Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Батыс Самоаның 1-ші премьер-министрі
1st Prime Minister of Western Samoa
Файаме Матаафа Фаумуина Мулину II (5 тамыз 1921 – 20 мамыр 1975) – Батыс Самоаның көрнекті басшысы және саясаткер. Матаафа атағының иесі, төрт негізгі самоалық басшылықтың бірі, ол 1959 жылы Батыс Самоаның тұңғыш премьер-министрі болып тағайындалды және 1970 жылға дейін қызмет етті. 1973 жылдан 1975 жылы қайтыс болғанға дейін ол осы лауазымды қайтадан иеленді.
Fiamē Mataafa Faumuina Mulinuu II (5 August 1921 – 20 May 1975) was a Western Samoan paramount chief and politician. The holder of the Mataafa title, one of the four main Samoan chieftainships, he became the first prime minister of Western Samoa in 1959, serving until 1970. He held the position again from 1973 until his death in 1975.
Өмірбаян
Мата'афа 1921 жылы дүниеге келді, ол ең басты басшы Мата'афа Фаумуина Фиаме Мулину'у I-нің ұлы. Ол Апиадағы Марист ағайындар мектебінде білім алды. Жаңа Зеландияда білім алған, кейіннен Жаңа Зеландияға Самоаның жоғарғы комиссары (1993–1997) болған мұғалім Лаулу Фэтаумалемау Мата'афаға үйленді. 1948 жылы Фиаме атағын алды, сонымен қатар Фаумуина да болды. 1948 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Мата'афа атағын иеленді. Ол жоғары деңгейдегі регби ойыншысы және Батыс Самоа жігіттер бригадасының президенті болды. 1954 жылғы Конституциялық конвенцияда төрт басты басшының екеуі – Тупуа Тамасесе Меа'оле мен Малиетоа Танумафили II – өмір бойы мемлекет басшылары болуға келісілгеннен кейін, ол қоғамдық өмірден шығатынын мәлімдеді. Бірақ, кейіннен ол өз шешімінен қайтып, 1957 жылы заң шығарушы жиналысқа сайлауға қатысып, Лотофага округінен жеңіске жетті. Сайлаудан кейін Мата'афа Ауыл шаруашылығы министрі болып атқарушы кеңеске тағайындалды. 1959 жылы ресми кабинеттік үкімет құрылғанда, ол бірінші премьер-министр болды, үкімет істерінің жетекшісі Юджин Пол мен Туалаулелей Мауриді дауыс беруде жеңді. Мата'афа 1961 жылғы сайлаудан кейін премьер-министр болып қайта сайланды, елді 1962 жылы тәуелсіздікке жеткізді. Ол 1964 және 1967 жылдарғы сайлауларда да қайта сайланды. Алайда, 1970 жылғы сайлаудан кейін үшінші турда 25 дауысқа қарсы 20 дауыспен Тупуа Тамасесе Леалофи IV-ке жеңілді. Екінші турда да (онда әрқайсысы 23 дауыс алып тең түскен) ол жеңіске жетер еді, егер оның қолдаушыларының бірі, То'омата Лиломайава Туа, өткен аптада қайтыс болмағанда. 1966 жылдың ақпан айында Мата'афа циклоннан кейін тазалау жұмысына немқұрайлы қарау салдарынан, сәрсенбі және сенбі күндерін қоспағанда, крикет спортын тыйым салуға бұйрық берді. 1973 жылғы сайлаудан кейін Мата'афа премьер-министр болып қайта келді, дауыс берудің бірінші турында Леалофи мен Тупуола Эфиді жеңді. Ол 1975 жылдың мамырында қайтыс болғанға дейін премьер-министр қызметін атқарды. Оның әйелі Лаулу, оның Лотофага округінен өткен сайлауда жеңіске жетті. Оның қызы Фиаме Наоми Мата'афа да кейіннен депутат болып, 2016 жылдан 2020 жылы отставкаға шыққанға дейін Самоаның вице-премьері қызметін атқарды, содан кейін 2021 жылы Самоаның алғашқы әйел премьер-министрі болды.
Mata'afa was born in 1921, the son of Paramount Chief Mata'afa Faumuina Fiame Mulinu'u I. He was educated at the Marist Brothers school in Apia. He married Laulu Fetauimalemau Mata'afa, a teacher educated in New Zealand and who later became Samoa's High Commissioner (1993–1997) to New Zealand. He was bestowed with the Fiame title in 1948, and also became a Faumuina. When his father died in 1948, he acceded to the Mata'afa title. He was a senior grade rugby player and President of the Western Samoan Boys' Brigade. After it was agreed in the 1954 Constitutional Convention that two of the four paramount chiefs, Tupua Tamasese Meaʻole and Malietoa Tanumafili II, should be made joint heads of state for life, he announced that he would withdraw from public life. However, he later backed down and contested the 1957 elections to the Legislative Assembly, winning the Lotofaga seat. Following the elections, Mata'afa was appointed to the Executive Council as Minister of Agriculture. When formal cabinet government was introduced in 1959, he became the first Prime Minister, defeating Leader of Government Business Eugene Paul and Tualaulelei Mauri in a vote. Mata'afa was re elected Prime Minister following the 1961 elections, leading the country to independence in 1962. He was re elected again following elections in 1964 and 1967. However, after the 1970 elections, he was defeated by Tupua Tamasese Lealofi IV by 25 votes to 20 in the third round of voting. It was reported that he would have probably won in the second round (which was tied at 23 votes each) if one of his supporters, To'omata Lilomaiava Tua, had not died the previous week. In February 1966, Mata'afa ordered that the sport of cricket be banned on every day except Wednesdays and Saturdays, because of the "lackadaisical approach" taken to the clean up after a cyclone. Following the 1973 elections, Mata'afa returned as Prime Minister, defeating Lealofi and Tupuola Efi in the first round of voting. He served as Prime Minister until his death in May 1975. His wife Laulu won the subsequent by election for his Lotofaga seat. His daughter Fiamē Naomi Mataafa also later became an MP, and served as Deputy Prime Minister of Samoa from 2016 until her resignation in 2020 after which she would end up as Samoa's first female Prime Minister in 2021.