Кіріспе

Медициналық жіктелімде қолданылатын кодтар Денсаулық сақтау саласында диагностикалық кодтар ауруларды, бұзылуларды, симптомдарды, улануларды, дәрі-дәрмектер мен химиялық заттардың жағымсыз әсерлерін, жарақаттарды және пациенттермен кездесудің басқа себептерін топтастыру және анықтау құралы ретінде қолданылады. Диагностикалық кодтау – аурулардың, сырқаттардың және жарақаттардың жазбаша сипаттамаларын белгілі бір жіктелімнен кодтарға аудару. Медициналық жіктелімде диагностикалық кодтар интервенциялық кодтармен қатар клиникалық кодтау процесінің бір бөлігі ретінде қолданылады. Диагностикалық және интервенциялық кодтарды медициналық жіктелім бойынша біліктілікті алған денсаулық сақтау маманы, мысалы клиникалық кодтаушы немесе денсаулық сақтау ақпарат менеджері тағайындайды. Әлемде диагностикалық жіктеудің бірнеше жүйесі әртүрлі деңгейде енгізілді. Әр түрлі жіктелімдер шұғыл жағдайларда, стационарлық, амбулаториялық, психикалық денсаулық сақтау және хирургиялық көмек сияқты пациенттердің белгілі бір түріне бағытталған. Аурулар мен денсаулыққа қатысты проблемалардың халықаралық статистикалық жіктелімі (АХСЖ) – диагностикалық кодтау үшін ең көп қолданылатын жіктеу жүйелерінің бірі, себебі ол өлім-жітім және ауру-сырқау деректерін салыстыруға және пайдалануға мүмкіндік береді. Денсаулық сақтау және медицина саласындағы білімнің артуымен диагностикалық кодтар әдетте денсаулық сақтау саласындағы ең соңғы білімге сәйкес қайта қаралады және жаңартылады. Кодтар жаңа білім пайда болған сайын жиі қайта қаралуы мүмкін. DSM (төменде қараңыз) кейбір кодтамаларын АХСЖ кодтарына сәйкес өзгертеді. Мысалы, 2005 жылы DSM циркадтық ырғақ ұйқысының бұзылуы үшін диагностикалық кодтарды 307 тобынан 327 тобына өзгертті; жаңа кодтар бұл бұзылулардың АХСЖ-дағы Психикалық бұзылулар бөлімінен Неврологиялық бөліміне көшірілуін көрсетеді.

Диагностикалық кодтау жүйелері

Әлемде аурухана сияқты әдеттегі денсаулық сақтау ортасында науқастардың жатуын кодтау үшін бірқатар диагностикалық кодтау жүйелері қолданылады. Төмендегі кесте шамамен 2010 жылы қолданылып жүрген кодтау жүйелерінің негізгі тізімін ұсынады:

Classification System Detail
ICD 9 CM 1 және 2 томдар ғана. 3-том процедуралық кодтарды қамтиды.
ICD 10 1998 жылдан бері халықаралық стандарт.
ICPC 2 Кездесу себептерін (RFE), процедуралық кодтарды және күтім процесін де қамтиды.
Ұйқы бұзылыстарының халықаралық жіктелуі
NANDA
Психикалық бұзылыстардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығы. Негізінен психикалық бұзылыстар.
Онлайн Мендельдік мұрагерлік адамда. Генетикалық аурулар.
Read code Ұлыбританияның барлық аймақтарында қолданылады. Жалпы практиканың компьютерлік жазбалары.
Медицинаның жүйеленген номенклатурасы (SNOMED)
D ось

Диагностикалық кодтаудың қаржылық аспектілері

Диагностикалық кодтар көбінесе денсаулық сақтау орталарында емделген жағдайларды көрсету үшін қолданылады. Басты диагноз, аралас диагноздар мен араласу кодтары пациенттің ауруханаға түсуін сипаттайды. Диагностикалық кодтар этикалық тұрғыдан қарастырылады, себебі олар аурухана сияқты денсаулық сақтау салаларындағы толық кодталған медициналық жазбаға үлеседі. Белсенді негіздегі қаржыландыру және диагноздарға байланысты жіктеу жүйелеріне сүйенген ауруханалар көбінесе қаржыландыру нәтижесіне әсер ететін маңызды шешімдерге тап болады. Диагностикалық кодтардың қолданылу саласын, әсіресе қаржылық тұрғыдан қарастыру маңызды. Диагностикалық кодтар, атап айтқанда басты және аралас диагноздар, ауруханаға түскен әрбір пациентке бөлінетін қаржыландыру сомасына елеулі әсер ете алады. Бұл диагностикалық кодты тағайындау қаржыландыруды барынша арттыру туралы шешімге байланысты болуы мүмкін екенін көрсетеді. Мысалы, Викториядағы мемлекеттік аурухана жүйесінде қолданылатын белсенді негіздегі қаржыландыру моделінде толық кодталған медициналық жазба бөлінген қаржыландыруға жауапты. Бұл шешімдер дәрігерлердің клиникалық құжаттамасына да әсер етеді, себебі денсаулық сақтау ақпараттық қызметтерден алынған ұсыныстар дәрігердің пациенттің жағдайын қалай құжаттайтынына тікелей әсер етуі мүмкін. Сандуғаштық пен делирийге тағайындалған кодтардың айырмашылығы аурухананың ДРГ тағайындауын өзгерте алады, өйткені делирий МКБ-10 кодтау иерархиясында сандуғаштықтан ауырлығы бойынша жоғарырақ деңгейдегі код болып саналады. Клиникалық кодтаушы немесе денсаулық сақтау ақпарат менеджері диагностикалық кодтау кезінде адал болудың этикалық талабынан жоғары, қаржыландыруды барынша арттыруға міндетті болуы мүмкін; бұл диагностикалық кодтардың этикалық тұрғысын көрсетеді, олар пациенттің жағдайын дұрыс бейнелеуі керек.

