинтино Бономо, ортақ процедуралардың қажеттілігін талқылады, соның ішінде "дабылға ұшыраған кемелер бірнеше минут сайын SSS DDD сигналын жіберуі керек" деген ұсыныс бар еді. Дегенмен, процедуралық мәселелер осы конференцияның шегінен тыс болды, сондықтан стандартты сигнал қабылданбады. Бірақ конференцияның соңғы хаттамасының IV бабында "Сымсыз телеграф станциялары, мүмкін болса, теңіздегі кемелерден келіп түскен көмек сұрауларына басымдық беруі керек" делінген. Халықаралық ережелердің болмауына байланысты, жеке ұйымдар өз тәжірибелерін дамытуға қалдырылды. 1904 жылдың 7 қаңтарында Маркони Халықаралық теңіз байланыс компаниясы "Circular 57" шығарды, онда компанияның бүкіл әлемдегі орналымдары үшін 1904 жылдың 1 ақпанынан бастап "дабылға ұшыраған немесе кез келген көмекке мұқтаж кемелер жіберуі тиіс шақыру C. Q. D." деп көрсетілген. 1906 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері ұсынған балама ұсыныс, радио қолдану үшін Халықаралық сигналдар кодексінің жалауша сигналдарын, соның ішінде NC-ні қабылдауды ұсынды, ол "Дабылға ұшырадым; дереу көмек қажет" дегенді білдірді. Германия апат сигналын қабылдаған алғашқы ел болды, оны Notzeichen сигналы деп атады, ол 1905 жылдың 1 сәуірінде күшіне енген ұлттық радио ережелеріне енгізілген үш Морзе кодын қамтыды. 1906 жылы Берлинде өткен алғашқы Халықаралық радиотелеграф конвенциясы 1906 жылдың 3 қарашасында қол қойылған және 1908 жылдың 1 шілдесінде күшіне енген келісімді жасады. Конвенцияда кең ауқымды қызмет ережелері қабылданды, оның ішінде XVI бап: "Дабылға ұшыраған кемелер келесі сигналды қолдануы керек: қысқа интервалдармен қайталанады". 1905 жылғы 1 сәуірдегі неміс заңында да, 1906 жылғы халықаралық ережелерде де апат сигналы үш нүкте / үш сызық / үш нүктеден тұратын үздіксіз Морзе коді ретінде көрсетілген, алфавиттік эквиваленттері көрсетілмеген. Алайда, халықаралық Морзе кодінде үш нүкте "S" әрпін, ал үш сызық "O" әрпін білдіретін конвенция болды, сондықтан апат сигналына "SOS" деп бейресми түрде сілтеме жасау кең таралды. 1907 жылғы 12 қаңтардағы "Electrical World" газетінде "Дабылға ұшыраған кемелер қысқа интервалдармен қайталанатын арнайы сигнал - SOS қолданады" деп жазылған. (ХХ ғасырдың басында АҚШ-тың көптеген жағалау кемелері қолданған американдық Морзе кодінде үш сызық "5" санын білдіргендіктен, кейбір жағдайларда апат сигналы "S 5 S" деп аталды.) Дабыл сигналын жіберген алғашқы кемелер 1909 жылдың 10 маусымында Азор аралдарынан өтіп бара жатқан Cunard лайнері және 1909 жылдың 11 тамызында Солтүстік Каролина жағалауында болған SS Arapahoe пароходы болды. Арапахоу сигналын Солтүстік Каролина штатының Хаттерас қаласындағы Біріккен сымсыз телеграф компаниясының станциясы қабылдады және компания кеңсесіне жіберді. Алайда, Маркони операторлары арасында жаңа сигналды қабылдауға қарсылық болды, тіпті 1912 жылғы сәуірде кеме батқан кезде, кеменің Маркони операторлары CQD және SOS дабыл сигналдарын араластырып жіберді. Ынтымақтастық пен теңіз қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында CQD қолдану сол кезде тоқтатылған сияқты.

