Кіріспе

Израильде адам емес жануарларға қатысты заңдар мен күтім. Израильдегі жануарлардың әл-ауқаты және құқықтары – Израильдегі адам емес жануарларға қатысты заңдар мен күтім туралы мәселе. Израильдің басты жануарларды қорғау заңы – 1994 жылы қабылданған және содан бері бірнеше рет өзгертілген «Жануарларды қорғау заңы». Жануарларға қатысты бірнеше басқа да заңдар бар: 1934 жылғы «Құтыру туралы ереже»; 1937 жылғы «Балық аулау туралы ереже»; 1940 жылғы «Халық денсаулығы туралы ереже»; 1955 жылғы «Жабайы табиғатты қорғау туралы заң»; 1956 жылғы «Өсімдіктерді қорғау туралы заң»; 1982 жылғы «Қылмыстық процессуалдық кодекс»; 1985 жылғы «Жануарлар аурулары туралы ереже»; 1991 жылғы «Ұлттық парктері, табиғи қорықтары (және хайуанаттар бағы), ұлттық және естелік орындары туралы заң»; 1991 жылғы «Ветеринариялық заң»; 2002 жылғы «Иттерді реттеу туралы заң»; 2005 жылғы «Құтыру туралы ережелер (екпе салу)»; және 2011 жылғы «Мысықтардың денсаулығы немесе иесінің денсаулығы үшін маңызды себептер болмаса, мысықтардың тырнақтарын алуға тыйым салу». Израильдегі жануарлар құқықтары мен вегетариандыққа деген қызығушылық соңғы жылдары күрт өсті, бұл Израильдің адам құқықтарын бұзуын жасыруға қатысты алаңдаушылықтарды тудырды.

Іске асыру

Израильдегі жануарларға көмек көрсету жөніндегі алаңдаушылық ұйымының мәліметінше, институционалды қатыгездікке қатысты (мысалы, фермаларда, зертханаларда, тері өңдеу кәсіпорындарында жасалған қатыгездік) сотқа келіп түскен жағдайлар аз. Көбінесе балықтар (72%), егеуқұйрықтар (22%), еліктер (3%) және құстар (2%) қолданылған. Ұлттық жануарларға тәжірибе жасау кеңесі жануарлардың азабын азайту үшін жануарларға жасалатын тәжірибелердің ең аз санын жүргізуді міндеттейді. Зерттеушілер жануарларды күту курстарын өтуге міндетті, сондай-ақ талаптарға сәйкестігін тексеру үшін ғылыми-зерттеу зертханаларына күтпеген тексерулер жүргізіледі.

1955 жылғы жабайы табиғатты қорғау туралы заң

Заң Халықаралық жойылып бара жатқан түрлердің саудасы жөніндегі конвенцияның стандарттарын сақтау мақсатында қабылданды және қақпандар, түймелер, торлар және у қолданып жабайы жануарларды аулауға тыйым салады.

2002 жылғы "Итті реттеу туралы" заң

Заң бойынша үш айға толған немесе одан үлкен барлық иттерге лицензия алу міндетті, сондай-ақ иттерге микрочип салу және құтыруға қарсы егу талап етіледі. Заң қауіпті иттерді әкелу және ұстау ережелерін де қамтиды.

Тыйым салу

Израиль келесілерді тыйым салды: бастауыш және орта мектептерде жануарларды тікелей кесу (жоғары оқу орындарында диссекцияға қатысу ерікті түрде рұқсат етіледі); цирктерде оқытылған жануарлардың өнер көрсетулері; және фуа-гра өндірісі. Осы үш тыйымның соңғысы ерекше маңызды, себебі Израиль бұрын әлемдегі фуа-граның ең ірі төрт өндірушісінің бірі болған, бірақ этикалық принциптерге бағынып, осы үлкен кіріс көзінен бас тартты. Израильде кит аулау өнеркәсібі болмағанмен, ол коммерциялық кит аулауды қайта жандандыруға қарсы дауыс беру үшін Халықаралық кит аулау комиссиясына мүше болды.

Мал шаруашылығы

2014 жылғы Ауыл шаруашылығы министрлігінің есебіне сәйкес, Израильде жан басына шаққан сүт өндірісі әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің біріне ие, ал бір сиырдың сүт өнімі әлемдік деңгейде ең жоғары. Израильдің сиыр еті өндірісі 1960 жылы 13 000 тоннадан 2015 жылы 85 000 тоннаға дейін өсті. Тауық етінің өндірісі 1964 жылы 40 000 тоннадан 2000 жылы 125 000 тоннаға дейін артты. Израиль шаруашылықтарында кез келген уақытта шамамен 8 миллион жұмыртқа түсіретін тауық бар. Израиль үкіметі жұмыртқа өндірісіне квота белгілейді, ол 2014 жылы 1,928 миллиардтан 2015 жылы 2,05 миллиардқа дейін көтерілді. Израильде тауықтарды клеткалық қаптарға (батареялы қауыстарға) қамауға және малдың дене мүшелерін жансыздандырусыз (анестезиясыз) кесуге заңмен рұқсат етіледі.

Вегандық

Вегандық танымалдылығы соңғы жылдары едәуір артты. 2018 жылғы зерттеуде Израильдегі сауалнамаға қатысушылардың 5% өзін веган, ал 8% вегетариан деп атады, бұл 2010 жылы вегетариандардың көрсеткіші 2,6% болғаннан жоғары. Веган әскерлер санының артуына байланысты Израиль армиясы қазір веган тағамдарын, былғарыдан жасалмаған бутсаларды және жүнсіз береттермен қамтамасыз етеді.