Диагностикалық кодтаудағы кемшіліктер

Жалпы, кодтау – бұл шындықты азайтылған күшпен, бірақ физикалық көшірме арқылы модельдеу концепциясы. Сондықтан кодтаудың нәтижесі – таңдалған модельдеу технологиясымен бейнелеуге мүмкіндік беретін көлемнің, мүмкіндігінше, қысқартылуы. Қашып құтылудың жолы жоқ, бірақ бір мақсатқа қызмет ету үшін бірнеше модельді таңдау қажет. Бұл әртүрлі кодтық туындыларға алып келді, олардың барлығы реттеу үшін бірнеше негізгі сілтеме кодты қолданады, мысалы, ICD-10 кодтамасындай. Дегенмен, бір суретте бірнеше модельді бір мезгілде көрсету принципиалды түрде мүмкін емес. Кодты бір мақсатқа бағыттау басқа мақсаттарды қанағаттандырмауға әкеледі. Бұл кез келген кодтау тұжырымдамасын жарнамалау кезінде ескерілуі тиіс. Кодтаудың жұмыс істеу қабілеті, әдетте, мақсатқа байланысты. Кодтық құрылымдар жиі өзгеріп отыратындықтан, өзара сілтеме жасау эволюциялық дамудың пәні болуы керек. Дәл емес кодтау иерархиялық ағаш құрылымдарымен қатаң шектелуді қажет етеді, мүмкін бірнеше сілтемелермен толықтырылуы мүмкін, бірақ қазіргі заманғы кодтау үшін параллель тармақталу жоқ, біртұтастықты сақтай отырып. Жазық экрандардағы кодтау схемалары ағаштары түріндегі n-өлшемді код кеңістіктерінің кеңістіктік бейнелері қиялды күшейтуге көмектесе алады, бірақ суреттің өлшемділігі эскиздің түсініктілігімен шектеледі, көбінесе 2D экрандағы 3D нысан ретінде. Мұндай суретті бұру түсініктілік мәселесін шешпейді. Код кеңістіктерін жалпақталған графиктер ретінде бейнелеу кодты көрсетуді жеңілдетуі мүмкін, бірақ жалпы алғанда, жалпақтаумен байланысты ақпарат мөлшері азаяды. Көптеген кодтарда бір код жүйесінен екіншісіне түрлендіру үшін түсіндірме берілмейді. Бұл кодтар арасындағы байланысты шектейді және арнайы қолдануға әкеледі. Қашып құтылудың жолы – кодтық сілтеме құрылымдары (мысалы, SNOMED3-де жоқ). Бірнеше код жүйесінің иерархиялық реттелгендігі орынды деп есептелуі мүмкін, себебі адам денесі кодтауға қатысты принципиалды түрде өзгермейді. Бірақ мұндай иерархиямен байланыстылық код деңгейлері арасындағы өзара сілтемелерді түсінбеушілікке дейін азайтады. Қашу – жазықтық көріністерден асып түсетін гипер карталар (мысалы, SNOMED3) және олардың басқа кодтарға сілтеме жасауы (мысалы, SNOMED3-де әлі жоқ). Құжаттаманың мақсаты код жүйесінің дұрыстығын растау үшін маңызды болып саналады. Алайда, бұл мақсат тиісті ақпаратты жасауға бағынышты. Сондықтан, кейбір код жүйелері медициналық диагностика және кез келген медициналық емдеу процесін қолдауы керек. Қашып құтылудың жолы – диагностика және емдеу процестерінде жұмыс істеуге арналған мамандандырылған кодтау (мысалы, SNOMED3 үшін емес). Кодтау нәтижелерінің түсініктілігі семантикалық жобалау принциптерімен және кодтарда навигацияны қолдау үшін онтологиялармен қамтамасыз етіледі. Тілдің тұйықтығына қарамастан, маңызды аспектілердің бірі – кодтаудың биективтілігі. Қашып құтылудың жолы – қате түсіндіруді болдырмау және бір жағдай үшін әртүрлі кодтарды пайдалануды (мысалы, SNOMED3 арқылы қамтамасыз етілмеген).