Кейінгі дамуы

SOS сигналын енгізуден кейін қосымша ескерту және қиындық сигналдары пайда болды. 1914 жылғы 20 қаңтарда Лондондағы Теңіздегі өмір қауіпсіздігі жөніндегі халықаралық конвенция "Қауіпсіздік сигналы" ретінде Морзе кодын "TTT" (үш "T" әрпі) деп бекітті – оларды O әрпінің үш нүктесімен шатастырмау үшін, әдетте үш әріптей аралас жіберілді және "навигация қауіпсіздігіне қатысты және шұғыл сипаттағы" кемелерге арналған хабарламалар үшін қолданылды, бірақ төтенше жағдайға жетпеді.

"Мейдей" дауыстық коды

Аудио радио хабарларын таратудың дамуымен, дауыстық қауіпті жағдай туралы хабар беру қажеттігі туды, ал "Мейдей" (француз тілінен "m'aider" – "маған көмектесіңдер" деген мағынада) 1927 жылғы Халықаралық радио конвенциясында SOS-қа ауызша балама ретінде қабылданды. "TTT" үшін эквивалентті дауыстық сигнал – "Sécurité" (француз тілінен "sécurité" – "қауіпсіздік") – кеме жүру қауіпсіздігі үшін, ал "Pan pan" (француз тілінен "panne" – "бұзылу"; Морзе кодымен "XXX") – жедел, бірақ дереу қауіпті емес жағдайды білдіреді. Бұл терминдер ресми түрде бекітілген кезде француз тілі халықаралық тіл болып табылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс суффикс кодтары

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, әсіресе Атлантика шайқасында, жау кемелерінің шабуылдары туралы дереу мәлімет беру үшін қосымша кодтар қолданылды. "SSS" сигналы су асты кемелерінің шабуыл жасағанын, ал "RRR" – жер үсті рейдерлерінің шабуыл жасағанын, "QQQ" – белгісіз рейдерлердің (көбінесе қосымша крейсерлердің) шабуыл жасағанын, ал "AAA" – әуе шабуылын білдірді. Бұл кодтар көбінесе SOS апат сигналымен бірге жіберілетін. Кейіннен осы кодтардың барлығы әріптің үш рет қайталануынан төрт рет қайталануға өзгертілді, мысалы, "RRRR". Бұл сигналдардың ешқайсысы жеке жіберілген жоқ. SOS-ты, сондай-ақ шұғыл сигналды ("XXX" CW және "PAN PAN" дауыстық байланыс арқылы) және қауіпсіздік сигналын ("TTT" CW және "SECURITE" дауыстық байланыс арқылы) жіберу үшін тиімдірек болуы үшін ұқсас процедуралар қолданылды. Олар әрқашан дұрыс орындалды. Төменде SOS сигналының гипотетикалық мысалы келтірілген; жақшадағы бөліктер түсіндірме ретінде берілген.

Аудио дыбыс сигналдары және автоматты дабылдар

Кемелер мен жағалау станциялары әдетте 500 кГц және 2182 кГц жиіліктері үшін әртүрлі уақытта, сағатына екі рет 3 минут бойы басымдықты сигналдарды тыңдау үшін тыныш уақыттарды қажет ететін. Көптеген сауда кемелерінде тек бір-екі радиооператор болғандықтан, егер екі оператор да жұмыстан кетсе, ешкім дабыл сигналын естімей қалуы мүмкін. Соңында операторларды шақыру үшін, операторлар кабинасында және көпірде дабыл қағуға арналған құрал ойлап табылды, ал дабылдың өшірілуіне рұқсат етілген жалғыз коммутатор сымсыз телеграф бөлмесінде ғана орналастырылды. Дабыл, апатқа ұшыраған кеменің операторы радиотелеграфтық дабыл сигналын (автодабыл) – әрқайсысы төрт секундтан тұратын он екі ұзын штрихты, араларында бір секундтық үзіліспен, А2 (модуляцияланған CW) форматында жіберу арқылы іске қосылды. Дабыл сигналы әдетте механикалық немесе электрондық таймерлік схема арқылы жіберілетін, оның дәлдігін қамтамасыз ететін. Дегенмен, кемелердің радио бөлмесіндегі сағаттардың циферблаттарында операторларға сигналды қолмен жіберуге көмектесетін белгілер болды. Автодабылға қатысты ережелер 1927 жылғы «Теңіздегі Өмірдің Қауіпсіздігі» (SOLAS) халықаралық теңіз ережелерінде және 1927 жылғы Халықаралық радиотелеграф конвенциясына қосымша берілген Жалпы ережелердің 19-бабының 21-тармағында белгіленген.