Өсімдік ет

Қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы қоры (MAF) 2015 жылы Израильде жануардың ішінде емес, басқа ортада өсірілген ет, яғни жасанды етті жаппай өндіру мақсатымен құрылды. MAF – жыл сайын тамақ үшін қырғынға соғылатын құрлықтағы жануарлардың көп бөлігін құрайтын (шамамен 50 миллиард) тауық етіне бағытталған жалғыз жасанды жануар өнімдері жобасы.

Киім-кешек үшін пайдаланылатын жануарлар

2009 жылы Кнессетке барлық тері өндірісі мен үлбір импортына тыйым салу туралы заң жобасы ұсынылды. Егер қабылданған болса, бұл әлемдегі осы сипаттағы алғашқы заң болар еді. Заң жобасы бастапқы кезеңдерде көпшілік қолдауға ие болғанына қарамастан, бірнеше рет қабылданбады. Кейбір тараптар заң жобасының сәтсіз аяқталуына тері өнеркәсібінің әсерін тигізді деп санайды, себебі Кнессеттің бірнеше мүшесіне тері өнеркәсібінен Еуропаға ақылы сапарлар ұйымдастырылған. 2020 жылы Кнессет елдің сән индустриясында "тері мен үлбірді" пайдалануға тыйым салды, оны "адамгершілікке жатпайтындықтан" заңсыз деп таныды. Заң сонымен қатар тыйым күшіне енгеннен кейін тері сату немесе сатып алу фактісі үшін 22 000 АҚШ долларына дейін айыппұл салуды көздейді. Дегенмен, ультра-ортодоксал яһудилер заңнан босатылды, өйткені олар көбінесе штреймель киеді. 2021 жылдың маусым айында Израиль әлемде тері сатуға тыйым салған бірінші ел атанды.

Жануарлар белсенділігі

Жануарларға қолдау көрсету қозғалысы Израильде кем дегенде 1980 жылдан бері бар, 1990 және 2000 жылдары вегетариандық науқандар өткізілген, бірақ соңғы жылдары ғана қарқынды дамыды. 2015 жылдың 23 қазанында Тель-Авивте шамамен 10 000 адам жануарлар құқығын қорғау акциясына қатысты – Израиль тарихындағы ең ірі наразылық шарасы. Осы акцияларға қатысушылар фермалық шаруашылық пен жануарларға сынақ жүргізуге қарсы шығып, "Әділет, мейірім, вегандық" және "Ет – өлтіру" деп ұран салды. Мұндай наразылықтар 2012 жылдан бері Израильде үзбей өтіп келеді. Вегандыққа және жануарлар құқықтарына деген қызығушылықтың артуына 2010 жылы белсенділер еврей тіліне аударған Гари Юрофскийдің осы тақырыптағы сөйлеген сөзінің видеосы ықпал етті. Бұл видео кеңінен таралып, Израиль тарихындағы ең танымал видеолардың біріне айналды. Олардың қызметтеріне жануар шаруашылығындағы жасырын тергеулер, вегандыққа шақыру және саясатты реформалау бойынша лоббилік жұмыстар кіреді. 2015 жылы олар жеті жасырын тергеу жүргізді. Олардың бірнешеуі Израильдің 2-ші және 10-шы арналарында көрсетілді, ал кейбіреулері халықаралық деңгейде жарияланды, соның нәтижесінде Израильдегі мал сою комбинаты уақытша жабылды. Сондай-ақ, олар Challenge22+ жобасының екінші жылын іске қосты, бұл жоба адамдарға вегандыққа өтуге көмектесетін тегін бағдарлама. Оған 12 000 адам қатысты, ал 2014 жылдың наурызынан 2015 жылдың соңына дейін барлығы 22 000 адам қатысты. Ұйым жобаның халықаралық нұсқасын сынақтан өткізуді бастады.

269 өмір

269 – Израильдегі сүт фермасында туған және жануарлар құқығын қорғаушылар құтқарған бұзауға берілген нөмір. 2012 жылдың 2 қазанында, Әлемдік шаруашылық жануарлары күнінде өткен наразылықтарда белсенділер 269 нөмірін татуировкалап немесе өзіне таңба басып, фабрикалық шаруашылықтағы жануарларға қолдау көрсету үшін әрекет етті. Осылайша 269life қозғалысы басталды, ол көптеген басқа елдерге тарады. 2013 жылдың наурыз айында белсенділер Тель-Авив және Яффа қалаларындағы фонтандарға сиыр мен қойдың басын қойып, оларды қызыл түске бояды, бұл сойылатын шаруашылық жануарларының қанының символы болды. Бұл әрекет кісі өлтіру сияқты ауыр қылмыстарға арналған арнайы тергеу тобының құрылуына әкеп соқты.

Исраилде жануарларға қамқорлық

Хакол Чай ("Барлығы тірі") – Израильдің жануарларды қорғау ұйымы. Бұл АҚШ-тағы Израильдегі жануарларға көмек көрсету жөніндегі алаңдаушылық (CHAI) ұйымының серіктес ұйымы. CHAI 1984 жылы американдық жануарлар қозғалысының белсендісі Нина Нательсон құрды. CHAI 1994 жылғы Жануарларды қорғау заңының жобасын дайындауға көмектесті. Сондай-ақ, ол құтыру ауруы қаупі бар баспанасыз жануарларды өлтірудің орнына, құтыруға қарсы вакцинация жасауды қолдады және бірқатар басқа да әлеуметтік реформаларды ілгерілетуге атсалысты. Қазіргі уақытта ұйым адамдарды біліммен қамтуға, жастарда жануарлар мен адамдарға қатысты зорлық-зомбылықты азайту мақсатында қайырымдылық сезімін қалыптастыруға баса назар аударуда.