Ондра Лысогорский: Шығыс Шығыс шежіресінен ақын және аудармашы

Кіріспе

Чех ақыны және аудармашысы Ондра Лысогорский – Ервин Гойдың псевдонимі (6 шілде 1905 – 19 желтоқсан 1989), Силезия тегі мен санасы бар чех ақыны. Ол лах тілінде (чех және поляк тілдерінің аралық диалектісі) жазылған шығармаларымен белгілі, бұл тілді ол жүйелеп, іс жүзінде әдеби тіл ретінде жасаған. Ол неміс тілінде де жазды, оның шығармаларына Фридрих Хольдерлин үлкен ықпал еткен.

Өмір

Австрия-Мажарстан империясының Фридек қаласында туған Гой 1926 жылдары өлең жаза бастады, ал 1930 жылдары Лысогорский псевдонимін қабылдағаннан кейін көп ұзамай танымал болды. Мюнхен келісімінен кейін Лысогорский нацистермен ынтымақтасудың орнына, ұстаздық қызметінен бас тартты. Германия басып алғаннан кейін ол Польшаға қашып, 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін чехословакиялық әскери күштерге қосылды. Соғыстың басында Совет Одағына тұтқындалып, КСРО-да қысқа мерзімге қамауда болды, содан кейін бірнеше жылға Мәскеуге көшті. Мәскеуде оның туындылары кеңінен танылып, Борис Пастернак сияқты белгілі жазушылармен орыс тіліне аударылды. Соғыстан кейін ол Чехословакияға оралды, бірақ жергілікті коммунистік шенеуніктер оның өлеңдеріне (көбінесе үкіметті ашық сынағандықтан) және ол жергілікті диалектте және неміс тілінде жазғандығына байланысты, чех тілінде жазудың орнына, мансабына үлкен кедергі келтірді. Оған ұсынылған академиялық қызметтерге қол жеткізуге жасалған барлық талпырыстар сәтсіз аяқталғандықтан, ол орыс әріптестері арқылы тікелей Иосиф Сталинге жүгінді де, осылайша жергілікті әдеби бірлестіктерде оқытушылық лауазым мен шәкіртақы алуға мүмкіндік алды. 1960 жылдары да ол ұлттық билікпен келіспеушіліктерді жалғастырды; Лачиан поэзиясының жинағының бірінші томы жарық көргеннен кейін, екінші томының жариялануы үкімет тарапынан тоқтатылды. Дегенмен, соғыстан кейінгі ондаған жылдар бойы Лысогорскийдің туындылары шетелде аударылып, жариялана бастады, мысалы, 1970 жылы Эвальд Озерс редакциялаған ағылшын тіліндегі «Таңдалған өлеңдер» жинағы, онда В.Х. Ауденнің аудармалары да бар. Дэвид Гилл 1976 жылы Лысогорскийдің поэзиясының елу жылдығына арналған «Дауылдың көзінде» атты жинақты шығарды. Салқын соғыс кезінде халықаралық қауымдастық тарапынан мойындалғанмен, 2011 жылғы мәліметтерге сәйкес, оның еңбектерінің ешқайсысы ағылшын тілінде қайта басылмаған.

Born in Frýdek, Austrian Silesia, within Austria Hungary, Goj began writing his poems around 1926, eventually making a name for himself in the 1930s shortly after adopting the Łysohorsky pseudonym. Following the Munich Conference, Łysohorsky quit his teaching post rather than collaborate with the Nazis. Upon German occupation, he fled to Poland, where he joined a Czechoslovak military force shortly before the outbreak of World War II in 1939. Captured by the Soviet Union early in the war, he was interned by the USSR briefly before moving to Moscow for several years. While in Moscow his works first gained widespread recognition and were translated into Russian by several influential writers, including Boris Pasternak. He later returned to Czechoslovakia after the war, but was severely hampered in his career by the local Communist officials, who disdained his poems (often openly critical of the regime) and the fact that he published in a local dialect and in German rather than write in Czech. Frustrated by all successful attempts to block his accession of any academic posts offered to him, he appealed directly to Joseph Stalin via his Russian peers and was thus able to secure a teaching position and fellowship in local literary associations. He still continued to clash with the national authorities in the 1960s; following the successful publishing of a first volume of his collected Lachian poetry, the second volume was blocked from release by the government. Nonetheless, over the course of decades following the war, a steady stream of Łysohorsky's work began to be translated and published abroad, such as an English release, Selected Poems (1970, ed. Ewald Osers), which included translations by W. H. Auden. David Gill also brought out a collection celebrating fifty years of Łysohorsky's poetry entitled In the Eye of the Storm (1976). While decently recognized by the international community during the Cold War, it appeared as of 2011 that none of his work currently remains in print in English.